قانون مهریه و سقف ۱۱۰ سکه؛ حبس، اعسار و ماجرای «قانون جدید مهریه»
کمتر موضوع حقوقیای به اندازهٔ مهریه دستخوش شایعه است؛ هر چند ماه یک بار خبر «قانون جدید مهریه» فضای مجازی را پر میکند. در این مطلب مرز روشن میان «قانونِ لازمالاجرا» و «طرح و پیشنهاد» را ترسیم میکنیم و قاعدهٔ معروف ۱۱۰ سکه را با متن قانون توضیح میدهیم. (آخرین بازبینی این مطلب: تیر ۱۴۰۵)
زن به محض عقد، مالک مهریه است
نقطهٔ شروع، مادهٔ ۱۰۸۲ قانون مدنی است: «به مجرد عقد، زن مالک مهر میشود و میتواند هر نوع تصرفی که بخواهد در آن بنماید.» یعنی حق مطالبهٔ مهریه ربطی به طلاق ندارد و زن در دوران زندگی مشترک هم میتواند آن را مطالبه کند.
قاعده ۱۱۰ سکه دقیقاً چه میگوید؟
متن مادهٔ ۲۲ قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱ چنین است: «هرگاه مهریه در زمان وقوع عقد تا یکصد و ده سکهٔ تمام بهار آزادی یا معادل آن باشد، وصول آن مشمول مقررات مادهٔ ۲ قانون اجرای محکومیتهای مالی است. چنانچه مهریه بیشتر از این میزان باشد، در خصوص مازاد فقط ملائت زوج ملاک پرداخت است...»
ترجمهٔ عملی این ماده:
- تا سقف ۱۱۰ سکه، تمام ابزارهای اجرای محکومیتهای مالی — شناسایی و توقیف اموال و در نهایت حتی حبس — در دسترس زوجه است.
- نسبت به مازاد بر ۱۱۰ سکه، مهریه همچنان بدهی است و قابل مطالبه، اما وصول آن صرفاً به «ملائت» (توان مالی اثباتشدهٔ) زوج بستگی دارد و بابت این مازاد نمیتوان حبس زوج را خواست.
نکتهٔ مهمی که در انتهای همین ماده آمده: «رعایت مقررات مربوط به محاسبهٔ مهریه به نرخ روز کماکان الزامی است.»
مهریه وجه رایج؛ محاسبه به نرخ روز
اگر مهریه پول نقد باشد، طبق تبصرهٔ مادهٔ ۱۰۸۲ قانون مدنی (الحاقی ۱۳۷۶) باید متناسب با تغییر شاخص قیمت سالانه که بانک مرکزی اعلام میکند، به نرخ روزِ زمان پرداخت محاسبه شود — مگر اینکه زوجین طور دیگری توافق کرده باشند. برای برآورد ارزش امروز مهریه (نقدی یا سکهای) از ماشینحساب مهریه استفاده کنید؛ شاخصها و نرخهای مبنا در صفحهٔ نرخهای رسمی بهروز نگه داشته میشوند.
حبس بابت مهریه دقیقا کی ممکن است؟
حبس، آخرین حلقهٔ زنجیره است، نه اولین آن. طبق مادهٔ ۳ قانون نحوهٔ اجرای محکومیتهای مالی، اگر استیفای محکومٌبه از راه توقیف اموال ممکن نشود، محکومٌعلیه به تقاضای محکومٌله تا زمان اجرای حکم یا پذیرش اعسار حبس میشود؛ اما همین ماده یک راه خروج روشن دارد: اگر زوج ظرف ۳۰ روز از ابلاغ اجراییه دادخواست اعسار بدهد و صورت کلیهٔ اموالش را ضمیمه کند، بازداشت نمیشود (مگر دعوای اعسار مسترد یا قطعاً رد شود).
اعسار و تقسیط؛ مسیر قانونی زوجِ ناتوان از پرداخت
معسر کسی است که جز مستثنیات دین مالی برای پرداخت ندارد (مادهٔ ۶). اگر دادگاه اعسار را بپذیرد و زوج توان پرداخت قسطی داشته باشد، طبق مادهٔ ۱۱ مهریه با لحاظ درآمد و معیشت ضروری او تقسیط میشود. تا وقتی اقساط طبق حکم پرداخت میشود، موجبی برای حبس نیست؛ جزئیات کامل را در راهنمای اعسار و تقسیط محکومٌبه بخوانید.
حق حبس؛ اهرم قانونی زوجه پیش از شروع زندگی مشترک
ابزار کمترشناخته اما مؤثر زوجه، «حق حبس» است: طبق مادهٔ ۱۰۸۵ قانون مدنی، زن میتواند تا وقتی مهر به او تسلیم نشده از ایفای وظایفی که در مقابل شوهر دارد امتناع کند — به شرط آنکه مهریه حالّ باشد — و این امتناع، حق نفقهٔ او را هم از بین نمیبرد. این حق عمدتاً در فاصلهٔ عقد تا شروع زندگی مشترک کاربرد دارد و پیش از استفاده از آن حتماً دربارهٔ شرایط دقیقش مشاوره بگیرید.
مهریه هنگام ثبت طلاق
طبق مادهٔ ۲۹ قانون حمایت خانواده، دادگاه ضمن رأی طلاق تکلیف مهریه و سایر حقوق مالی زوجه را معین میکند و «ثبت طلاق موکول به تأدیهٔ حقوق مالی زوجه است»؛ البته با رضایت زوجه یا با حکم قطعی اعسار یا تقسیط، طلاق ثبت میشود و زن میتواند بعداً از طریق اجرای احکام مطالبه کند.
«قانون جدید مهریه ۱۴ سکه» واقعیت دارد؟
آنچه با عنوانهایی مانند «سقف مهریه ۱۴ سکه شد» منتشر میشود، تا زمان بهروزرسانی این مطلب (تیر ۱۴۰۵) طرح و پیشنهادِ در حال بررسی است، نه قانون لازمالاجرا. هیچ تغییری در سقف ۱۱۰ سکهٔ مادهٔ ۲۲ در روزنامهٔ رسمی منتشر و ابلاغ نشده است و تا آن زمان، ملاکِ دادگاهها همین قاعدهٔ فعلی است. وضعیت این پرونده را بهصورت بهروز در راهنمای زندهٔ «قانون جدید مهریه» دنبال کنید و مراحل عملی وصول مهریه را در راهنمای مطالبهٔ مهریه ببینید.
پرسشهای پرتکرار
مهریه بالای ۱۱۰ سکه سوخت میشود؟
خیر. تمام مهریه بدهی زوج و قابل مطالبه است؛ فقط ابزار فشارِ حبس محدود به سقف ۱۱۰ سکه است و وصول مازاد به اثبات توان مالی زوج بستگی دارد.
اگر زوج اقساط تعیینشده را ندهد چه میشود؟
حکم تقسیط تا وقتی از حبس جلوگیری میکند که اجرا شود؛ در صورت نکول، محکومٌله میتواند اجرای ضمانتاجراهای مادهٔ ۳ را از سرگیرد. ضمناً طبق تبصرهٔ ۱ مادهٔ ۱۱، تقسیط مانع توقیف اموالی که بعداً از زوج شناسایی شود نیست.
آیا مطالبه مهریه فقط هنگام طلاق ممکن است؟
خیر؛ به حکم مادهٔ ۱۰۸۲ زن از لحظهٔ عقد مالک مهر است و هر زمان — چه در دوران زندگی مشترک و چه پس از آن — میتواند آن را مطالبه کند؛ طلاق فقط زمان تسویهٔ اجباری این حق را جلو میاندازد.
مهریه عندالاستطاعه چه فرقی دارد؟
در این شرط که در برخی اسناد ازدواج درج میشود، مطالبه منوط به اثبات استطاعت زوج است؛ آثار دقیق آن به متن شرط و سند ازدواج بستگی دارد و پیش از امضا حتماً دربارهٔ آن مشاوره بگیرید.
— — — این مطلب جنبهٔ آموزشی و اطلاعرسانی دارد و جایگزین مشاورهٔ تخصصی وکیل نیست. برای اقدام در پروندهٔ خود حتماً با وکیل دادگستری مشورت کنید.