ماده ۲۹۰ قانون مجازات اسلامی
منبع رسمی این ماده پیوند شده است؛ بازخوانی انسانیِ کلمهبهکلمه در نوبتِ برنامهٔ راستیآزمایی چیستارا است.
جنایت در موارد زیر عمدی محسوب می شود:
- بند الف — هرگاه مرتکب با انجام کاری قصد ایراد جنایت بر فرد یا افرادی معین یا فرد یا افرادی غیرمعین از یک جمع را داشته باشد و در عمل نیز جنایت مقصود یا نظیر آن واقع شود، خواه کار ارتکابی نوعاً موجب وقوع آن جنایت یا نظیر آن بشود، خواه نشود.
- بند ب — هرگاه مرتکب، عمداً کاری انجام دهد که نوعاً موجب جنایت واقع شده یا نظیر آن، می گردد، هرچند قصد ارتکاب آن جنایت و نظیر آن را نداشته باشد ولی آگاه و متوجه بوده که آن کار نوعاً موجب آن جنایت یا نظیر آن می شود.
- بند پ — هرگاه مرتکب قصد ارتکاب جنایت واقع شده یا نظیر آن را نداشته و کاری را هم که انجام داده است، نسبت به افراد متعارف نوعاً موجب جنایت واقع شده یا نظیر آن، نمی شود لکن درخصوص مجنیٌ علیه، به علت بیماری، ضعف، پیری یا هر وضعیت دیگر و یا به علت وضعیت خاص مکانی یا زمانی نوعاً موجب آن جنایت یا نظیر آن می شود مشروط بر آنکه مرتکب به وضعیت نامتعارف مجنیٌ علیه یا وضعیت خاص مکانی یا زمانی آگاه و متوجه باشد.
- بند ت — هرگاه مرتکب قصد ایراد جنایت واقع شده یا نظیر آن را داشته باشد، بدون آنکه فرد یا جمع معینی مقصود وی باشد، و در عمل نیز جنایت مقصود یا نظیر آن، واقع شود، مانند اینکه در اماکن عمومی بمب گذاری کند.
تبصره ۱: در بند (ب) عدم آگاهی و توجه مرتکب باید اثبات گردد و در صورت عدم اثبات، جنایت عمدی است مگر جنایت واقع شده فقط به علت حساسیت زیاد موضع آسیب، واقع شده باشد و حساسیت زیاد موضع آسیب نیز غالباً شناخته شده نباشد که در این صورت آگاهی و توجه مرتکب باید اثبات شود و در صورت عدم اثبات، جنایت عمدی ثابت نمی شود.
تبصره ۲: در بند (پ) باید آگاهی و توجه مرتکب به اینکه کار نوعاً نسبت به مجنیٌ علیه ، موجب جنایت واقع شده یا نظیر آن می شود ثابت گردد و درصورت عدم اثبات، جنایت عمدی ثابت نمی شود.
در یک نگاه
جنایت در چهار فرض عمدی است: قصد جنایت بر فرد معین یا غیرمعین با وقوع همان نتیجه؛ رفتار نوعاً کشنده با آگاهی مرتکب؛ رفتاری که به سبب وضعیت خاص مجنیٌعلیه یا زمان و مکان نوعاً کشنده است با آگاهی مرتکب؛ و قصد جنایت بدون تعیین فرد یا جمع.
به زبان ساده: این ماده مشخص میکند چه زمانی یک آسیب یا قتل «عمدی» شمرده میشود: وقتی کسی قصد آن را داشته، یا کاری کرده که معمولاً چنین نتیجهای دارد و خودش هم میدانسته، یا با آگاهی از وضعیت خاص قربانی چنین کاری کرده است.
خلاصهٔ زیر توضیح ماشینی و کمکی است و متن قانون نیست؛ ملاک، متن مادهٔ بالا است.
موضوعات: جنایت عمدی، قصاص، عنصر معنوی
در این ماده چه آمده است
- طرفهای این ماده
- مرتکب، مجنیٌ علیه
پرسش و پاسخ دربارهٔ ماده ۲۹۰ قانون مجازات اسلامی
نمیخواستم بزنمش ولی مرد عمدی حساب میشه؟
این ماده مشخص میکند چه زمانی یک آسیب یا قتل «عمدی» شمرده میشود: وقتی کسی قصد آن را داشته، یا کاری کرده که معمولاً چنین نتیجهای دارد و خودش هم میدانسته، یا با آگاهی از وضعیت خاص قربانی چنین کاری کرده است. (توضیح ماشینی، نه متن قانون)
چه زمانی جنایت عمدی محسوب میشود؟
هرگاه مرتکب با انجام کاری قصد ایراد جنایت بر فرد یا افرادی معین یا فرد یا افرادی غیرمعین از یک جمع را داشته باشد (ماده ۲۹۰)
اگر مرتکب قصد جنایت نداشته اما کار او نوعاً کشنده باشد چه حکمی دارد؟
هرگاه مرتکب، عمداً کاری انجام دهد که نوعاً موجب جنایت واقع شده یا نظیر آن، می گردد (ماده ۲۹۰)
در چه صورتی در بند (ب) ماده ۲۹۰، جنایت عمدی ثابت نمیشود؟
در صورت عدم اثبات، جنایت عمدی ثابت نمی شود. (تبصره ۱ ماده ۲۹۰)
اگر جنایت فقط به علت حساسیت زیاد موضع آسیب باشد که شناخته شده نیست، تکلیف چیست؟
آگاهی و توجه مرتکب باید اثبات شود و در صورت عدم اثبات، جنایت عمدی ثابت نمی شود. (تبصره ۱ ماده ۲۹۰)
در چه صورتی جنایت موضوع بند (پ) ماده ۲۹۰ عمدی محسوب نمیشود؟
درصورت عدم اثبات، جنایت عمدی ثابت نمی شود (تبصره ۲ ماده ۲۹۰)
چه چیزی باید در خصوص مرتکب در بند (پ) ثابت شود؟
آگاهی و توجه مرتکب به اینکه کار نوعاً نسبت به مجنیٌ علیه ، موجب جنایت واقع شده یا نظیر آن می شود ثابت گردد (تبصره ۲ ماده ۲۹۰)