ماده ۱۰ قانون مجازات اسلامی
منبع رسمی این ماده پیوند شده است؛ بازخوانی انسانیِ کلمهبهکلمه در نوبتِ برنامهٔ راستیآزمایی چیستارا است.
در مقررات و نظامات دولتی مجازات و اقدام تأمینی و تربیتی باید به موجب قانونی باشد که قبل از وقوع جرم مقرر شده است و مرتکب هیچ رفتاری اعم از فعل یا ترک فعل را نمیتوان بهموجب قانون مؤخر به مجازات یا اقدامات تأمینی و تربیتی محکوم کرد لکن چنانچه پس از وقوع جرم، قانونی مبنی بر تخفیف یا عدم اجرای مجازات یا اقدام تأمینی و تربیتی یا از جهاتی مساعدتر به حال مرتکب وضع شود نسبت به جرائم سابق بر وضع آن قانون تا صدور حکم قطعی، مؤثر است. هرگاه به موجب قانون سابق، حکم قطعی لازم الاجراء صادرشده باشد به ترتیب زیر عمل می شود:
- بند الف — اگر رفتاری که در گذشته جرم بوده است به موجب قانون لاحق جرم شناخته نشود، حکم قطعی اجراء نمی شود و اگر در جریان اجراء باشد اجرای آن موقوف می شود. در این موارد و همچنین در موردی که حکم قبلاً اجراء شده است هیچ گونه اثر کیفری بر آن مترتب نیست.
- بند ب — اگر مجازات جرمی به موجب قانون لاحق، تخفیف یابد، قاضی اجرای احکام موظف است قبل از شروع به اجراء یا در حین اجراء از دادگاه صادرکننده حکم قطعی، اصلاح آن را طبق قانون جدید تقاضا کند. محکوم نیز می تواند از دادگاه صادرکننده حکم، تخفیف مجازات را تقاضا نماید. دادگاه صادرکننده حکم با لحاظ قانون لاحق، مجازات قبلی را تخفیف میدهد. مقررات این بند در مورد اقدام تأمینی و تربیتی که در مورد اطفال بزهکار اجراء می شود نیز جاری است. در این صورت ولی یا سرپرست وی نیز می تواند تخفیف اقدام تأمینی و تربیتی را تقاضا نماید.
تبصره : ـ مقررات فوق در مورد قوانینی که برای مدت معین ویا موارد خاص وضع شده است، مگر به تصریح قانون لاحق، اعمال نمی شود.
در یک نگاه
مجازات و اقدام تأمینی باید به موجب قانونِ پیش از وقوع جرم باشد و قانون مؤخر عطف به ماسبق نمیشود؛ اما قانون مساعدتر به حال مرتکب تا صدور حکم قطعی مؤثر است و پس از حکم قطعی نیز جرمزدایی موجب توقف اجرا و تخفیف قانونی موجب اصلاح حکم میشود.
به زبان ساده: کسی را نمیتوان با قانونی که بعد از رفتار او تصویب شده مجازات کرد. اما اگر قانون جدید به نفع او باشد، همان قانون اجرا میشود؛ و اگر رفتار او دیگر جرم نباشد، حکم قبلی اجرا نمیشود و اثر کیفری هم ندارد.
خلاصهٔ زیر توضیح ماشینی و کمکی است و متن قانون نیست؛ ملاک، متن مادهٔ بالا است.
موضوعات: قلمرو زمانی قوانین کیفری، قانون اخف، اجرای احکام
در این ماده چه آمده است
- طرفهای این ماده
- قاضی اجرای احکام، دادگاه صادرکننده حکم قطعی، محکوم، ولی یا سرپرست
- اقدامها و تشریفات
- اصلاح آن را طبق قانون جدید تقاضا کند
پرسش و پاسخ دربارهٔ ماده ۱۰ قانون مجازات اسلامی
آیا میتوان کسی را بر اساس قانون مؤخر مجازات کرد؟
مرتکب هیچ رفتاری اعم از فعل یا ترک فعل را نمیتوان بهموجب قانون مؤخر به مجازات یا اقدامات تأمینی و تربیتی محکوم کرد (ماده ۱۰)
اگر رفتاری به موجب قانون لاحق جرم نباشد، حکم قطعی چه میشود؟
اگر رفتاری که در گذشته جرم بوده است به موجب قانون لاحق جرم شناخته نشود، حکم قطعی اجراء نمی شود (ماده ۱۰)
آیا قوانین مربوط به تخفیف مجازات در مورد قوانین دارای مدت معین نیز اعمال میشود؟
مقررات فوق در مورد قوانینی که برای مدت معین ویا موارد خاص وضع شده است، مگر به تصریح قانون لاحق، اعمال نمی شود. (تبصره ماده ۱۰)