دستورالعمل حسابداری پذیرش مطالبات قراردادی (فاکتورینگ) با اصلاحات و الحاقات بعدی
مرجع رسمی — 1403/12/22
دستورالعمل حسابداری پذیرش مطالبات قراردادی (فاکتورینگ) مصوب 1403,12,22 با اصلاحات و الحاقات بعدی احتراماً، همان گونه که مستحضرند، «دستورالعمل ناظر بر پذیرش مطالبات قراردادی (فاکتورینگ)» طی بخشنامه شماره ۲۸۰۵۱۷/۰۲ مورخ ۱۵/۱۱/۱۴۰۲ و «شیوه نامه اجرایی فاکتورینگ» طی بخشنامه شماره ۲۸۸۶۱۳/۰۲ مورخ ۲۵
دستورالعمل حسابداری پذیرش مطالبات قراردادی (فاکتورینگ) مصوب 1403,12,22 با اصلاحات و الحاقات بعدی احتراماً، همان گونه که مستحضرند، «دستورالعمل ناظر بر پذیرش مطالبات قراردادی (فاکتورینگ)» طی بخشنامه شماره ۲۸۰۵۱۷/۰۲ مورخ ۱۵/۱۱/۱۴۰۲ و «شیوه نامه اجرایی فاکتورینگ» طی بخشنامه شماره ۲۸۸۶۱۳/۰۲ مورخ ۲۵/۱۱/۱۴۰۲ به شبکه بانکی کشور ابلاغ گردید. بر همین اساس و به منظور ایجاد وحدت رویه، شناسایی و ثبت دقیق رویدادهای مالی مربوط و ارتقای شفافیت صورت های مالی مؤسسات اعتباری، «دستورالعمل حسابداری پذیرش مطالبات قراردادی (فاکتورینگ)» تدوین و در جلسه مورخ ۲۲/۱۲/۱۴۰۳ کمیسیون مقررات و نظارت مؤسسات اعتباری بانک مرکزی به تصویب رسید. شایان ذکر است، اهم رویدادهای مالی مرتبط با پذیرش مطالبات قراردادی (فاکتورینگ) در دستورالعمل یاد شده به شرح زیر است: رویدادهای مالی مرتبط با انعقاد قرارداد پذیرش مطالبات قراردادی و واریز وجه به حساب تأمین کننده؛ رویدادهای مالی مرتبط با وصول مطالبات قراردادی پذیرش شده در سررسید؛ رویدادهای مالی مربوط به نکول مطالبات قراردادی سررسید شده، شناسایی وجه التزام تأخیر تادیه دین و وصول مطالبات قراردادی پذیرش شده پس از شناسایی وجه التزام تأخیر تادیه دین. در پایان، ضمن ایفاد دستورالعمل مورد اشاره به پیوست، خواهشمند است دستور فرمایند، مراتب به قید تسریع و با لحاظ مفاد بخشنامه شماره ۱۴۹۱۵۳/۹۶ مورخ ۱۶/۵/۱۳۹۶ به تمامی واحدهای ذی ربط آن بانک/مؤسسه اعتباری غیربانکی ابلاغ شده و بر حسن اجرای آن نظارت دقیق به عمل آید./۶۷۳۲۲۶۵/ج.ن رئیس مرکز تنظیم گری مدیریت کل تنظیم مقررات حجت اسماعیل زاده - حسین صدقی دستورالعمل حسابداری پذیرش مطالبات قراردادی (فاکتورینگ) فهرست مطالب -مقدمه 2 ۱ـ ثبت های حسابداری وثایق و تضامین مأخوذه: 2 ۲ـ ثبت های حسابداری زمان انعقاد قرارداد پذیرش مطالبات: 3 ۳ـ ثبت حسابداری واریز وجه به حساب تأمین کننده: 4 4ـ ثبت های حسابداری وصول مطالبات قراردادی پذیرش شده در سررسید: 4 5- ثبت حسابداری در صورت نکول مطالبات قراردادی پذیرش شده 5 6- ثبت های حسابداری شناسایی وجه التزام تأخیر دین: 5 7- ثبت های حسابداری وصول مطالبات قراردادی پذیرش شده پس از سررسید: 7 8- ثبت های حسابداری برگشت حساب های انتظامی پس از تسویه کامل و بازپرداخت مطالبات قراردادی: 8 مقدمه: به استناد بند (ج) ماده (۳۳) قانون پولی و بانکی کشور و جزء (۶) بند (الف) ماده (۲۳) «قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران»، و با هدف ایجاد وحدت رویه، شناسایی و ثبت دقیق رویدادهای مالی مربوط به پذیرش مطالبات قراردادی (فاکتورینگ) در مؤسسات اعتباری و نیز ارتقاء شفافیت صورت های مالی آن ها و در اجرای ماده (۱۵) «دستورالعمل ناظر بر پذیرش مطالبات قراردادی (فاکتورینگ)» مصوب جلسه مورخ 1402/11/10 شورای پول و اعتبار و «شیوه نامه اجرایی فاکتورینگ»، «دستورالعمل حسابداری پذیرش مطالبات قراردادی (فاکتورینگ)» که از این پس به اختصار «دستورالعمل» نامیده می شود را به شرح زیر تصویب نمود: ۱ـ ثبت های حسابداری وثایق و تضامین مأخوذه: ۱- ۱ ـ در صورت اخذ وثایق از مشتری، این وثایق به ارزش تعیین شده طبق ضوابط مربوط، به شرح زیر در حساب ها ثبت می شود: بد: حساب های انتظامی ـ پذیرش مطالبات قراردادی (کد حساب: 4300- 13- 4- 3) ×××× به ارزش تعیین شده طبق ضوابط مربوط بس: طرف حساب های انتظامی (کد حساب: 8600- 13- 9- 3) ×××× به ارزش تعیین شده طبق ضوابط مربوط ۱- ۲ ـ برای هر یک از وثایق اخذ شده ثبت حسابداری زیر به ارزش یک ریال برای هر وثیقه به شرح زیر در حساب ها اعمال می شود: بد: حساب های انتظامی ـ پذیرش مطالبات قراردادی (کد حساب: 4300- 13- 4- 3) ×××× به مبلغ یک ریال به ازای هر وثیقه بس: طرف حساب های انتظامی (کد حساب: 8600- 13- 9- 3) ×××× به مبلغ یک ریال به ازای هر وثیقه ۱- ۳ ـ محاسبه و اخذ کارمزد ارزیابی وثایق و تضامین مأخوذه در چارچوب ضوابط ابلاغی، به شرح زیر در حساب ها ثبت می گردد: بد: صندوق به ریال/حساب کارفرما (متعهد بازپرداخت) (کد حساب: 0010- 10- 1- 3) ×××× به مبلغ کارمزد متعلقه در چارچوب ضوابط ابلاغی بس: حساب کارمزد تحقق یافته خدمات بانکی به ریال (کد حساب: ۳-7700- 10- 7- 3) ×××× به مبلغ کارمزد متعلقه در چارچوب ضوابط ابلاغی ۲ـ ثبت های حسابداری انعقاد قرارداد پذیرش مطالبات: ۱- ۲ - هنگام انعقاد قرارداد پذیرش مطالبات، قرارداد مذکور در حساب انتظامی قراردادها به مبلغ یک ریال به شرح زیر ثبت می گردد: بد: حساب های انتظامی ـ پذیرش مطالبات قراردادی (کد حساب: 4300- 13- 4- 3) ×××× به مبلغ یک ریال بس: طرف حساب های انتظامی (کد حساب: 8600- 13- 9- 3) ×××× به مبلغ یک ریال ۲- ۲ -مبلغ اخذ شده بابت ابطال تمبر مالیاتی، به شرح زیر در دفاتر اعمال خواهد شد: بد: صندوق به ریال/حساب کارفرما (کد حساب: 0010- 10- 1- 3) ×××× به مبلغ تمبر بس: حساب تمبر مالیاتی به ریال (کد حساب : 0130- 10- 1- 3) ×××× به مبلغ تمبر ۳-۲ - هنگام انعقاد قرارداد پذیرش مطالبات در مرحله اول، طلب از کارفرما (متعهد بازپرداخت) و بدهی به تأمین کننده به شرح زیر در دفاتر ثبت می شود: بد: بدهکبدهکاران بابت ابزارهای تأمین مالی زنجیره تولید دولتی/ غیردولتی به ریال- پذیرش مطالبات قراردادی (کدحساب: 1430- 37- 1- 3 / 2160- 43- 1- 3) ×××× به مبلغ اسمی طبق قرارداد واگذاری بس: بستانکاران بابت ابزارهای تأمین مالی زنجیره تولید دولتی/ غیردولتی به ریال- پذیرش مطالبات قراردادی (کد حساب : 5582- 34- 5- 3 / 5581- 34- 5- 3) ×××× به مبلغ توافقی طبق قرارداد واگذاری بس: درآمدهای متفرقه آتی به ریال- پذیرش مطالبات قراردادی (کد حساب : 7140- 70- 5- 3) ×××× به میزان مابه تفاوت مبلغ اسمی و مبلغ توافقی ۴-۲ - مبلغ اخذ شده بابت کامزد انتقال ضمانت نامه برای پذیرش مطالبات قراردادی، باید به شرح زیر در حساب ها ثبت شود: بد: صندوق به ریال/حساب تأمین کننده (کد حساب: 0010- 10- 1- 3) ×××× به مبلغ کارمزد متعلقه در چارچوب ضوابط ابلاغی بس: حساب کارمزد تحقق یافته خدمات بانکی به ریال (کد حساب: -7700- 10- 7- 3) ×××× به مبلغ کارمزد متعلقه در چارچوب ضوابط ابلاغی ۳ـ ثبت حسابداری واریز وجه به حساب تأمین کننده: ۱- ۳ - پس از انعقاد قرارداد واگذاری بر اساس اطلاعیه واگذاری، تایید کارفرما و دستور پرداخت، جهت واریز به حساب تامین کننده، مبالغ به شرح زیر در حساب های مربوطه ثبت می شود: بد: بستانکاران بابت ابزارهای تأمین مالی زنجیره تولید دولتی/ غیردولتی به ریال- پذیرش مطالبات قراردادی (کد حساب : -5582- 34- 5- 3 / -5581- 34- 5- 3) ×××× به مبلغ توافقی طبق قرارداد واگذاری بر اساس دستور پرداخت بس: حساب تامین کننده / حساب صندوق به ریال (کد حساب : (0010- 10- 1- -۳) ×××× به مبلغ توافقی طبق قرارداد واگذاری بر اساس دستور پرداخت ۴ ـ ثبت های حسابداری وصول مطالبات قراردادی پذیرش شده در سررسید: ۱- ۴ - ثبت حسابداری وصول مطالبات قراردادی پذیرش شده از سوی کارفرما به عنوان متعهد بازپرداخت در سررسید قرارداد واگذاری به شرح زیر در دفاتر اعمال میشود: بد: صندوق به ریال / حساب کارفرما (متعهد بازپرداخت) (کد حسا(0010- 10- 1- 3) ×××× به مبلغ اسمی طبق قرارداد واگذاری بس: بدهکاران بابت ابزارهای تأمین مالی زنجیره تولید/ دولتی/ غیردولتی به ریال- پذیرش مطالبات قراردادی (کدحساب: -1430- 37- 1- 3 / 2160- 46- 1- 3) ×××× به مبلغ اسمی طبق قرارداد واگذاری ۲-۴ - ثبت حسابداری شناسایی درآمد تحقق یافته به شرح زیر در دفاتر اعمال می شود: بد: درآمدهای متفرقه آتی به ریال- پذیرش مطالبات قراردادی (کد حساب : 7140- 70- 5- 3) ×××× به میزان مابه تفاوت مبلغ اسمی و مبلغ توافقی بس: درآمدهای متفرقه به ریال- پذیرش مطالبات قراردادی (کد حساب: 7800- 10- 7- 3 ×××× به میزان مابه تفاوت مبلغ اسمی و مبلغ توافقی تبصره مؤسسه اعتباری موظف است طبق مفاد «دستورالعمل شناسایی درآمد مؤسسات اعتباری» و «اصل تحقق درآمد»، در مقاطع گزارشگری مالی درآمد مربوطه را متناسب با مبلغ درآمد تحقق یافته، شناسایی و ثبت های تعدیلی لازم را در دفاتر خود اعمال نماید. ۵ ـ ثبت حسابداری در صورت نکول مطالبات قراردادی پذیرش شده: در صورت عدم وصول مبلغ اسمی قرارداد واگذاری در سررسید از متعهد بازپرداخت، مطابق با ضوابط ناظر بر طبقه بندی دارایی های مؤسسات اعتباری، ثبت زیر در دفاتر اعمال می شود: بد: مطالبات مشکوکالوصول بابت ابزارهای تأمین مالی زنجیره تولید دولتی/غیردولتی به ریال- پذیرش مطالبات قراردادی (کد حساب : 1780- 40- 1- 3 / 2160- 43- 1- 3) ×××× به مبلغ اسمی طبق قرارداد واگذاری بس: بدهکاران بابت ابزارهای تأمین مالی زنجیره تولید/ دولتی/ غیردولتی به ریال-پذیرش مطالبات قراردادی (کدحساب: ۱۴۳۰-۳۷-۱-۳ / ۲۱۶۰-۴۳-۱-۳) ×××× به مبلغ اسمی طبق قرارداد واگذاری ۶ ـ ثبت های حسابداری شناسایی وجه التزام تأخیر تأدیه دین: در مورد تعهدات کارفرما که در سررسید وصول نشده است، وجه التزام تأخیر تأدیه دین متعلقه محاسبه و به شرح زیر در حساب ها ثبت خواهد شد: ۱- ۶ - در مورد مطالباتی که در سررسید وصول نشده است، در مقاطعی که تهیه صورت های مالی مورد نظر است از تاریخ سررسید یا تاریخ آخرین محاسبه وجه التزام تأخیر تأدیه دین تا مقطع تهیه صورت های مالی، وجه التزام تأخیر تأدیه دین متعلقه محاسبه و به شرح زیر در حساب ها ثبت خواهد شد (در صورت تحقق معیارهای شناسایی درآمد): بد: وجه التزام دریافتنی جاری مطالبات دولتی/غیردولتی بابت ابزارهای تأمین مالی زنجیره تولید به ریال- پذیرش مطالبات قراردادی (کد حساب: (1501- 37- 1- 3 / 2251 -43 -1- 3) ×××× به میزان وجه التزام تأخیر تأدیه دین متعلقه بس: وجه التزام تحققیافته سایر مطالبات بانک و موسسه اعتباری غیر بانکی داخلی به ریال- ابزارهای تامین مالی زنجیره تولید- پذیرش مطالبات قراردادی (کد حساب: 7770- 10- 7- 3) ×××× به میزان وجه التزام تأخیر تأدیه دین متعلقه ۲-۶ - مؤسسه اعتباری موظف می باشد در صورت عدم تحقق معیارهای شناسایی درآمد، مطابق با ضوابط ابلاغی از سوی بانک مرکزی، وجه التزام تاخیر تأدیه دین متعلقه شناسایی شده را به وجه التزام دریافتنی غیرجاری منتقل و ثبت زیر را در دفاتر خود اعمال نماید: بد: وجه التزام دریافتنی غیرجاری مطالبات دولتی/غیردولتی بابت ابزارهای تأمین مالی زنجیره تولید به ریال- پذیرش مطالبات قراردادی (کد حساب : 1851- 40- 1- 3 / 2611- 46- 1- 3) ×××× به میزان وجه التزام دریافتنی جاری شناسایی شده بس: وجه التزام دریافتنی جاری مطالبات دولتی/غیردولتی بابت ابزارهای تأمین مالی زنجیره تولید به ریال- پذیرش مطالبات قراردادی (کد حساب : (6711- 61- 5- 3 / 7- 67- 5- 3) ×××× به میزان وجه التزام دریافتنی جاری شناسایی شده ۳-۶ - مؤسسه اعتباری موظف می باشد در صورت عدم تحقق معیارهای شناسایی درآمد، مطابق با ضوابط ابلاغی از سوی بانک مرکزی، شناسایی درآمد مربوط به وجه التزام تأخیر تأدیه دین متعلقه را به روش تعهدی متوقف نموده و ثبت حسابداری زیر را برای انعکاس وجه التزام تأخیر تأدیه دین در دفاتر خود اعمال نماید: بد: وجه التزام دریافتنی غیرجاری مطالبات دولتی/غیردولتی بابت ابزارهای تأمین مالی زنجیره تولید به ریال- پذیرش مطالبات قراردادی (کد حساب : ۱۸۵۱-۴۰-۱-۳ / ۲۶۱۱-۴۶-۱-۳) ×××× به میزان وجه التزام متعلقه شناسایی نشده بس: وجه التزام سررسید شده شناسایی نشده غیرجاری مطالبات دولتی/غیردولتی بابت ابزارهای تأمین مالی زنجیره تولید به ریال- پذیرش مطالبات قراردادی (کد حساب : ۶۷۱۱-۶۱-۵-۳ / ۷-۶۷-۵-۳) ×××× به میزان وجه التزام متعلقه شناسایی نشده ۷- ثبت های حسابداری وصول مطالبات قراردادی پذیرش شده پس از سررسید: ۱-۷ - ثبت های حسابداری وصول مطالبات قراردادی جاری پس از شناسایی وجه التزام تاخیر تادیه دین، به شرح زیر در حساب ها ثبت می شود: بد: صندوق به ریال / حساب کارفرما (متعهد بازپرداخت) (کد حساب: 0010- 10- 1- 3) ×××× به مبلغ اسمی طبق قرارداد واگذاری به اضافه وجه التزام تاخیر در تادیه دین بس: بدهکاران بابت ابزارهای تأمین مالی زنجیره تولید/ دولتی/ غیردولتی به ریال- پذیرش مطالبات قراردادی (کدحساب:1430- 37- 1- 3 / 2160- 43- 1- 3) ×××× به مبلغ اسمی طبق قرارداد واگذاری بس: وجه التزام دریافتنی جاری مطالبات دولتی/غیردولتی بابت ابزارهای تأمین مالی زنجیره تولید به ریال- پذیرش مطالبات قراردادی (کد حساب : 1501- 37- 1- 3 / 2251 – 43- 1- 3) ×××× به میزان وجه التزام تأخیر تأدیه دین متعلقه بس: وجه التزام تحقق یافته سایر مطالبات بانک و موسسه اعتباری غیر بانکی داخلی به ریال - ابزارهای تامین مالی زنجیره تولید- پذیرش مطالبات قراردادی (کد حساب: 7770- 10- 7- 3) ×××× به میزان مابه التفاوت کل وجه التزام تأخیر تأدیه دین متعلقه و وجه التزام تأخیر تأدیه دین شناسایی شده ۲-۷ - ثبت های حسابداری وصول مطالبات قراردادی غیرجاری پس از شناسایی وجه التزام تاخیر تادیه دین، به شرح زیر در حساب ها ثبت می شود: بد: صندوق به ریال / حساب کارفرما (متعهد بازپرداخت) (کد حساب:0010- 10- 1- 3) ×××× به مبلغ اسمی طبق قرارداد واگذاری به اضافه وجه التزام تاخیر در تادیه دین بس: مطالبات مشکوکالوصول بابت ابزارهای تأمین مالی زنجیره تولید دولتی/غیردولتی به ریال- پذیرش مطالبات قراردادی (کد حساب : 1780- 40- 1- 3 / 2500- 46- 1- 3) ×××× به مبلغ اسمی طبق قرارداد واگذاری بس: وجه التزام دریافتنی غیرجاری مطالبات دولتی/غیردولتی بابت ابزارهای تأمین مالی زنجیره تولید به ریال- پذیرش مطالبات قراردادی (کد حساب : 1581- 40- 1- 3 / 2611- 46- 1- 3) ×××× به میزان وجه التزام تأخیر تأدیه دین متعلقه بس: وجه التزام تحقق یافته سایر مطالبات بانک و موسسه اعتباری غیر بانکی داخلی به ریال - ابزارهای تامین مالی زنجیره تولید- پذیرش مطالبات قراردادی (کد حساب: 7770- 10- 7- 3) ×××× به میزان مابه التفاوت کل وجه التزام تأخیر تأدیه دین متعلقه و وجه التزام تأخیر تأدیه دین شناسایی شده ۳-۷ - مؤسسه اعتباری موظف می باشد پس از وصول تمام یا بخشی از مطالبات و تحقق معیارهای شناسایی درآمد، مطابق با ضوابط ابلاغی از سوی بانک مرکزی، علاوه بر ثبت های حسابداری وصول مطالبات غیرجاری، ثبت حسابداری زیر را برای شناسایی درآمد در دفاتر خود اعمال نماید: بد: وجه التزام سررسید شده شناسایی نشده غیرجاری مطالبات دولتی/غیردولتی بابت ابزارهای تأمین مالی زنجیره تولید به ریال- پذیرش مطالبات قراردادی (کد حساب : 671- 61- 5- 3 / 7041- 67- 5- 3) ×××× به میزان سهم وجه التزام از مبلغ وصول شده بس: وجه التزام تحقق یافته سایر مطالبات بانک و موسسه اعتباری غیر بانکی داخلی به ریال - ابزارهای تامین مالی زنجیره تولید (کد حساب: 7770- 10- 7- 3) ×××× به میزان سهم وجه التزام از مبلغ وصول شده ۸ ـ ثبت های حسابداری برگشت حساب های انتظامی پس از تسویه کامل و بازپرداخت مطالبات قراردادی: ۱- ۸ ـ ثبت برگشت حساب انتظامی وثایق اخذ شده از مشتری به ارزش تعیین شده طبق ضوابط مربوط، به شرح زیر در حساب ها ثبت می شود: بد: طرف حساب های انتظامی (کد حساب: 8600- 13- 9- 3) ×××× به ارزش تعیین شده طبق ضوابط مربوط بس: حساب های انتظامی ـ پذیرش مطالبات قراردادی (کد حساب: 4600- 13- 4- 3) ×××× به ارزش تعیین شده طبق ضوابط مربوط ۲- ۸ ـ ثبت برگشت حساب انتظامی هر یک از وثایق اخذ شده به ارزش یک ریال برای هر وثیقه به شرح زیر در حساب ها ثبت می شود: بد: طرف حساب های انتظامی (کد حساب: 8600- 13- 9- 3) ×××× به مبلغ یک ریال به ازای هر وثیقه بس: حساب های انتظامی ـ پذیرش مطالبات قراردادی (کد حساب: 4300- 13- 4- 3) ×××× به مبلغ یک ریال به ازای هر وثیقه ۳- ۸ - ثبت برگشت حساب انتظامی انعقاد قرارداد پذیرش مطالبات، به مبلغ یک ریال به شرح زیر ثبت می گردد: بد: طرف حساب های انتظامی (کد حساب: 8600- 13- 9- 3) ×××× به مبلغ یک ریال بس: حساب های انتظامی ـ پذیرش مطالبات قراردادی (کد حساب: 4300- 13- 4- 3) ×××× به مبلغ یک ریال دستورالعمل حسابداری پذیرش مطالبات قراردادی (فاکتورینگ)» در هفتاد و ششمین جلسه مورخ 1403/12/22 کمیسیون مقررات و نظارت مؤسسات اعتباری بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران در (۸) ماده و (۱) تبصره به تصویب رسید و از تاریخ ابلاغ، لازم الاجرا می باشد.