برنامه ملی «بهبود تولید، فرآوری، توزیع و صادرات زعفران» با اصلاحات و الحاقات بعدی

هیئت وزیران — 1390/10/14

تعیین برنامه ملی «بهبود تولید، فرآوری، توزیع و صادرات زعفران» مصوب 1390,10,14 هیئت وزیران در جلسه مورخ 14/10/1390 بنا به پیشنهاد شماره 11539/020 مورخ 26/3/1389 ‏وزارت جهاد کشاورزی و به استناد اصل یکصد و سی و هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران تصویب نمود: 1 - ‏برنامه ملی «بهبود تولید، فرآوری، توزیع و صادرات زعفران» به شرح پیوست که به مهر «دفتر هیئت دولت» تأیید شده است، تعیین می شود. 2 - ‏وزارت جهاد کشاورزی به عنوان مسئول اجرای برنامه موظف است با همکاری دستگاه های ذیربط نسبت به اجرای راه کارهای تعیین شده برای تحقق چشم انداز برنامه یاد شده اقدام نموده و حداکثر طی 5 ‏سال شرایط لازم برای اجباری شدن استاندار دهای موضوع فصل پنجم این برنامه را به طور کامل تأمین نماید. 3 - ‏وزارت جهاد کشاورزی موظف است گزارش روند اجرای برنامه را به صورت سالانه به دفتر هیئت دولت ارایه نماید. محمد رضا رحیمی معاون اول رئیس جمهور برنامه ملی «بهبود تولید، فرآوری، توزیع و صادرات زعفران» ‏ اهداف: 1 - ‏دستیابی به تولید سالانه 500 تن زعفران در افق سال 1400‏. 2 - ‏ارتقاء کیفیت زعفران. 3 - ‏ساماندهی فعالان امور تولید، فرآوری، بازاریابی و صادرات زعفران زیر نظر شورای ملی زعفران. 4 - ‏تدوین و بازنگری استانداردهای مربوط و اجرای آنها به شرح فصل پنجم برنامه و ارتقاء جایگاه زعفران ایران در سازمان استاندارد جهانی از طریق ایجاد دبیرخانه مستقل زعفران در ایران ذیل کمیته بین المللی ادویه و چاشنی (ISO). ‏5 - ثبت برند ملی زعفران ایران و حفظ حقوق معنوی آن (حمایت از ثبت خواص و ویژگیهای زعفران در مبادی بین المللی، کدکس غذایی و استاندارد جهانی). 6 - ‏ارتقای سهم تجارت بین المللی زعفران از صادرات متوسط سالانه 130 تن به 350 ‏تن در سال 1400 ‏و ارزآوری بیش از یک میلیارد دلار از طریق شناسایی و توسعه بازارهای فروش زعفران و نیز متعادل ‏ساختن قیمت داخلی و قیمت های بین المللی. فصل اول – بهبود فرآیند تولید: الف – چشم انداز: ‏ایران با در اختیار داشتن بیش از 96% کل زعفران تولیدی جهان، به دلیل دارا بودن شرایط اقلیمی مناسب برای کشت زعفران، زمینه تولید زعفران با بالاترین درجه کیفیت را دارا می باشد. ‏متوسط وضعیت عملکرد تولید زعفران ایران در18 ‏ سال گذشته برابر با 32/4 ‏کیلوگرم در هر هکتار و مجموع تولید 239 ‏تن در سال 1389 بوده است که با اجرای این برنامه باید تا سال 1400 به 7‏ کیلوگرم در هر هکتار ‏و مجموع تولید 500 تن برسد. ب - راهبردها: ‏1 - افزایش توان مالی تولیدکنندگان زعفران. 2 - کاهش قیمت تمام شده تولید زعفران. 3 - بالا بردن سطح بهداشت زعفران تولیدی. 4 - ‏ارتقاء فرهنگ تولید کیفی زعفران. ج – راهکارها: 1 - صدور شناسنامه جداگانه برای زعفران کاران و مزاع و واحدهای بهره برداری زعفران و تشکیل بانک اطلاعاتی مربوط. 2 - آموزش کارشناسان فنی زعفران و بکارگیری آنها در مدیریت مزاع زعفران (با اولویت بهره گیری از ‏کارشناسان شرکت های خدمات مشاوره فنی و مهندسی کشاورزی). 3 ‏- تربیت کارگر ماهر (اپراتور ماشین آلات) زعفران. 4 - گسترش ضریب مشارکت تولیدکنندگان در طرح های مکانیزاسیون و نوسازی مزاع. 5 - ارتقاء سطح دانش مکانیزاسیون تولید کنندگان و توسعه مکانیزاسیون در مزاع زعفران (ترویج دستگاه های الگویی نظیر پیازکار دو ردیفه، برداشت گل و جداساز کلاله). 6 - جایگزینی روشهای نوین به زراعی و نوسازی مزاع زعفران به جای روشهای کشت سنتی. 7 - راه اندازی و تجهیز مراکز تکنولوژی زعفران در مناطق پر محصول با امکانات زیر: 7 – 1 - دستگاه الگویی پیازکار زعفران. 7 – 2 – دستگاه الگویی پیاز کن زعفران. 7 – 3 - دستگاه الگویی درجه بندی (سورت) و بسته بندی پیاز زعفران. 7 – 4 - دستگاه الگویی کمباین برداشت زعفران. 7 – 5 - دستگاه الگویی گل پرکن زعفران. ‏7 – 6 - دستگاه الگویی جداساز کلاله زعفران. 8 ‏- بهبود روش های آبیاری زعفران. 9 - حمایت از مزاع تکثیری پیاز زعفران. 10 - ترویج کاربرد پیازهای مناسب و درشت (بالای 8 گرم). 11 - ایجاد پایانه توزیع گل زعفران. 12 - اجرای پروژه مدیریت یکپارچه آفات و علف های هرز مزاع زعفران. 13 ‏- افزایش زاد آوری پیاز و رشد کلاله زعفران از طریق استفاده از کودهای ریزمغذی محلول. 14 - ترویج روشهای کشت فاقد هرگونه سم و کود شیمیایی (ارگانیک). 15 - تامین مواد آلی مورد نیاز خاک (با هدف تولید زعفران فاقد هر گونه سم و کود شیمیایی). 16 - اصلاح و تقویت حاصلخیزی خاک مزاع. 17 ‏- تأمین نهاده های مناسب تولید (از جمله ریز مغذی ها، پیاز و کود) و برآورد دقیق هزینه های مرتبط. 18 ‏- تقویت شاخص های بهداشت تولید (بهره گیری از ابزار و لوازم بهداشتی در مراحل جمع آوری گل و حمل و نقل). 19 - حذف آلودگی های میکروبی از طریق بهبود تکنولوژی فرآوری، ترویج و آموزش روشهای بهداشتی جمع آوری. 20 ‏- استمرار و ارتقای سطح پوشش بیمه زعفران متناسب با میزان تولید مناطق به ویژه درخصوص سرمازدگی و خشکسالی. 21 - اطلاع رسانی به هنگام در خصوص اطلاعات هواشناسی کشاورزی به منظور پیش بینی و آمادگی تولید ‏کنندگان زعفران برای مواجهه با سرمازدگی، خشکسالی، آفات و نظایر آن. فصل دوم – بهبود روش های فرآوری و بسته بندی: الف – چشم انداز: ‏تعداد واحدهای دارای پروانه بهره برداری در زمینه درجه بندی و بسته بندی زعفران در کل کشور 73 ‏واحد با مجموع ظرفیت 888 تن در سال می باشد که با اجرای این برنامه باید در سال 1400 ‏تعداد واحدهای دارای پروانه بهره برداری در زمینه درجه بندی و بسته بندی زعفران به87 ‏ واحد با مجموع ظرفیت 963 ‏تن در سال برسد. ب – راهبردها: 1 ‏- به صفر رسانیدن میزان ناخالصی زعفران. 2 - افزایش ارزش افزوده صادراتی زعفران و فرآورده های جانبی آن. 3 - صادرات زعفران در بسته بندی های متناسب با بازارهای مختلف. ج – راهکارها: 1 - آموزش ضوابط فنی و بهداشتی به واحدهای آماده سازی و بسته بندی انواع ادویه و چاشنی در دسترس ‏برای صاحبان واحدهای بسته بندی. 2 - صدور شناسنامه برای واحدهای مختلف فرآوری و بسته بندی زعفران. 3 - تجهیز خطوط درجه بندی و بسته بندی زعفران به ابزار و تجهیزات مدرن. 4 - ساماندهی واحدهای درجه بندی (سورتینگ) و بسته بندی تحت پوشش تعاونی های کشاورزی و زعفران کاری. 5 - توسعه و بهسازی واحدهای خانواری فرآوری در مناطق تولید (گل پرکنی و خشک نمودن زعفران). 6 - کاربرد روشهای نوین در فرآوری، کنترل کیفی و خشکانیدن زعفران. 7 – گسترش واحدهای تحقیق و توسعه در مراکز فرآوری و بسته بندی. 8 ‏- صدور گواهی HACCP نیز اعطای نشان ایمنی و سلامت به واحدهای بسته بندی. 9 - اجرای سیستم های کنترل کیفی از جمله GHP، GMP، HACCP و 22000 ISO. 10 - اخذ گواهینامه های معتبر بین المللی زعفران HACCP و 22000 ISO. 11 - تجهیز واحدهای فعال تولیدی به خطوط فرآوری و بسته بندی (ویژه محصولات نوین و جانبی فرآوری ‏شده از زعفران). 12 - ایجاد خطوط جداسازی و تولید محصولات جانبی از زعفران. 13 - ترویج و ترغیب بسته بندی و زمینه سازی اجرای استاندارد بسته بندی زعفران در واحدهای خرده فروشی. 14 - جایگزین نمودن صدور زعفران در بسته بندی های استاندارد و مجاز صادراتی (زیر 30 گرم و ...). 15 ‏- ایجاد سردخانه های مجهز و انبار. 16 - احداث و تجهیز کارگاه های بهداشتی درجه بندی و خشکاندن زعفران در مناطق روستایی. 17 - ایجاد و تجهیز آزمایشگاه های مرجع و کنترل کیفیت. 18 - نظارت دقیق و برخورد قانونی با واحدهای بسته بندی فاقد پروانه. فصل سوم – بهبود بازاریابی و تجارت خارجی زعفران: الف – چشم انداز: ‏یکی از دلایل عدم استفاده از پتانسیل تولید زعفران در کشور و در نتیجه پایین بودن حجم تولید و صادرات آن، عدم توجه به شناخت بازار ناموفق بودن در جلب مشتری ثابت و ناپایدار بودن قیمت های مناسب بازار و همچنین ضعف در تبلیغات و امور مرتبط به بازاریابی زعفران بوده است که موجب عدم تمایل به افزایش عملکرد در واحد سطح و یا عدم پذیرش ریسک سرمایه گذاری در جهت تولید بیشتر از یک سو و از سوی دیگر از دست دادن بازار و مشتریان در خارج از کشور شده است. ‏به طور میانگین صادرات زعفران در ده سال گذشته بالغ بر 130 ‏تن در سال بوده و به طور متوسط سالانه بیش از 300 میلیون دلار ارز آوری داشته است که با اجرای این برنامه صادرات زعفران ایران در سال 1400 ‏باید به 350 ‏تن و ارز آوری بیش از یک میلیارد دلار برسد. ب – راهبردها: 1 - افزایش سهم ایران از منافع و ارزش افزوده حاصل از تجارت زعفران. 2 - ‏بازاریابی و گسترش شبکه فروش زعفران و محصولات جانبی آن در خارج از کشور. 3 - اعتماد سازی جهت برند ملی ایران در تجارت زعفران. ج – راهکارها: 1 - گسترش مطالعات بازاریابی و فعالیت های تبلیغاتی. 2 ‏- مطالعه امکان سنجی و اثر بخشی بازار فووش اینترنتی. 3 - ‏تشویق شرکت های فعال در تجارت الکترونیک زعفران. 4 - به کارگیری روشهای مختلف ترویج فرهنگ مصرف و توسعه بازار زعفران ازجمله برپایی نمایشگاه، مراکز ‏عرضه محلی، همایشهای تخصصی و جشنواره های توسعه گردشگری زعفران. 5 - توسعه فرهنگ استفاده از محصولات جانبی زعفران در صنایع مختلف (نوشابه سازی و ...). 6 - گسترش ارتباط با تولیدکنندگان عمده صنایع دارویی، عطرسازی، صنعتی، غذایی به منظور بهبود بازاریابی فروش زعفران. 7 - تنوع بخشیدن در محموله های صادراتی بر اساس سلایق و ذائقه های مصرف کنندگان. 8 - گسترش تبلیغات در رسانه های خارجی با رعایت قوانین و مقررات مربوط و تحت نظارت سازمان توسعه ‏تجارت و ایجاد مراکز مستقیم فروش در بازارهای هدف جدید. 9 - ایجاد شرکت های مشترک با فعالان بازار توزیع به منظور توسعه شبکه فروش در کشورهای هدف صادرات. 10 - بررسی برنامه سایر کشورهای تولید کننده و مدیریت بازار با لحاظ حضور رقبای جدید. 11 - تعدیل نرخ اخذ عوارض صادرات از بسته های بیش از 30 گرم زعفران با توجه به شرایط کشت و قیمت ‏زعفران. 12 - اعمال تعرفه ترجیحی برای زعفران در موافقت نامه ها و مذاکرات با کشورهای هدف صادراتی. 13 - برقراری مشوق های لازم جهت افزایش صادرات زعفران به صورت بسته بندی شده. 14 - تنظیم بازار و کنترل هدفمند و متمرکز نوسانات قیمت ها. 15 - راه اندازی بورس کالای زعفران. 16 – ایجاد سایت جامع اطلاع رسانی زعفران ایران. فصل چهارم – بهبود و توسعه تحقیقات زعفران: الف – چشم انداز: ‏کاربرد دارویی، خوراکی و صنعتی زعفران تاکنون جایگاه حقیقی خود را پیدا نکرده است، انجام تحقیقات مناسب و آشکارسازی این خواص، علاوه بر ایجاد بازارهای جدید، باعث بهبود جایگاه ارز آوری و افزایش ارزش افزوده زعفران می گردد. ‏تا کنون شش مورد جشنواره ملی زعفران،3 ‏کنگره بین المللی زعفران و 3 مورد همایش ملی علمی درخصوص زعفران برپا شده است و بالغ بر مقاله علمی معتبر در زمینه زعفران انتشار یافته است که با اجرای این برنامه باید تا سال 1400 ‏سالانه 55 مقاله و در مجموع بیش از 550 ‏عنوان تحقیق جدید در حوزه های مورد نیاز زعفران بر اساس راهبردها و راهکارهای تعریف شده انجام و انتشار یابد. ب – راهبرد: توسعه تحقیقات علمی و کاربردی تولید،فرآوری،بسته بندی، توزیع و صادرات زعفران و محصولات جانبی آن. ج – راهکارها: 1 ‏- انجام طرح های تحقیقاتی با اولویت پروژه های ذیل: 1 – 1 - تعیین روش های مناسب کشت زعفران در مناطق مختلف. 1 – 2 - بررسی روش های تغذیه گیاهی زعفران. 1 -3 - ‏تهیه مدل شبیه سازی رشد و عملکرد زعفران. 1 – 4 - ‏بررسی سیستم های آبیاری مناسب در زراعت زعفران، 1 – 5 - بررسی تأثیر شرایط اقلیمی بر تولید زعفران. 1 – 6 - تعیین روشهای تولید ارگانیگ زعفران. 1 – 7 - ‏بررسی روشهای نگهداری گل و خشکاندن زعفران. 1 – 8 - مطالعه و ارزیابی اثرات مکانیزاسیون بر تولید زعفران. 1 – 9 - ‏طراحی و ساخت ماشین آلات مورد نیاز تولیده فرآوری و بسته بندی زعفران. 1 – 10 - شناسایی، ارزیابی و معرفی روشهای جدید کنترل کیفی فرآوری و بسته بندی زعفران. 1 – 11 - مطالعه امکان کاربرد فناوری های نوین (نانو) در تولید و فرآوری زعفران. 1 – 12 - انواع بسته بندی مورد مصرف در بازارهای جهانی. ‏1 – 13 - میزان مصرف داخلی زعفران و عوامل مؤثر بر آن. ‏1 – 14 - بررسی استفاده از سایر اندامهای گل زعفران. ‏1 – 15 - بررسی تولید فرآورده های جدید از زعفران. 1 – 16 - بررسی مشکلات مصرف فرآورده های زعفران برای گروه های هدف (انسانی). 1 – 17 - بررسی کاربردهای دارویی زعفران. 1 – 18 - مقایسه تطبیقی استانداردها، روش های آزمون و کیفیت زعفران تولیدی در جهان. 1 – 19 - بررسی مشکلات موجود در صادرات زعفران. ‏1 – 20 - مطالعه شناخت بازار و برنامه ریزی راهبردی برند سازی. 1 – 21 - بررسی و مطالعه وضعیت انتقال و درآمد زعفران کاران. 2 ‏- انجام مطالعات شناسایی انواع زعفران تولیدی در کشور و ثبت آنها. 3 - ‏توسعه تحقیقات کاربردی زعفران با همکاری تولیدکنندگان و مصرف کنندگان عمده ‏آن. 4 - ‏انجام تحتیقات مرتبط با خواص دارویی زعفران و تولید لوازم بهداشتی و رنگهای خوراکی و صنعتی از آن. 5 - گسترش تحقیقات در خصوص طراحی خطوط صنایع تبدیلی و تکمیلی و فرمولاسیون مشتقات حاصل از زعفران. 6 - ایجاد مرکز مطالعات راهبردی زعفران (تولید، فرآوری، بازاریابی و صادرات) با مشارکت صاحبان صنایع،‏تجار و نمایندگان تولید کنندگان و با هدف ارایه راهبردهای ملی - بین المللی و انجام تحقیقات کاربردی صنعتی زعفران. 7 ‏- تجهیز و ایجاد ایستگاه های تحقیقاتی زعفران به منظور انتقال یافته های تحقیقاتی و آگاهی بخشی به ‏زعفران کاران. 8 - ‏ایجاد کتابخانه و بانک اطلاعات زعفران. 9 - ثبت ژنتیکی زعفران زراعی ایران. 10 - ارزیابی استانداردهای بین المللی 1 – 3632 ISO و استاندارد روشهای آزمون 2 - 3632 ISO و مقایسه ‏تطبیقی با فرآیند تدوین و اصلاح استانداردهای داخلی و صادراتی. فصل پنجم – بهبود و تدوین استاندارهای زعفران: الف – چشم انداز: ‏اجرای استاندارد، باعث تنظیم فرآیند تولید، فرآوری و بسته بندی زعفران شده و شرایط نگه داری و انبارداری زعفران را بهبود داده و همچنین باعث افزایش کیفیت همکاری های تجاری، بازاریابی و بازاررسانی می شود و در نتیجه آن رضایت مندی مشتریان، تجار و مصرف کنندگان افزایش می یابد. ‏در حال حاضر زعفران ایران در ذیل کمیته ادویه و چاشنی سازمان استاندارد جهانی قرار دارد و با دور بودن از اجرای استانداردهای مورد نیاز زعفران، ضرر و زیان فراوانی را در عرصه رقابت با رقبای جهانی برای تولیدکنندگان و صادرکنندگان کشور در پی داشته است. ‏در حال حاضر سازمان ملی استاندارد ایران 12 استاندارد درخصوص ویژگی ها (درجه بندی، نشانه گذاری و ‏اوزان) روش های آزمون، نمونه برداری، میکروبیولوژی، مواد افزودنی را تعریف نموده که کلیه واحدهای بسته بندی موظف به رعایت آنها برای زعفران صادراتی می باشند و بر این اساس علامت استاندارد ایران بر روی بسته زعفران صادراتی الصاق می گردد. با اجرای این برنامه تا سال 1400 باید زعفران از زیرمجموعه کمیته ادویه و چاشنی خارج و کمیته مستقل زعفران وابسته به سازمان استاندارد جهانی با استقرار دبیرخانه آن در ایران تشکیل شود. همچنین علاوه بر استانداردهای اجباری فعلی زعفران صادراتی، باید استانداردهای بین المللی ‏1 – 3632 ISO و 2 – 3632 ISO نیز در مورد زعفران اجباری شود. ‏همچنین با اجرای این برنامه باید تمام استانداردهای مربوط به درجه بندی و بسته بندی زعفران تا سال 1400 ‏اجباری شوند. ب – راهبردها: ‏1 - استانداردسازی زعفران و فرآیند تولید، فرآوری و بسته بندی آن با هدف بهبود کیفیت و حذف زعفران تقلبی. 2 ‏- فراهم آوردن زیرسااخت ها و مقدمات لازم برای اجباری شدن استانداردهای مختلف مربوط به زعفران. ج – راهکارها: 1 - تدوین استانداردهای لازم با اولویت موارد زیر توسط مؤسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران با ‏همکاری وزارت جهاد کشاورزی: 1 – 1 - استاندارد زعفران فاقد هرگونه سم و کود شیمیایی (ارگانیک). 1 – 2 - استاندارد ویژگی های زعفران مصارف داخلی. 1 – 3 - استاندارد ویژگی های زعفران صادراتی. 1 – 4 - استاندارد انواع بسته بندی برای زعفران. ‏1 – 5 - استاندارد بسته بندی زعفران مصارف داخل. ‏1 – 6 - استاندارد بسته بندی زعفران صادراتی (با لحاظ داشتن معیارهای IFOAM – BIO- – ISO FDA کشور مقصد). ‏1 – 7 - استاندارد بسته بندی زعفران ارگانیک. 1 – 8 - استاندارد ویژگی های خامه زعفران. 1 – 9 - استاندارد بسته بندی خامه زعفران. 1 – 10 - استاندارد عصاره آبی زعفران. ‏1 – 11 - استاندارد بسته بندی عصاره آبی زعفران. 1 – 12 - استاندارد ویژگی های قرص زعفران. 1 – 13 - استاندارد بسته بندی قرص زعفران. 1 – 14 - استاندارد ویژگی های زعفران فریز شده. ‏1 – 15 - استاندارد زعفران خشک شده به روش فریز درایر. ‏1 – 16 - استاندارد بسته بندی زعفران خشک شده به روش فریز درایر. ‏1 – 17 - استاندارد روش اندازه گیری میزان ازت زعفران. 1 – 18 - استاندارد پیاز زعفران. 2 - انجام اصلاح استانداردهای موجود با اولویت موارد زیر: 2 – 1 - انجام اقدامات لازم برای درج وزن مشخص (حداکثر 30 ‏گرم) و ‏دستورالعمل مصرف زعفران و ‏بند نشانه گذاری در استاندارد 1 - 259‏. 2 -2 - ‏اصلاح بند نشانه گذاری در استاندارد شماره 2 – 259. 2 – 3 – گنجانیدن روش تشخیص رنگ های افزودنی غیر از رنگ های اسیدی مصنوعی در استاندارد 1 – 259. 3 - تجدید نظر در استاندارد ملی آیین کار زعفران و خروج زعفران از کمیته ادویه و چاشنی سازمان جهانی استاندارد (ISO). 4 - ‏اقدام به منظور ایجاد و استقرار دبیرخانه کمیته مستقل زعفران وابسته به سازمان استاندارد جهانی در ایران. 5 - انجام اقدامات لازم به منظور اجرای استانداردهای بین المللی 1 – 3632 ISO و استاندارد روشهای آزمون 2 – 3632 ISO. 6 - تدوین و اجرای طرح ملی آموزش استاندارد به گروه های هدف فعال (تولید کنندگان، واحدهای فرآوری و ...) زعفران. × وضعیت های تنقیحی