مصوبه هیأت مدیره سازمان بورس و اوراق بهادار در خصوص اصلاح موادی از «دستورالعمل اجرایی معاملات قراردادهای آتی در شرکت بورس کالای ایران» و «دستورالعمل اجرایی معاملات قرارداد اختیار معامله در شرکت بورس کالای ایران» با اصلاحات و الحاقات بعدی

سازمان بورس و اوراق بهادار — 1403/12/04

مصوبه هیأت مدیره سازمان بورس و اوراق بهادار در خصوص اصلاح موادی از «دستورالعمل اجرایی معاملات قراردادهای آتی در شرکت بورس کالای ایران» و «دستورالعمل اجرایی معاملات قرارداد اختیار معامله در شرکت بورس کالای ایران» مصوب 1403,12,04 با اصلاحات و الحاقات بعدی ابلاغ بند 1 نهصد و نودمین صورتجلسه هیأت مدیره سازمان بورس و اوراق بهادار مورخ 04 /12 /1403 به شرح زیر می‌باشد: 1- نامه شماره 288471 /121 به تاریخ 19 /10 /1403 مرکز مشاوران حقوقی و تدوین مقررات بازار سرمایه، متضمن پیشنهاد مدیریت نظارت بر بورس ها و جمع بندی کمیته تدوین مقررات در خصوص اصلاح موادی از «دستورالعمل اجرایی معاملات قراردادهای آتی در شرکت بورس کالای ایران (سهامی عام)» مصوب 19 /12 /1386 هیأت مدیره سازمان و اصلاحات آن و «دستورالعمل اجرایی معاملات قرارداد اختیار معامله در شرکت بورس کالای ایران» مصوب 06 /02 /1393 هیأت مدیره سازمان و اصلاحات آن مطرح و دستورالعمل های یاد شده به شرح پیوست اصلاح شد. بند فوق جهت اقدام مقتضی ابلاغ می گردد. رضا عیوض لو نایب رئیس هیأت مدیره دستورالعمل اجرایی معاملات قراردادهای آتی در شرکت بورس کالای ایران (سهامی عام) عناوین اصلاحات مصوبه سابق مصوبه اصلاحی *مقدمه - به استناد اختیارات حاصل از بندهای 2 و 11 ماده 7 قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۳۸۴ مجلس شورای اسلامی و به منظور تعیین ضوابط ناظر بر نحوه انجام معاملات قرارداد های آتی در بورس کالای ایران، این دستورالعمل در تاریخ 19 /12 /1386 به تصویب هیأت مدیره سازمان بورس و اوراق بهادار رسید. بند 20 ماده یک حساب عملیاتی مشتری: حساب بانکی مشتری است که جهت تسویه وجوه توسط "اتاق پایاپای" مورد استفاده قرار می گیرد. حساب عملیاتی مشتری: حساب مشتری نزد "اتاق پایاپای" است که جهت تودیع وجوه تضمین و تسویه وجوه توسط اتاق پایاپای مورد استفاده قرار می گیرد. بند 47 ماده یک حساب در اختیار: حساب معاملاتی کارگزاری موضوع بند سه ماده یک «دستورالعمل نحوه نگهداری و نقل و انتقال وجوه مشتریان در شرکت های کارگزاری» مصوب 11 /06 /1398 هیأت مدیره سازمان و اصلاحات آن است که حق برداشت وجه از صاحب حساب، سلب و صرفاً اتاق پایاپای جهت انجام امور تسویه مبادرت به برداشت از حساب مذکور می کند. ماده 9 فعالیت مشتری در بازار معاملات آتی منوط به افتتاح حساب بانکی توسط مشتری جهت معاملات آتی خواهد بود. بانک یا بانک های مورد نظر و نحوه افتتاح حساب توسط "بورس" اعلام خواهد شد. فعالیت مشتری در بازار معاملات آتی منوط به واریز وجوه صرفاً توسط مشتری جهت معاملات آتی به "حساب در اختیار" کارگزار خواهد بود. بانک یا بانک های مورد نظر و نوع حساب کارگزار برای انجام معاملات آتی توسط اتاق پایاپای اعلام خواهد شد. ماده 13 کارگزار مکلف است قبل از ثبت سفارش هر مشتری، واریز "وجه تضمین اولیه" به "حساب عملیاتی مشتری" را احراز نماید. در غیر این صورت مسئولیت پرداخت وجه تضمین اولیه با کارگزار خواهد بود. کارگزار مکلف است قبل از ثبت سفارش هر مشتری، از واریز "وجه تضمین اولیه" و هزینه های معاملاتی به "حساب عملیاتی مشتری" اطمینان حاصل کند؛ در غیر این صورت مسئولیت پرداخت وجوه مذکور با کارگزار خواهد بود. ماده 13 مکرر وجه تضمین اولیه ی مذکور در این دستورالعمل، به صورت حداقل تعیین شده و کارگزاران مجاز به تعیین و دریافت تضامین مازاد متناسب با ریسک مشتریان شان می باشند. تبصره 1: در صورتی که بخشی از تضامین موضوع این ماده به صورت نقدی تعیین شود، مبلغ نقدی تعیین شده درصدی از "وجه تضمین اولیه" خواهد بود که باید علاوه بر وجه تضمین اولیه در حساب عملیاتی مشتری موجود باشد. مسئولیت احراز و کفایت این تضامین بر عهده کارگزار خواهد بود. تبصره 2: علاوه بر تضامین نقدی، کارگزار می تواند مبادرت به تعیین و دریافت تضامین غیر نقدی نیز بنماید. وجه تضمین اولیه مذکور در این دستورالعمل، به صورت حداقل تعیین شده و اتاق پایاپای و کارگزاران مجاز به تعیین و دریافت تضامین مازاد متناسب با ریسک مشتریا ن خود می باشند. تبصره 1: در صورتی که بخشی از تضامین موضوع این ماده به صورت نقدی تعیین شود، مبلغ نقدی تعیین شده درصدی از وجه تضمین اولیه خواهد بود که باید علاوه بر وجه تضمین اولیه در حساب عملیاتی مشتری موجود باشد. مسئولیت احراز و کفایت این تضامین حسب مورد بر عهده اتاق پایاپای و کارگزار خواهد بود. تبصره 2: علاوه بر تضامین نقدی، اتاق پایاپای و کارگزار می توانند مبادرت به تعیین و دریافت تضامین غیرنقدی نیز بنمایند. ماده 28 هر مشتری باید جهت انجام معاملات آتی، حسابی تحت عنوان "حساب عملیاتی مشتری" نزد بانکی که بدین منظور توسط اتاق پایاپای معرفی می شود، افتتاح نماید. در زمان افتتاح حساب، مشتری اذن تصرف در حساب مذکور را جهت انجام عملیات "به روز رسانی حساب ها"، مطابق مقررات این دستورالعمل به اتاق پایاپای خواهد داد. تبصره: نقل وانتقالات وجوه جهت تسویه حساب مشتریان توسط "اتاق پایاپای" در پایان هر روز معاملاتی انجام می گیرد. در صورتی که به دلیل بروز اشکالات فنی و اختلالات در سیستم بانکی "اتاق پایاپای" نتواند تا پایان روز معاملاتی نقل و انتقال وجوه را انجام دهد باید در اولین فرصت پس از رفع اشکال فنی یا اختلال در سیستم بانکی نسبت به نقل و انتقال وجوه اقدام نماید و مستندات مربوط به این موضوع را در سوابق خود نگهداری و حسب درخواست در اختیار سازمان قرار دهد. هر کارگزار باید جهت انجام معاملات آتی مشتریان خود، نزد بانکی که توسط اتاق پایاپای معرفی می شود، حساب در اختیار افتتاح نماید. در زمان افتتاح حساب، کارگزار اذن تصرف در حساب مذکور را جهت انجام عملیات مطابق مقررات این دستورالعمل به اتاق پایاپای خواهد داد. تبصره: نقل و انتقالات وجوه جهت تسویه حساب مشتریان توسط اتاق پایاپای حداکثر تا پایان روز معاملاتی بعد انجام می گیرد. در صورتی که به دلیل بروز اشکالات فنی و اختلالات در سیستم بانکی اتاق پایاپای نتواند تا پایان روز معاملاتی بعد، نقل و انتقال وجوه را انجام دهد، باید در اولین فرصت پس از رفع اشکال فنی یا اختلال در سیستم بانکی نسبت به نقل و انتقال وجوه اقدام نماید و مستندات مربوط به این موضوع را در سوابق خود نگهداری کند و حسب درخواست در اختیار سازمان قرار دهد. ماده 29 "اتاق پایاپای" متناسب با تعداد "موقعیت تعهدی باز" هر مشتری و میزان "وجه تضمین اولیه" هر "قرارداد آتی"، اقدام به مسدود نمودن حساب نامبرده می نماید. موجودی مازاد حساب عملیاتی مشتری نسبت به وجه تضمین اولیه و تضامین نقدی تعیین شده توسط کارگزار، به درخواست وی و پس از تأیید کارگزار، قابل برداشت است. اتاق پایاپای متناسب با تعداد "موقعیت تعهدی باز" هر مشتری و میزان وجه تضمین اولیه هر قرارداد آتی، اقدام به مسدود نمودن "حساب عملیاتی مشتری" می نماید. واریز موجودی مازاد حساب عملیاتی مشتری نسبت به وجه تضمین اولیه و تضامین نقدی تعیین شده توسط کارگزار، صرفاً به درخواست مشتری و پس از تأیید کارگزار و اتاق پایاپای، از حساب در اختیار کارگزار به حساب بانکی به نام مشتری امکان پذیر است. تبصره1: واریز موجودی مازاد حساب عملیاتی مشتری به حساب بانکی (معاملاتی) کارگزار صرفاً با درخواست مشتری و پس از انطباق هویت درخواست کننده وجه با مشتری توسط کارگزار و اتاق پایاپای، امکان پذیر خواهد بود. تبصره2: تأیید نهایی برداشت وجه از حساب در اختیار کارگزار تحت هر عنوان صرفاً توسط اتاق پایاپای انجام خواهد شد. ماده 35 مکرر یک مشتری موظف است در صورت درخواست کارگزار، ظرف مهلت زمان اعلام شده، نسبت به واریز مابه التفاوت "موجودی محاسبه شده مشتری" تا سطح مجموع "وجه تضمین اولیه" و تضامین نقدی موضوع ماده 13 مکرر به حساب عملیاتی خود اقدام نماید. در صورتیکه "مشتری" تا پایان مهلت زمان اعلامی کارگزار نسبت به واریز وجه مذکور و اصلاح موجودی حساب خود اقدام ننماید، کارگزار می تواند اقدام به بستن آن دسته از "موقعیت های تعهدی باز" مشتری که تعهدات وجه تضمین آن ها ایفا نشده است بنماید. مشتری موظف است در صورت درخواست اتاق پایاپای و کارگزار، ظرف مهلت زمان اعلام شده، نسبت به واریز مابه التفاوت موجودی محاسبه شده مشتری تا سطح مجموع وجه تضمین اولیه و تضامین نقدی موضوع ماده 13 مکرر به حساب در اختیار کارگزار اقدام نماید. در صورتی که مشتری تا پایان مهلت زمان اعلامی کارگزار نسبت به واریز وجه مذکور و اصلاح موجودی حساب خود اقدام ننماید، کارگزار مکلف است مطابق ضوابط اعلامی بورس به بستن آن دسته از موقعیت های تعهدی باز مشتری که تعهدات وجه تضمین آن ها ایفا نشده است، اقدام کند. ماده 51 مدیران و کارکنان شرکت های کارگزاری،"بورس" و "سازمان"، همسر و فرزندان تحت تکفل ایشان حق خرید و فروش "قرارداد آتی" را ندارند. حذف شد. دستورالعمل اجرایی معاملات قرارداد اختیار معامله در شرکت بورس کالای ایران عناوین اصلاحات مصوبه سابق مصوبه اصلاحی *مقدمه - به استناد اختیارات حاصل از بندهای 2 و 11 ماده 7 قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران مصوب ۱۳۸۴ مجلس شورای اسلامی و به منظور تعیین ضوابط ناظر بر نحوه انجام معاملات قرارداد های اختیار معامله در بورس کالای ایران، این دستورالعمل در تاریخ 06 /02 /1393 به تصویب هیأت مدیره سازمان بورس و اوراق بهادار رسید. بند 22 ماده یک حساب اعمال مشتری: حساب بانکی است که بر اساس مشخصات اعلامی شرکت به منظور تسویه وجوه مربوط به اعمال قراردادهای اختیار معامله معرفی می شود که می تواند با حساب عملیاتی مشترک باشد؛ حذف شد. بند 23 ماده یک حساب عملیاتی مشتری: حساب بانکی است که بر اساس مشخصات اعلامی شرکت به منظور تودیع وجوه تضمین و تسویه و پایاپای معاملات قرارداد اختیار معامله معرفی می شود؛ حساب عملیاتی مشتری: حساب مشتری نزد "اتاق پایاپای" است که بر اساس مشخصات اعلامی اتاق پایاپای به منظور تودیع وجوه تضمین، تسویه و پایاپای و تسویه وجوه مربوط به اعمال معاملات "قرارداد اختیار معامله" معرفی می شود. بند 67 ماده یک حساب در اختیار: حساب معاملاتی کارگزاری موضوع بند سه ماده یک «دستورالعمل نحوه نگهداری و نقل و انتقال وجوه مشتریان در شرکت های کارگزاری» مصوب 11 /06 /1398 هیأت مدیره سازمان و اصلاحات آن است که حق برداشت وجه از صاحب حساب، سلب و صرفاً اتاق پایاپای جهت انجام امور تسویه مبادرت به برداشت از حساب فوق می نماید. ماده 21 کارگزار باید در زمان اخذ سفارش خرید یا فروش، از وجود هزینه های معاملاتی بعلاوه ارزش معاملاتی قرارداد اختیارمعامله یا وجه تضمین مورد نیاز، حسب مورد، در حساب مشتری اطمینان حاصل نماید. تبصره 1: کارگزار باید در دفاتر خود برای هر مشتری، سرفصل جداگانه ای ایجاد کند و در زمان اجرای سفارش های مشتری از کفایت وجوه در حساب وی اطمینان یابد. تبصره 2: مواردی که نیاز به رعایت ترتیبات مقرر در ماده 21 وجود ندارد، توسط هیأت مدیره بورس تعیین و در مشخصات قرارداد اعلام خواهد شد. کارگزار باید در زمان اخذ سفارش خرید یا فروش، از وجود هزینه های معاملاتی بعلاوه ارزش معاملاتی قرارداد اختیارمعامله یا وجه تضمین موردنیاز، حسب مورد، در "حساب عملیاتی مشتری" اطمینان حاصل نماید. در غیر این صورت مسئولیت پرداخت وجوه مذکور با کارگزار خواهد بود. تبصره 1: بدون تغییر تبصره 2: بدون تغییر تبصره3: واریز وجوه صرفاً توسط مشتری به حساب در اختیار کارگزار خواهد بود. ماده 32 مشتری برای انجام معاملات در بازار قرارداد اختیار معامله، باید حساب عملیاتی و حساب اعمال را نزد بانک عامل افتتاح کند. مشتری در زمان افتتاح هر حساب اجازه برداشت، انسداد و سایر امور لازم برای انجام عملیات تعیین وجه تضمین لازم، تسویه و پایاپای معاملات و تسویه قراردادهای اختیار معامله اعمال شده را مطابق مقررات این دستورالعمل به اتاق پایاپای می دهد. کارگزار برای انجام معاملات در بازار قرارداد اختیار معامله برای مشتریان خود، باید حساب در اختیار را نزد بانک عامل افتتاح کند. کارگزار در زمان افتتاح هر حساب اجازه برداشت، انسداد و سایر امور لازم برای انجام عملیات تعیین وجه تضمین لازم، تسویه و پایاپای معاملات و تسویه قراردادهای اختیار معامله اعمال شده مشتریان خود را مطابق مقررات این دستورالعمل به اتاق پایاپای می دهد. بانک یا بانک های مورد نظر و نوع حساب کارگزار برای انجام معاملات و نحوه افتتاح حساب توسط اتاق پایاپای اعلام خواهد شد. ماده 33 مکرر اتاق پایاپای متناسب با تعداد موقعیت تعهدی باز هر مشتری و میزان وجه تضمین لازم هر قرارداد اختیار معامله، اقدام به مسدود نمودن حساب مشتری می نماید. واریز موجودی مازاد حساب عملیاتی مشتری نسبت به وجه تضمین لازم و تضامین نقدی تعیین شده توسط کارگزار، صرفاً به درخواست مشتری و پس از تایید کارگزار و اتاق پایاپای، از حساب در اختیار کارگزار به حساب بانکی به نام مشتری امکان پذیر است. تبصره 1: تأیید نهایی برداشت وجه از "حساب در اختیار کارگزار" تحت هر عنوان صرفاً توسط اتاق پایاپای انجام خواهد شد. تبصره 2: واریز موجودی مازاد حساب عملیاتی مشتری به حساب بانکی (معاملاتی) کارگزار صرفاً با درخواست مشتری و پس از انطباق هویت درخواست کننده وجه با مشتری توسط کارگزار و اتاق پایاپای، امکان پذیر خواهد بود. ماده 42 "اتاق پایاپای" پس از پایان مهلت ارائه درخواست های اعمال قراردادهای اختیار معامله مبتنی بر قرارداد آتی مراحل زیر را انجام می دهد: 1- تطبیق موقعیت های درخواست شده فرد جهت اعمال با موقعیت های باز مشتری؛ 2- بررسی واریز وجوه به حساب اعمال مشتری بابت درخواست اعمال موقعیت های باز خرید قراردادهای اختیار معامله مبتنی بر قرارداد آتی؛ 3- تعیین طرف مقابل اعمال کننده قرارداد اختیار معامله با استفاده از یکی از روش های تخصیص تعیین شده در مشخصات قرارداد؛ 4- مابه التفاوت قیمت پایانی دارایی پایه در روز اعمال و قیمت اعمال، بین حساب عملیاتی مشتری دارنده موقعیت فروش و حساب عملیاتی مشتری دارنده موقعیت خرید، توسط اتاق پایاپای به حساب ذی نفع منتقل می شود؛ 5- اتاق پایاپای فهرست و میزان تعهدات آن دسته از موقعیت های باز فروش به تفکیک مشتری را به اطلاع کارگزاران می رساند؛ 6- کارگزاران باید پس از دریافت گزارش بند 5، تعهدات مربوط به اعمال مشتریان را به اطلاع آن ها برسانند؛ 7- دارندگان موقعیت باز فروش تخصیص یافته طی مهلت مندرج در مشخصات قرارداد فرصت دارند وجه تضمین اولیه مورد نیاز جهت گشایش موقعیت تعهدی باز آتی را در حساب اعمال خود تأمین نمایند؛ 8- اتاق پایاپای جهت آن دسته از دارندگان موقعیت های باز فروش که تعهدات خود را ایفا نموده اند، قرارداد آتی با نزدیکترین سررسید به سررسید قرارداد اختیار معامله و پس از پایان روز معاملاتی قراردادهای آتی گشایش می نماید و آن دسته از موقعیت های باز فروش که تعهدات آن ها ایفا نشده است تسویه نقدی شده و مشمول خسارات مقرر در مشخصات قرارداد می شود. در هر صورت سقف موقعیت های تعهدی باز و هم جهت در معاملات اختیار معامله و قرارداد آتی نباید از سقف مندرج در مشخصات قرارداد اختیار معامله بیشتر باشد. اتاق پایاپای پس از پایان مهلت ارائه درخواست های اعمال قراردادهای اختیار معامله مبتنی بر قرارداد آتی مراحل زیر را انجام می دهد: 1- بدون تغییر 2- بررسی کفایت موجودی حساب عملیاتی مشتری بابت درخواست اعمال موقعیت های باز خرید "قراردادهای اختیار معامله" مبتنی بر قرارداد آتی؛ 3- بدون تغییر 4- بدون تغییر 5- بدون تغییر 6- بدون تغییر 7- دارندگان موقعیت باز فروش تخصیص یافته طی مهلت مندرج در مشخصات قرارداد، فرصت دارند وجه تضمین اولیه مورد نیاز جهت گشایش موقعیت تعهدی باز و هزینه های معاملاتی مربوطه را در حساب عملیاتی خود تأمین نمایند. 8- بدون تغییر. بند 2 ماده 43 بررسی کفایت موجودی حساب اعمال مشتری بابت قراردادهای اختیار معامله خرید اعمال شده؛ بررسی کفایت موجودی حساب عملیاتی مشتری بابت قراردادهای اختیار معامله خرید اعمال شده؛