اصلاحیه ضوابط ناظر بر کنترل مقداری ترازنامه شبکه بانکی کشور با اصلاحات و الحاقات بعدی

مرجع رسمی — 1404/07/09

اصلاحیه ضوابط ناظر بر کنترل مقداری ترازنامه شبکه بانکی کشور مصوب 1404,07,09 با اصلاحات و الحاقات بعدی احتراماً، همان گونه که استحضار دارند «ضوابط ناظر بر کنترل مقداری دارایی های شبکه بانکی کشور» در راستای مصوبه یک هزار و سیصد و سومین جلسه شورای پول و اعتبار در مورخ 1399/08/11 پس از تصویب در هیأت عامل محترم بانک مرکزی به شبکه بانکی کشور ابلاغ گردید. در طول دوره اجرای ضوابط مذکور میزان اثربخشی آن در تحقق اهداف نقدینگی و مهار تورم به طور مستمر مورد ارزیابی این بانک قرار گرفت و پس از بررسی بازخوردهای واصله از بانک ها، بخشنامه های اصلاحی مختلف منتهی به بخشنامه شماره 01/263882 مورخ 1401/10/21 به شبکه بانکی کشور ابلاغ گردید. استحضار دارند همزمان با اجرای ضوابط مزبور، قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران و قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران در مجلس شورای اسلامی تصویب و در سال گذشته به نظام بانکی کشور ابلاغ گردید. با عنایت به اهداف قوانین مذکور از جمله مفاد ماده (۳) قانون بانک مرکزی و اهداف موضوع ماده (۷) قانون برنامه پنج ساله پیشرفت در کنترل نقدینگی و کاهش تورم و همچنین تقویت ثبات و سلامت بانکی، بازنگری ضوابط یادشده مجدداً در دستور کار این بانک قرار گرفت. در نهایت اصلاحیه ضوابط مزبور (فایل پیوست) پس از طی تشریفات قانونی لازم در بیست و سومین جلسه مورخ 1404/06/31 هیات عامل محترم بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران طرح و تصویب گردید که اهم تغییرات آن به شرح زیر می باشد: • - تغییر رویکرد کنترل اقلام ترازنامه از سمت دارایی ها به سمت بدهی ها در راستای تحقق و دستیابی به اهداف پیش بینی شده در ماده (۳) قانون بانک مرکزی و ماده (۷) قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت (کنترل نقدینگی و کاهش تورم) رویکرد کنترل مقداری «اقلام خالص بدهی مشمول» مبنا قرار گرفته است. در این رویکرد علاوه بر مدیریت و کنترل تجهیز منابع از محل سپرده های اشخاص غیردولتی، نحوه تعامل و رفتار مالی مؤسسات اعتباری با بانک مرکزی و بازار بین بانکی با هدف مدیریت مناسب نقدینگی نیز مورد تاکید قرار گرفته است. در رویکرد حاضر ضرورت دارد مؤسسات اعتباری «تغییرات خالص بدهی به بانک مرکزی» و «تغییرات خالص بدهی به سایر مؤسسات اعتباری» را در تراز دارایی و بدهی خود به طور مستمر و مؤثر پایش و مدیریت نمایند تا از حدود مجاز بدهی مشمول ابلاغی تخطی ننمایند. • - بازنگری معیارها و شاخص های ارزیابی با رویکرد سلامت بانکی و هدایت و توزیع مناسب منابع در رویکرد جاری علاوه بر مدیریت و کنترل اقلام بدهی ترازنامه، نحوه تخصیص و توزیع منابع بین اقلام سمت راست ترازنامه نیز مورد توجه قرار گرفته است. به عبارت دیگر در شاخص های ارزیابی عملکرد مؤسسات اعتباری برای تعیین حدود مجاز بدهی مشمول آنها علاوه بر معیار سلامت بانکی، هدایت و تخصیص منابع به اقلام تسهیلات غیردولتی بنگاه های کوچک و متوسط و همچنین رعایت توزیع منطقه ای و اولویت های بخشی نیز متناسب با مفاد بخشنامه های ابلاغی بانک مرکزی مورد تاکید قرار گرفته است. همچنین مدیریت ریسک تمرکز اعتباری از طریق کاهش سهم تسهیلات گیرندگان بزرگ و کنترل مطالبات غیرجاری آن ها، افزایش سهم تأمین مالی از طریق ابزارهای تأمین مالی زنجیره تولید و رعایت حدود ابلاغی ضوابط کنترل مقداری مقاطع قبلی از دیگر شاخص های ارزیابی عملکرد در ضوابط جدید می باشد. • - بازنگری تدابیر و اقدامات نظارتی و انضباطی بر مبنای قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران در راستای تقویت نظارت موثر و ضمانت اجرایی آن، در ماده (۸) ضوابط اصلاحی مذکور با استفاده از ظرفیت های قانون جدید بانک مرکزی، انواع و دامنه اقدامات تنبیهی و انضباطی متناسب با نسبت تخطی برای مؤسسات اعتباری متخلف بازنگری و به روز رسانی شده است. با عنایت به مراتب فوق و تأکید بر لزوم رعایت دقیق مفاد ضوابط ابلاغی، خواهشمند است دستور فرمایند؛ مراتب به قید فوریت به تمامی واحدهای ذی ربط آن مؤسسه اعتباری ابلاغ و بر حسن اجرای آن نظارت دقیق به عمل آید. لازم به ذکر است ضوابط مذکور از تاریخ 1404/07/01 لازم الاجرا بوده و از تاریخ اجراء، ضوابط قبلی از جمله «ضوابط ناظر بر کنترل مقداری ترازنامه شبکه بانکی کشور» و سایر بخشنامه های منتهی به شماره 01/263882 مورخ 1401/10/21 ملغی می شود. رئیس مرکز تنظیم گری مدیریت کل نظارت احتیاطی کلان و فناورانه حجت اسماعیل زاده - بابک حبیب زاده 01 – 3250 – 25 – 3215 ضوابط ناظر برکنترل مقداری ترازنامه شبکه بانکی کشور هیئت عامل بانک مرکزی به استناد ماده (۳) قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، ماده (۷) قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران و بند (۱) مصوبه یکهزار و سیصد و سومین جلسه مورخ 1399/08/11 شورای پول و اعتبار در راستای کنترل رشد نقدینگی و مهار تورم و نظارت مؤثر بر ترازنامه مؤسسات اعتباری، «ضوابط ناظر برکنترل مقداری ترازنامه شبکه بانکی کشور» که از این پس به اختصار «ضوابط» نامیده می شود را به شرح زیر اصلاح و مصوب نمود: ماده ۱ - در این دستورالعمل، عناوین زیر به جای عبارات مشروح مربوط به کار می روند: مؤسسه اعتباری: اشخاص حقوقی که با مجوز بانک مرکزی یا به موجب قانون، تحت عنوان «بانک» یا «مؤسسه اعتباری غیر بانکی» به انجام عملیات بانکی مبادرت می نمایند. خالص سپرده های اشخاص غیر دولتی: مجموع سپرده های غیر دولتی ریالی مؤسسه اعتباری منهای مجموع پرداخت چک های صادره سایر بانک ها و چک های فروخته شده بانک به ریال؛ خالص بدهی به بانک مرکزی: بدهی ریالی مؤسسه اعتباری به بانک مرکزی منهای دارایی های ریالی مؤسسه اعتباری نزد بانک مرکزی و وجوه نقد؛ خالص بدهی به سایر مؤسسات اعتباری: بدهی ریالی مؤسسه اعتباری به سایر مؤسسات اعتباری منهای دارایی های ریالی مؤسسه اعتباری نزد سایر مؤسسات اعتباری؛ خالص بدهی مشمول: مجموع اقلام "خالص سپرده های اشخاص غیر دولتی" و تغییر "خالص بدهی به بانک مرکزی" و تغییر "خالص بدهی به سایر مؤسسات اعتباری" که حد مجاز آن توسط معاونت تنظیم گری و نظارت تعیین و به مؤسسه اعتباری ابلاغ می شود؛ تخطی: فزونی خالص بدهی مشمول تحقق یافته مؤسسه اعتباری از حد مجاز خالص بدهی مشمول ابلاغی؛ موقعیت مالی: مجموع اقلام مانده حساب جاری نزد بانک مرکزی، خالص سپرده گذاری در بازار بین بانکی، قرارداد بازخرید نزد بانک مرکزی و خطوط اعتباری. ماده ۲ - مؤسسه اعتباری موظف است اقلام ترازنامه مشتمل بر خالص دارایی ها و خالص بدهی مشمول را به نحوی مدیریت نماید که میزان آن ها از حدود ابلاغ شده از سوی معاونت تنظیم گری و نظارت بانک مرکزی تخطی ننماید. ماده ۳ - متناسب با امتیاز کسب شده توسط مؤسسه اعتباری برای معیارهای موضوع ماده (۵) این ضوابط و همچنین بر اساس رشد نقدینگی هدف گذاری شده بانک مرکزی، معاونت تنظیم گری و نظارت بانک مرکزی حد مجاز خالص بدهی مشمول هر یک از مؤسسات اعتباری را تعیین و به مؤسسات اعتباری ابلاغ می نماید. تبصره - کنترل سایر اقلام ترازنامه عنداللزوم می تواند با تشخیص معاونت تنظیم گری و نظارت در خصوص برخی مؤسسات اعتباری اعمال و حدود مقرر آن ابلاغ شود. ماده ۴ - رشد و مبلغ نقدینگی سالانه هدف گذاری شده در چارچوب اسناد بالادستی و در راستای سیاست های پولی بانک مرکزی توسط معاونت سیاست گذاری پولی تعیین و حداکثر تا پانزدهم اسفند ماه هر سال جهت برنامه ریزی و تعیین حدود مجاز هر مؤسسه اعتباری برای سال آتی به معاونت تنظیم گری و نظارت ابلاغ می شود. درصورت اصلاح یا تغییر رشد نقدینگی هدف گذاری شده، معاونت سیاست گذاری پولی مراتب را پیش از پایان هر فصل برای محاسبه تعیین حدود مجاز فصل آتی به معاونت تنظیم گری و نظارت اعلام می نماید. ماده ۵ – در این ضوابط معیارها و شاخص های ارزیابی، ضرایب اهمیت و شیوه محاسباتی آن ها با تشخیص معاونت تنظیم گری و نظارت نظیر موارد ذیل تعیین می شود: الف ) معیار سلامت بانکی: - امتیاز رتبه بندی CAMELS؛ - نسبت کفایت سرمایه؛ - وضعیت موقعیت مالی؛ - نسبت موقعیت مالی به دارایی؛ - نسبت اضافه برداشت به دارایی؛ - نسبت تسهیلات غیرجاری ریالی به کل تسهیلات ریالی؛ ب ) معیارهای عملکرد اعتباری: - نسبت مانده تسهیلات بخش غیردولتی ریالی به مانده سپرده های بخش غیردولتی ریالی؛ - نسبت ابزارهای تأمین مالی زنجیره تولید (از جمله اوراق گام و برات الکترونیکی صادره) به کل تسهیلات ریالی؛ - نسبت مانده تسهیلات ریالی تسهیلات گیرندگان بزرگ به کل مانده تسهیلات ریالی؛ - نسبت مانده مطالبات غیرجاری ریالی بزرگ به کل مانده تسهیلات غیرجاری ریالی؛ ج ) معیار قضاوت حرفه ای و نحوه تعامل با بانک مرکزی: - میزان رعایت مصوبات اعتباری ابلاغ شده توسط بانک مرکزی؛ - میزان تعامل در ارسال گزارش ها و اطلاعات به بانک مرکزی؛ - میزان رعایت حدود ابلاغی ضوابط کنترل مقداری ترازنامه در مقاطع قبلی؛ - ملاحظات حرفه ای معاونت تنظیم گری و نظارت؛ ماده ۶ - مؤسسه اعتباری موظف است مطابق با سرفصل های پیوست شماره (۱) و چارچوب ابلاغی از سوی معاونت تنظیم گری و نظارت بانک مرکزی در سامانه های اعلامی بانک مرکزی، رعایت مفاد این ضوابط را به صورت مستمر کنترل و پایش نماید. ماده ۷ - درصورتی - که مؤسسه اعتباری از حد مجاز خالص بدهی مشمول ابلاغ شده از سوی معاونت تنظیم گری و نظارت بانک مرکزی در مقاطع فصلی تخطی نماید، مدیریت کل نظارت بر بانک ها و مؤسسات اعتباری، ضمن صدور اخطار کتبی، میزان مبلغ تخطی را به صورت مکتوب به مؤسسه اعتباری اعلام می نماید. مدیریت کل حسابداری و بودجه بانک مرکزی موظف است در اولین مقطع تودیع سپرده قانونی پس از ابلاغ تخطی، حساب جاری مؤسسه اعتباری نزد بانک مرکزی را معادل مبلغ تخطی اعلامی مدیریت کل نظارت بر بانک ها و مؤسسات اعتباری بدهکار و در حساب سپرده قانونی مؤسسه اعتباری نزد بانک مرکزی کارسازی نماید. تبصره میزان افزایش/کاهش فصلی سپرده قانونی ناشی از تخطی، معادل تغییرات میزان تخطی فصل مورد محاسبه نسبت به فصل قبل است. چنان چه میزان تخطی فصلی مؤسسه اعتباری افزایش/کاهش یافته باشد، معادل مبلغ افزایش/کاهش تخطی، سپرده قانونی موضوع این ضوابط توسط مدیریت کل حسابداری و بودجه بانک مرکزی تعدیل می گردد. ماده ۸ – در صورتی که مؤسسه اعتباری از حدود ابلاغی بانک مرکزی تخطی نماید، معاون تنظیم گری و نظارت بانک مرکزی می تواند علاوه بر اقدامات مورد اشاره در ماده (۷)، مؤسسه اعتباری متخلف را با پیشنهاد مدیریت کل نظارت بر بانک ها و مؤسسات اعتباری به اعمال هر یک از تنبیهات، ممنوعیت ها و محدودیت های جدول پیوست شماره (۲) مکلف نماید. ماده ۹ - از زمان لازم الاجرا شدن این ضوابط، مبلغ تخطی باقیمانده از ضوابط قبلی با پیشنهاد مدیریت کل نظارت بر بانک ها و مؤسسات اعتباری و تأیید معاون تنظیم گری و نظارت طی یک دوره زمانی از حد مجاز خالص بدهی مشمول ابلاغی هر فصل کسر خواهد شد. اصلاحیه «ضوابط کنترل مقداری ترازنامه شبکه بانکی کشور» مشتمل بر (۹) ماده و (۲) تبصره در بیست و سومین جلسه هیات عامل محترم بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران مورخ 1404/06/31 مطرح و مصوب گردید. ضوابط مذکور از تاریخ ابلاغ به شبکه بانکی کشور لازم الاجرا بوده و از تاریخ ابلاغ آن، ضوابط قبلی از جمله «ضوابط ناظر بر کنترل مقداری ترازنامه شبکه بانکی کشور» و سایر بخشنامه های منتهی به شماره 01/263882 مورخ 1401/10/21 ملغی می شود. پیوست شماره (1) – سر فصل های خالص بدهی مشمول ردیف عناوین 1 خالص سپرده‌ های اشخاص غیر دولتی 2 خالص بدهی به بانک مرکزی 3 خالص بدهی به سایر مؤسسات اعتباری خالص سپرده‌ های اشخاص غیردولتی سپرده قرض‌ الحسنه جاری به ریال بستانکار سپرده قرض ‌الحسنه پس ‌انداز به ریال بستانکار سپرده قرض ‌الحسنه پس ‌انداز سکه به ریال بستانکار حواله‌ های عهده ما به ریال بستانکار کارت هدیه و بن ‌کارت و سایر کارت‌ های مشابه به ریال بستانکار سپرده قرض‌ الحسنه پس ‌انداز ویژه مسکن به ریال بستانکار سپرده قرض ‌الحسنه پس ‌انداز ویژه جوانان به ریال بستانکار سپرده صندوق پس ‌انداز مسکن خاص بانک مسکن به ریال بستانکار سپرده قرض ‌الحسنه پس ‌انداز ویژه مصرف نشده به ریال بستانکار وجوه اداره شده مصرف نشده به ریال بستانکار بستانکاران موقت به ریال بستانکار وجوه اشخاص متوفی و محجور به ریال بستانکار مانده‌ های مطالبه نشده به ریال بستانکار وجوه بلاتکلیف به ریال بستانکار سپرده سرمایه‌ گذاری کوتاه مدت کیف الکترونیک پول به ریال بستانکار سپرده سرمایه‌ گذاری کوتاه مدت به ریال بستانکار سپرده سرمایه ‌گذاری کوتاه مدت ویژه به ریال بستانکار سپرده سرمایه‌ گذاری بلند مدت به ریال بستانکار گواهی سپرده سرمایه‌ گذاری مدت ‌دار خاص به ریال بستانکار گواهی سپرده سرمایه ‌گذاری مدت ‌دار عام به ریال بستانکار سپرده‌ های سرمایه ‌گذاری بابت پس ‌انداز کارکنان به ریال بستانکار سپرده‌ های سرمایه ‌گذاری صندوق بازنشستگی کارکنان به ریال بستانکار سپرده ‌های سرمایه ‌گذاری پس ‌انداز کارکنان دولت سهم مستخدم به ریال بستانکار سپرده ‌های سرمایه ‌گذاری پس ‌انداز کارکنان دولت سهم دولت به ریال بستانکار انواع چک ‌های بانکی فروخته شده عهده بانک به ریال بستانکار انواع چک‌ های بانکی فروخته شده عهده سایر بانک ‌های داخلی به ریال بستانکار ودیعه دریافتی بابت صندوق ‌های اجاره ‌ای به ریال بستانکار پیش دریافت از مشتریان بابت تسهیلات‌ غیردولتی به ریال بستانکار پیش دریافت از مشتریان بابت اعتبارات اسنادی داخلی غیردولتی به ریال بستانکار پیش دریافت از مشتریان بابت اعتبارات اسنادی و بروات مدت‌ دار غیردولتی ‌به ‌ریال بستانکار وجوه تودیعی بابت صدور ضمانت ‌نامه‌ های غیردولتی به ریال بستانکار کسر می ‌شود: پرداخت چک ‌های صادره سایر بانک‌ های داخلی به ریال بدهکار پرداخت چک ‌های فروخته شده بانک به ریال بدهکار خالص بدهی به بانک مرکزی کد سرفصل دفترکل بازنگری شده ماهیت 3.5.19.4900 بدهی به بانک مرکزی در حساب جاری به ریال بستانکار 3.5.19.4920 سپرده‌ های دریافتی از بانک مرکزی به ریال بستانکار 3.5.19.4950 تسهیلات دریافتی از بانک مرکزی به ریال بستانکار 3.5.19.4960 بدهی بابت مابه ‌التفاوت نرخ ارز به بانک مرکزی به ریال بستانکار 3.5.19.4970 تنخواه‌‌ گردان بانک مرکزی بابت پرداخت وجوه دولتی به ریال بستانکار کسر می ‌شود: 3.1.13.0200 سپرده ویژه عملیات بازار باز نزد بانک مرکزی به ریال بدهکار 3.1.13.0210 سپرده ‌های سرمایه‌ گذاری مدت ‌د‌ار نزد بانک مرکزی به ریال بدهکار 3.1.13.0230 سایر مطالبات از بانک مرکزی به ریال بدهکار 3.1.13.0250 سپرده قانونی به ریال بدهکار 3.1.13.0270 سپرده‌ های قرض ‌الحسنه جاری محدود شده نزد بانک مرکزی به ریال بدهکار 3.1.13.0290 شعب بابت نمایندگی سپرده ‌های دولتی به ریال بدهکار 3.1.10.0010 صندوق به ریال بدهکار 3.1.10.0030 ریال دیجیتال بدهکار 3.1.10.0040 وجوه در راه به ریال بدهکار 3.1.10.0060 سپرده‌ های قرض ‌الحسنه جاری محدود نشده نزد بانک مرکزی به ریال بدهکار خالص بدهی به سایر مؤسسات اعتباری کد سرفصل دفترکل بازنگری شده ماهیت 3.5.22.5000 سپرده‌ های قرض ‌الحسنه جاری بانک ‌ها و موسسات اعتباری غیربانکی داخلی به ریال بستانکار 3.5.22.5020 سپرده‌ های قرض ‌الحسنه جاری بانک ‌های خارجی به ریال بستانکار 3.5.22.5040 سپرده‌ پذیری مدت ‌دار در بازار بین بانکی به ریال بستانکار 3.5.22.5050 بین بانکی بستانکار به ریال بستانکار 3.5.22.5130 تسهیلات قرض ‌الحسنه دریافتی از بانک ‌ها و موسسات اعتباری غیربانکی داخلی به ریال بستانکار 3.5.34.5570 مشترک سندیکایی به ریال بستانکار کسر می‌ شود: 3.1.16.0300 سپرده‌ گذاری مدت ‌دار در بازار بین بانکی به ریال بدهکار 3.1.16.0320 بین بانکی بدهکار به ریال بدهکار 3.1.16.0340 قرض‌ الحسنه اعطایی به بانک‌ ها و موسسات اعتباری غیربانکی داخلی به ریال بدهکار 3.1.16.0350 سایر مطالبات از بانک‌ ها و موسسات اعتباری غیربانکی داخلی به ریال بدهکار 3.1.16.0370 کارمزد دریافتنی جاری قرض ‌الحسنه اعطایی به بانک ‌ها و موسسات اعتباری غیربانکی داخلی به ریال بدهکار 3.1.16.0380 کارمزد دریافتنی جاری خدمات بانکی از بانک ‌ها و موسسات اعتباری غیربانکی داخلی به ریال بدهکار 3.1.16.0400 وجه التزام دریافتنی جاری مطالبات از بانک‌ ها و موسسات اعتباری غیربانکی داخلی به ریال بدهکار 3.1.16.0420 سپرده‌ های قرض‌ الحسنه جاری محدود شده نزد بانک ‌های داخلی به ریال بدهکار 3.1.22.0600 مطالبات غیرجاری از بانک ‌ها و موسسات اعتباری غیربانکی داخلی به ریال بدهکار 3.1.22.0620 وجه التزام دریافتنی غیرجاری مطالبات از بانک ‌ها و موسسات اعتباری غیربانکی داخلی به ریال بدهکار 3.1.22.0640 کارمزد دریافتنی غیرجاری قرض ‌الحسنه اعطایی به بانک ‌ها و موسسات اعتباری غیربانکی داخلی به ریال بدهکار 3.1.22.0650 کارمزد دریافتنی غیرجاری خدمات بانکی از بانک‌ ها و موسسات اعتباری غیربانکی داخلی به ریال بدهکار 3.1.10.0080 سپرده‌ های قرض‌ الحسنه جاری محدود نشده نزد بانک‌ های داخلی به ریال بدهکار پیوست شماره 2: فهرست اقدامات تنبیهی و انضباطی ماده (8) ضوابط تخطی از حدود کنترل مقداری ترازنامه نسبت تخطی (مانده تخطی پس از کسر سپرده قانونی ناشی از تخطی به تغییرات حد مجاز بدهی مشمول) نسبت تخطی صفر الی 20 درصد نسبت تخطی بالاتر از 20 درصد • اعمال ماده (7) ضوابط؛ • بررسی مجدد صلاحیت مدیرعامل و سایر اعضای هیات مدیره؛ • ارجاع پرونده مؤسسه اعتباری متخلف به هیئت انتظامی بانک‌ مرکزی؛ • محدود کردن اعطای تسهیلات و ایجاد تعهدات در سامانه ‌های بانک مرکزی؛ • اصلاح ترکیب دارایی‌ ها و بدهی‌ ها؛ • افزایش دارایی ‌های نقد یا بهبود کیفیت نقد شوندگی دارایی ‌ها؛ • محدود کردن هزینه ‌های عملیاتی؛ • مجازات‌ های در نظر گرفته شده برای نسبت تخطی کمتر از 20 درصد؛ • ممنوعیت پرداخت پاداش به مدیران مؤسسه اعتباری؛ • توقف یا تحدید عملیات یا فعالیت ‌های پر مخاطره؛ • الزام به کاهش یا ممنوعیت توزیع سود و ممنوعیت توزیع اندوخته‌ بین سهامداران؛ • الزام هیأت مدیره به تغییر تمام یا بخشی از اعضای هیأت عامل؛ • الزام مجمع عمومی به تغییر تمام یا بخشی از اعضای هیأت مدیره.