دستورالعمل تأسیس، فعالیت، نحوه اداره و نظارت بر مؤسسات اعتباری توسعه ای» مصوب چهلمین جلسه مورخ 1‏‏‏‏/7‏‏‏‏/1404 هیأت عالی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران با اصلاحات و الحاقات بعدی

مرجع رسمی — 1404/07/15

دستورالعمل تأسیس، فعالیت، نحوه اداره و نظارت بر مؤسسات اعتباری توسعه ای» مصوب چهلمین جلسه مورخ 1‏‏‏‏/7‏‏‏‏/1404هیأت عالی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران مصوب 1404,07,15 با اصلاحات و الحاقات بعدی با سلام؛ احتراماً، پیرو بخشنامه شماره 04/123678‌ مورخ 1404/5/27‌ با موضوع ابلاغ دستورالعمل های مرتبط با تأسیس، فعالیت، نحوه اداره و نظارت بر انواع مؤسسات اعتباری به استحضار می رساند؛ در اجرای تکلیف مقرر در بند «الف» ماده (9) قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران، «دستورالعمل تأسیس، فعالیت، نحوه اداره و نظارت بر مؤسسات اعتباری توسعه ای» به شرح پیوست در چهلمین جلسه هیأت عالی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران مورخ 1‏‏‏‏/7‏‏‏‏/1404 به تصویب رسید. خواهشمند است دستور فرمایند؛ مراتب به قید تسریع و با لحاظ مفاد بخشنامه شماره 96/149153‌ مورخ 1396/5/16‌ به واحدهای مرتبط آن بانک‏‏‏‏/مؤسسه اعتباری غیربانکی ابلاغ گردد و اقدامات و هماهنگ های لازم به منظور اجرای دقیق آن به عمل آید.‏‏‏‏/ع رئیس مرکز تنظیم گری مدیریت کل تنظیم مقررات حجت اسماعیل زاده - حسین صدقی دستورالعمل تأسیس، فعالیت، نحوه اداره و نظارت بر مؤسسات اعتباری توسعه ای (مصوب هیأت عالی بانک مرکزی) مرداد ماه ۱۴۰۴ اداره مطالعات و مقررات گروه تدوین مقررات ۳ با استناد به بند (الف) ماده (9) و بند (چ) ماده (8) «قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران» مصوب خردادماه سال 1403، دستورالعمل تأسیس، فعالیت، نحوه اداره و نظارت بر مؤسسات اعتباری توسعه ای که از این پس دستورالعمل نامیده می شود، به شرح ذیل تدوین می گردد. فصل اول - تعاریف ماده ۱- در این دستورالعمل اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار می روند: ۱- ۱ - بانک مرکزی: بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران. ۱- ۲ - مؤسسه اعتباری توسعه ای: بانکی که به موجب قانون یا با مجوز بانک مرکزی با هدف ایجاد رونق در بخش های مولد اقتصاد کشور، بهبود وضعیت اجتماعی و رفاهی و رشد ظرفیت تولید ملی ایجاد و در راستای سیاست ها و برنامه های توسعه اقتصادی کشور، نسبت به تأمین مالی پایدار طرح های تملک دارایی های سرمایه ای ملی، کلان توسعه ای، ایجاد، نوسازی و حفظ زیرساخت های اقتصادی و سایر موارد اقدام می نماید. ۱- ۳ - مؤسس/مؤسسین: اشخاص حقوقی واجد شرایط که متقاضی تأسیس مؤسسه اعتباری توسعه ای می باشند. ۱- ۴ - سهامدار مؤثر: سهامداری که به تشخیص بانک مرکزی، یک یا چند عضو هیأت مدیره مؤسسه اعتباری توسعه ای به تنهایی توسط او انتخاب می شود. ۱- ۵ - صلاحیت عمومی و حرفه ای: دارا بودن شرایط عمومی و حرفه ای لازم برای تصدی سمت عضویت در هیأت مدیره و هیأت عامل مؤسسه اعتباری مشتمل بر شرایط عمومی و تخصصی در چارچوب ضوابطی که توسط بانک مرکزی تدوین و ابلاغ می شود. ۱- ۶ - ذینفع: شخص حقیقی یا حقوقی که در قراردادهای تأمین مالی طرح های مورد اشاره در بند (۱-۲) توسط مؤسسه اعتباری توسعه ای، طرف مقابل مؤسسه اعتباری می باشد. فصل دوم - کلیات تأسیس و حدود فعالیت ماده ۲- فرآیند تأسیس، فعالیت، نحوه اداره و نظارت بر مؤسسه اعتباری توسعه ای تابع مفاد این دستورالعمل، ضوابط ابلاغی بانک مرکزی در خصوص تأسیس، فعالیت، نحوه اداره و نظارت بر مؤسسات اعتباری و همچنین قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، قانون پولی و بانکی کشور و اصلاحات بعدی آن، قانون عملیات بانکی بدون ربا و سایر قوانین و مقررات مربوط می باشد. تبصره - بانک توسعه جمهوری اسلامی ایران، موضوع بند (چ) ماده (8) قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران به موجب اساسنامه ای که به تصویب مجلس شورای اسلامی می رسد، تشکیل خواهد شد. ماده ۳- تأسیس مؤسسه اعتباری توسعه ای صرفاً در قالب شرکت سهامی عام با رعایت قوانین و مقررات مربوط امکان پذیر می باشد. ماده 4- حداقل سرمایه موردنیاز برای تأسیس و فعالیت مؤسسه اعتباری توسعه ای معادل چهارصد هزار میلیارد ریال می باشد. ماده ۵- مؤسـسین مؤسسه اعتباری توسعه ای یک یا ترکیبی از اشخاص به شرح زیر می باشند: ۵- ۱ - دولت؛ ۵- ۲ - مؤسسات دولتی؛ ۵- ۳ - شرکت های دولتی؛ ۵- ۴ - مؤسسات و نهادهای عمومی غیردولتی. تبصره - سهامداران مؤثر مؤسسه اعتباری توسعه ای همواره باید از اشخاص مورد اشاره در این ماده باشند. ماده ۶- مؤسسه اعتباری توسعه ای در چارچوب اهداف مقرر در بند (۲) ماده (۱) این دستورالعمل، مجاز به فعالیت در یک یا چند بخش تخصصی زیر می باشد: ۶- ۱ - کشاورزی؛ ۶- ۲ - مسکن، شهرسازی، راه سازی و حمل و نقل؛ ۶- ۳ - صادرات و واردات؛ ۶- ۴ - صنایع و معادن؛ ۶- ۵ - سایر موارد به تشخیص بانک مرکزی. ماده ۷- مؤسسه اعتباری توسعه ای مجاز به انجام عملیات و فعالیت های زیر (ریالی و ارزی) می باشد: ۷- ۱ - صدور گواهی سپرده خاص؛ ۷- ۲ - سرمایه گذاری در سهام و سایر اوراق بهادار در بخش تخصصی فعالیت در راستای تأمین مالی پروژه ها و در چارچوب ضوابط بانک مرکزی؛ ۷- ۳ - تأسیس و مشارکت در شرکت های با فعالیت بانکی طبق ضوابط بانک مرکزی به استثنای موارد غیرمجاز مقرر در ‏ماده ۸- این دستورالعمل؛ ۷- ۴ - دریافت کمک های مالی و یا تسهیلات و اعتبارات خارجی از سازمان ها و نهادهای مالی و توسعه ای بین المللی؛ ۷- ۵ - دریافت کمک های مالی و یا اعتبار از دولت، شرکت های دولتی، صندوق توسعه ملی، مؤسسات عمومی غیردولتی در چارچوب قوانین و مقررات ذی ربط؛ ۷- ۶ - گشایش انواع اعتبار اسنادی و صدور انواع ضمانت نامه و استفاده از سایر ابزارهای تعهدی از جمله اوراق گام در بخش تخصصی فعالیت ؛ ۷- ۷ - اعطای تسهیلات ریالی و ارزی در بخش تخصصی فعالیت ؛ ۷- ۸ - اعطای انواع خطوط اعتباری (فاینانس، ریفاینانس و ...) در بخش تخصصی فعالیت؛ ۷- ۹ - تبدیل به اوراق بهادار کردن دارایی ها در بخش تخصصی فعالیت ؛ ۷- ۱۰ - انتشار، فروش و تضمین انواع اوراق بهادار اسلامی نظیر اوراق مشارکت و صکوک در بخش تخصصی فعالیت؛ ۷- ۱۱ - افتتاح و نگهداری حساب قرض الحسنه جاری صرفاً برای ذینفع؛ ۷- ۱۲ - ارایه خدمات مرتبط با چک طبق قانون صدور چک صرفاً به ذینفع؛ ۷- ۱۳ - ارایه خدمات دریافت، پرداخت و نقل و انتقال وجوه ریالی و ارزی صرفاً در زمینه فعالیت توسعه ای مؤسسه اعتباری توسعه ای؛ ۷- ۱۴ - ارایه خدمات مشاوره ای در زمینه های خدمات مالی، سرمایه گذاری و مدیریت دارایی ها؛ ۷- ۱۵ - خدمات مربوط به وجوه اداره شده و افتتاح حساب امانی صرفاً در بخش تخصصی فعالیت؛ ۷- ۱۶ - انجام عملیات بین بانکی؛ ۷- ۱۷ - حفظ، برقراری و ایجاد رابطه کارگزاری با بانک های داخل و خارج و سایر نهادهای مالی داخلی و بین المللی؛ ۷- ۱۸ - انجام سفارشات مستمر ذینفع (دستور پرداخت مستمر)؛ ۷- ۱۹ - انجام وظایف قیمومیت، وصایت، وکالت و نمایندگی ذینفع طبق قوانین و مقررات مربوطه؛ ۷- ۲۰ - انجام امور نمایندگی به منظور جمع آوری وجوه، انواع قبوض خدمات شهری، ودایع و ...؛ ۷- ۲۱ - فروش تمبر مالیاتی و سفته؛ ۷- ۲۲ - ایجاد هرگونه پوشش بیمه ای برای دارایی های مؤسسه نزد شرکت ها و مؤسسات بیمه؛ ۷- ۲۳ - انجام سایر عملیات پس از اخذ تأییدیه بانک مرکزی. ماده ۸- مؤسسه اعتباری توسعه ای مجاز به انجام عملیات زیر نمی باشد: ۸- ۱ - اعطای تسهیلات و ایجاد تعهدات خارج از اهداف توسعه ای مؤسسه اعتباری توسعه ای؛ ۸- ۲ - تأسیس و مشارکت در انواع شرکت های لیزینگ، بیمه، کارگزاری، صندوق های سرمایه گذاری، سایر نهادهای پولی و نهادهای مالی موضوع ماده (۱) قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران به استثنای صندوق های مرتبط با حیطه تخصصی فعالیت به تشخیص بانک مرکزی؛ ۸- ۳ - افتتاح حساب و نگهداری انواع سپرده سرمایه گذاری مدت دار؛ ۸- ۴ - افتتاح حساب و نگهداری سپرده قرض الحسنه پس انداز و اعطای تسهیلات در قالب عقد قرض الحسنه؛ ۸- ۵ - اشتغال به معاملات اموال، املاک و مستغلات جز در موارد استیفاء مطالبات و یا رعایت مقررات بانک مرکزی؛ ۸- ۶ - تضمین بازخرید اوراق بهادار صادره اشخاص حقوقی دولتی و غیردولتی خارج از زمینه فعالیت توسعه ای مؤسسه اعتباری توسعه ای؛ ۸- ۷ - قبول و نگاهداری اشیاء گرانبها، اسناد و اوراق بهادار و اجاره صندوق امانات؛ ۸- ۸ - صدور انواع کارت های اعتباری، هدیه و بن کارت. تبصره - هرگونه تسهیلاتی نظیر تسهیلات مسکن که در راستای برنامه های رفاهی مؤسسه اعتباری توسعه ای به مدیران و کارکنان آن تعلق می گیرد از حکم مقرر در بندهای فوق مستثنی می باشد. ماده ۹- در مؤسسه اعتباری توسعه ای تخصیص منابع با توجه به گزارش توجیه فنی، اقتصادی، مالی، طرح و در چارچوب شیوه نامه تأمین مالی است که به تصویب هیأت مدیره مؤسسه اعتباری توسعه ای می رسد، صورت می پذیرد. ماده ۱۰- تأیید صلاحیت حرفه ای مدیران مؤسسه اعتباری توسعه ای تابع ضوابط ابلاغی بانک مرکزی در خصوص نحوه احراز و لغو تأیید صلاحیت حرفه ای مدیران مؤسسه اعتباری می باشد. فصل سوم - مقررات نظارتی و احتیاطی ماده ۱۱- مؤسسه اعتباری توسعه ای مکلف است تمامی حدود نظارتی و احتیاطی ابلاغی بانک مرکزی را رعایت نماید. ماده ۱۲- سرمایه گذاری های مؤسسه اعتباری توسعه ای از حدود فردی و جمعی مقرر در ضوابط ناظر بر سرمایه گذاری مؤسسات اعتباری صرفاً در زمینه فعالیت های (سرمایه گذاری های) مجاز در این دستورالعمل مستثنی می باشد. ماده ۱۳- اعطای تسهیلات و ایجاد تعهدات صرفاً به/برای اشخاص حقوقی که به منظور تأمین مالی طرح های مشارکتی ایجاد شده اند، از حدود فردی و جمعی مربوط به ضوابط ناظر بر تسهیلات و تعهدات اشخاص مرتبط مستثنی می باشد. تبصره - مدیران مؤسسه اعتباری توسعه ای (عضو هیأت مدیره، هیأت عامل، مدیرعامل و قائم مقام مدیرعامل) و اعضای خانواده آنها (اقارب سببی و نسبی طبقه اول یا درجه یک از طبقه دوم مطابق با احکام قانون مدنی) نباید سهامدار مؤثر و یا دارنده سمت های مدیریتی در اشخاص حقوقی موضوع این ماده باشند. ماده ۱۴- حدود مجاز ناظر بر وضعیت باز ارزی برای مؤسسه اعتباری توسعه ای معادل ۵‏‏‏‏/۱ برابر حدود تعیین شده در ضوابط ابلاغی بانک مرکزی ناظر بر وضعیت باز ارزی مؤسسات اعتباری، می باشد. ماده 15- حد مجاز تملک خالص دارایی های ثابت بانکی توسط مؤسسه اعتباری توسعه ای حداکثر معادل 60 درصد حدمجاز تعیین شده در ضوابط ابلاغی بانک مرکزی ناظر بر نحوه محاسبه نسبت خالص دارایی های ثابت بانکی مؤسسات اعتباری، می باشد. ماده ۱۶- مؤسسه اعتباری توسعه ای از رعایت حد فردی ضوابط ابلاغی بانک مرکزی ناظر بر تسهیلات و تعهدات کلان مستثنی می باشد. ماده 17- سالانه درصد مشخصی از سود خالص مؤسسه اعتباری توسعه ای بر اساس ضوابطی که بانک مرکزی تعیین می کند، صرف افزایش سرمایه بانک می شود. ماده ۱۸- بانک مرکزی (هیأت عامل) می تواند حدود مجاز مقرر در فصل سوم این دستورالعمل را با توجه به شاخص های اقتصادی از جمله نرخ رشد اقتصادی و تورم تغییر دهد. فصل چهارم ـ سایر موارد ماده ۱۹- فرایند بازسازی و گزیر مؤسسه اعتباری توسعه ای مطابق با مفاد قانون بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، قانون پولی و بانکی کشور و اصلاحات بعدی آن، قانون عملیات بانکی بدون ربا و سایر قوانین و مقررات مربوط می باشد. ماده ۲۰- ارکان و نحوه اداره مؤسسه اعتباری توسعه ای تابع اساسنامه ای است که به تصویب هیأت عالی بانک مرکزی می رسد. ماده ۲۱- مواردی که در این دستورالعمل پیش بینی نشده است تابع ضوابط ابلاغی بانک مرکزی می باشد. ماده ۲۲- مؤسسات اعتباری که قبل از ابلاغ این دستورالعمل تأسیس شده و به فعالیت اشتغال داشته اند و متقاضی تبدیل به مؤسسه اعتباری توسعه ای هستند، باید مطابق با شیوه نامه ای که به تصویب هیأت عالی بانک مرکزی می رسد، اقدام نمایند. دستورالعمل تأسیس، فعالیت، نحوه اداره و نظارت بر مؤسسات اعتباری توسعه ای در (۲۲) ماده و (۴) تبصره در سی و چهارمین جلسه مورخ 1404/5/8‌ هیأت عالی به تصویب رسید و از تاریخ ابلاغ لازم الاجراء می باشد.