آیین نامه ارتقای اخلاق حرفه ای در نظام اداری با اصلاحات و الحاقات بعدی

مرجع رسمی — 1402/11/08

هیئت ‌وزیران در جلسه 1402/11/8 به پیشنهاد معاونت حقوقی رییس جمهور و سازمان اداری و استخدامی کشور که با همکاری سایر قوا تهیه شده و به استناد اصل یکصد و سی و هشتم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، ماده (25) قانون مدیریت خدمات کشوری مصوب 1386 و ماده (7) قانون ارتقای سلامت نظام اداری و مقابله با فساد مصوب 1390، آیین نامه ارتقای اخلاق حرفه ای در نظام اداری را به شرح زیر تصویب کرد: آیین نامه ارتقای اخلاق حرفه ای در نظام اداری مصوب 1402,11,08 با اصلاحات و الحاقات بعدی ماده 1- در این آیین نامه، اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار می رود: 1- قانون: قانون ارتقای سلامت نظام اداری و مقابله با فساد مصوب 1390 با اصلاحات بعدی. 2- دستگاه ها: دستگاه ‌های موضوع بندهای (الف)، (ب) و (ج) ماده (2) قانون. 3- کارگزاران نظام: تمامی مقامات موضوع ماده (71) قانون مدیریت خدمات کشوری و افراد همتراز آنها، مدیران و کارکنان دستگاه ها. 4- منشور: منشور اخلاق حرفه ای کارگزاران نظام. ماده 2- در راستای حسن اجرای ماده (28) قانون مدیریت خدمات کشوری و به منظور تأمین حقوق مردم و مراجعان، سازمان اداری و استخدامی کشور مکلف است با اخذ نظر دستگاه ها ظرف مدت یک سال از تاریخ ابلاغ این آیین نامه، نسبت به بازنگری در ضوابط مربوط به ارتقا، انتصاب و تمدید قراردادهای استخدامی و بهره مندی از سایر امتیازات استخدامی و اعمال تشویقات و تنبیهات اقدام و پیشنهادات لازم را به مراجع ذی ربط ارائه دهد. ماده 3- دستگاه ها مکلفند پس از طی مراحل گزینش و در بدو ورود به خدمت افراد و پیش از تصدی پست ‌های مدیریت حرفه ای یا سیاسی، تمهیدات لازم برای امضای منشور توسط آنان را فراهم کرده و منشور امضا شده را در پرونده کارگزینی آنان نگهداری و رونوشتی از آن را به ایشان تحویل نمایند. هر گونه به کارگیری افراد مذکور، منوط به امضای منشور است. ماده 4- کارگزاران نظام علاوه بر امضای منشور، در بدو ورود به خدمت طی تشریفات خاص حسب محل خدمت نزد استاندار و یا معاون رئیس ‌جمهور و رئیس سازمان اداری و استخدامی کشور یا نمایندگان آن‌ ها نسبت به ادای سوگند به شرح زیر اقدام می نمایند: «بسم الله الرحمن الرحیم- اکنون که افتخار خدمت گزاری به میهن عزیز اسلامی و مردم شریف ایران اسلامی برای من فراهم شده است، در پیشگاه قرآن مجید به خداوند متعال سوگند یاد می کنم که با عزمی راسخ تمام تلاش، استعداد و صلاحیت خود را برای انجام وظایف شغلی و مسئولیت ‌های قانونی که بر عهده گرفته ام، به کار گیرم و در همه حال به مفاد منشور اخلاق حرفه ای کارگزاران نظام و قوانین و مقررات حاکم پایبند و مروج آن باشم و تمام کوشش خود را در جهت انجام وظایف محوله، خدمت به مردم و پیشرفت و اعتلای کشور به کارگیرم.» تبصره 1- پیروان اقلیت‌ های دینی مصرح در اصل (13) قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، با ذکر نام کتاب آسمانی خود، سوگند را یاد خواهند کرد. تبصره 2- هر دستگاه حسب اهداف، وظایف و مسئولیت های خود می تواند الزامات تخصصی دیگری را به متن سوگندنامه فوق، پس از تأیید کارگروه موضوع ماده (14) این آیین نامه برای کارگزاران همان دستگاه اضافه نماید. تبصره 3- ادای سوگند کارکنان موضوع بند (ج) ماده (2) قانون، درچارچوب تبصره ماده (7) قانون و مقررات مربوط به خود خواهد بود. ماده 5- اصول حاکم بر منشور به شرح زیر است: 1- رعایت موازین و اخلاق اسلامی و شرع مقدس در سلوک فردی و اجتماعی. 2- رعایت حقوق مردم. 3- قانون گرایی. 4- عدالت محوری و عدم تبعیض ناروا و عدم پذیرش هرگونه سفارش خارج از قوانین و مقررات. 5- نظم کاری و انضباط فردی و گروهی. 6- شفافیت در فرآیند و عملکرد کاری، پاکدستی و عدم سوءاستفاده از موقعیت شغلی. 7- وجدان کاری، مسئولیت پذیری و پاسخگویی متناسب با وظایف و اختیارات. 8- امانت داری، صرفه جویی و استفاده بهینه از منابع و بیت المال و اهتمام در نگهداری آنها. 9- تعهد و وفاداری به اهداف و مأموریت های سازمان و حفظ اسرار سازمانی. 10- انعطاف پذیری و انتقادپذیری. 11- ارتقای مستمر شایستگی و توانمندی علمی، تخصصی و مهارتی. 12- تحول گرایی، خلاقیت، ابتکار و بهبود مستمر بهره وری فردی و سازمانی. 13- شایسته سالاری، توجه به تعهد و تخصص در انتصابات و جانشین پروری. 14- تفاهم، تعامل و همکاری سازنده با همکاران. 15- مراقبت به‌ منظور جلوگیری از ایجاد هر گونه وضعیت تعارض منافع و فرصت های پساشغلی. 16- پاسداری از قداست خانواده و حفظ تعادل کار و زندگی. 17- به کارگیری خلاقیت، نوآوری و افزایش بهره وری فردی و سازمانی. ماده 6- افزون بر رعایت اصول مذکور در ماده (5) این آیین نامه، مقامات موضوع ماده (71) قانون مدیریت کشوری و همترازان آنها مکلفند اصول زیر را نیز به طور اختصاصی رعایت کنند: 1- شرح صدر در مدیریت، روشن بینی، بصیرت، امید، صبر و استقامت. 2- بازرسی و پیگیری مستمر نسبت به کار نیروی انسانی تحت امر و قاطعیت در برخورد با متخلفین. 3- مردم داری و پرهیز از هرگونه احتجاب و دوری از مردم. 4- وفای به عهد و عمل به وعده و پرهیز از وعده هایی که خارج از چهارچوب صلاحیت و اختیار آنهاست. 5- پرهیز از انتشار اخباری که قطعیت آن ثابت نشده و ممکن است انتظار نابجا ایجاد کند. 6- رعایت شأن و منزلت جایگاه کارگزار نظام در داخل و خارج از اداره و فضای مجازی. 7- ارتقای مهارت های فنی، تخصصی و حقوقی سرمایه انسانی تحت امر. 8- حفظ روحیه جهادی و ترویج آن. 9- ایجاد محیط مساعد برای رشد فضایل اخلاقی بر اساس ایمان و تقوا و مبارزه با کلیه مظاهر فساد و تباهی. ماده 7- منظور از موازین و اخلاق اسلامی عبارت است از: 1- التزام عملی به شئونات و شعائر اسلامی و ولایت مطلقه فقیه. 2- رعایت ارزش های اخلاقی اسلامی از جمله عدل، خودباوری، خردورزی، بردباری، آراستگی، نزاکت، خوش خلقی، عفو و احسان، تواضع، اعتراف به خطا، احتیاط و مواظبت در بیت المال، ساده زیستی و پرهیز از کم کاری. 3- اعتقاد به مبدأ و معاد و ترویج روحیه ایمان، توحید محوری، ولایت مداری، خودباوری و ایثار. 4- عمل به فریضه امر به معروف و نهی از منکر. ماده 8- حقوق مردم در این منشور عبارت است از: 1- حق برخورداری از کرامت و ارزش والای انسانی. 2- حق برخورداری از اِعمال بی ‌طرفانه قوانین و مقررات و مصون بودن از تبعیض ناروا. 3- حق دسترسی آسان و سریع به خدمات اداری. 4- حق حفظ و رعایت حریم خصوصی. 5- حق آگاهی به موقع از برنامه ها، تصمیمات و عملکردها و دسترسی به اطلاعات عمومی و فرآیندهای اداری. 6- حق اظهارنظر آزاد و ارائه پیشنهاد در مورد مقررات، تصمیمات، فرآیندها و رویه های اداری. 7- حق مصون بودن از شروط اجحاف و تبعیض آمیز در توافق ها، معاملات و قراردادهای اداری. 8- حق رسیدگی به موقع و منصفانه به شکایات و اعتراضات. 9- حق جبران خسارات وارده در اثر قصور یا تقصیر دستگاه‌ ها و کارکنان آنها. 10- حق اشخاص دارای شرایط ویژه از قبیل ایثارگران، کودکان، سالمندان و افراد توانخواه در برخورداری کامل و سریع از امتیازات خاص قانونی. 11- بی طرفی در رسیدگی به موضوعات و عدم تعارض منافع بین کارمند و ارباب رجوع. 12- عدم استفاده غیرمجاز از وجوه نقدی یا مطالبات یا حوالجات یا سهام و سایر اسناد و اوراق بهادار یا سایر اموال متعلق به هر یک از سازمان ها و مؤسسات عمومی یا اموال عمومی که بر حسب وظیفه در اختیار گذاشته شده است. ماده 9- منظور از قانون گرایی عبارت است از: 1- تمکین و احترام به حاکمیت قانون. 2- تمکین و احترام به سیاست ها، تصمیمات و اقدامات قانونی مقامات بالاتر. 3- واکنش به پیشنهادها و اقدامات غیرقانونی و گزارش دهی فساد، جرم و تخلف به مراجع ذی صلاح. 4- پرهیز از دریافت هدیه، مبالغ و امتیازات غیرقانونی و سوء استفاده از موقعیت اداری. ماده 10- مفاد منشور و تعهدات اخلاقی کارگزاران نظام در بدو خدمت و تصدی پست های مدیریت حرفه ای یا سیاسی که باید امضا و در پرونده کارگزینی درج گردد، به شرح زیر است: 1- انجام وظایف و مسئولیت های شغلی و سازمانی، شامل تعهدات زیر: الف- در انجام فعالیت ‌ها و حضور در سازمان نظم و انضباط را رعایت نموده و از هر گونه اهمال‌ و بی‌ مبالاتی پرهیز نمایم. ب- از بخشی نگری پرهیز کنم و به مصالح عمومی و پیشرفت کشور اهتمام داشته باشم. پ- وظایف و مسئولیت ‌هایم را در حد توان با دقت، سرعت، صداقت، امانت، گشاده‌ رویی، انصاف، تفاهم و تبعیت از قوانین و مقررات عمومی و اختصاصی دستگاه مربوط انجام دهم. ت- شایستگی، دانش و مهارت های خود را به طور مستمر ارتقا داده و ضمن توجه به فکرهای نو (ایده‌ ها) و اندیشه های جدید، آنها را در انجام وظایف محوله در دستگاه متبوع به کار گیرم. ث- به وظایف و مسئولیت ‌های خود آگاه باشم، آنها را به نحو احسن انجام دهم و در برابر وظایف محوله، پاسخگو و مسئولیت ‌پذیر باشم. ج- در جهت افزایش بهره ‌وری خود و سازمان با استفاده از روش‌ های علمی و تجارب دیگران و خلاقیت و نوآوری تلاش نمایم. چ- از اموال، امکانات، تجهیزات و سرمایه‌ های نظام اداری حفاظت نموده و به طور مؤثر و مطلوب از آنها استفاده نمایم. ح- از هرگونه رفتار خودسرانه، زیاده خواهی، امتیازطلبی و سوء استفاده از اختیارات، تعارض منافع و فرصت های پساشغلی پرهیز نمایم. خ- در انجام امور محوله شفافیت داشته و از هر گونه پنهان ‌کاری پرهیز نمایم. د- الزامات اخلاق اسلامی و موازین شرعی را رعایت نمایم. 2- در رفتار و برخورد با ارباب رجوع و همکاران: 1- با ایجاد ارتباط مناسب و ارائه خدمات بهتر، تصویری مثبت از دستگاه اجرایی و نظام اداری ارائه دهم. ب- خدمات به مراجعه‌ کنندگان را به ‌صورت عادلانه و در چهارچوب قوانین، مقررات و ضوابط ارائه دهم. پ- اطلاعات و راهنمایی ‌های لازم به ارباب‌ رجوع را در محدوده وظایف شغلی ارائه دهم. ت- خواسته‌ های قانونی ارباب ‌رجوع را بدون تشریفات زائد اداری و تحمیل هزینه اضافی به آنان، انجام دهم. ث- ارباب ‌رجوع را تکریم و به آنان احترام نموده و در قبال کوتاهی‌ ها و اشتباهات از آنان عذرخواهی نمایم. ج- انتقادات سازنده دیگران را بپذیرم و به نظرات، پیشنهادها و بازخوردهای شهروندان و مراجعه ‌کنندگان برای بهبود عملکرد خود و سازمان توجه کافی نمایم. چ- به نظم و آراستگی شخصی و محل کار خود توجه کافی نمایم. ح- رازدار باشم و از هرگونه افشای اطلاعات خصوصی مراجعان پرهیز نمایم. خ- با ارباب رجوع رفتار برابر و بی ‌طرفانه داشته باشم. د- نسبت به رفتار متملقانه و خارج از ضوابط اداری و اخلاقی ارباب رجوع، بی اعتنا باشم به گونه ای که در تصمیم گیری و انجام وظیفه محوله ام هیچ تأثیری نداشته باشد. ذ- روحیه کار جمعی را در خود تقویت نموده و در انجام فعالیت‌ های گروهی مشارکت نمایم. ر- روحیه قدردانی از اقدامات مثبت و مفید دیگران را در خود تقویت نمایم. ز- دانش، تجربه و توانمندی ‌های خود را با سعه ‌صدر در اختیار همکاران قرار دهم. ژ- در حل مشکلات شغلی همکاران تلاش نموده و از هرگونه تجسس در زندگی خصوصی آنان و ارباب‌ رجوع پرهیز نمایم. س- شئون شغلی و حرفه ای در داخل و خارج از اداره که عدم توجه به آن حیثیت شغلی را مخدوش می کند رعایت نمایم. ش- در عمل به فریضه امربه معروف و نهی از منکر، اهتمام ورزم. تبصره - دستگاه‌ ها مکلفند ضمن رعایت اصول مندرج در مواد (5) و (6) این آیین نامه، ظرف شش ماه دستورالعمل اختصاصی «رفتار حرفه ای و اخلاقی کارگزاران نظام» خود را تنظیم و ضمن ابلاغ برای اجرا، به کارگروه موضوع ماده (14) این آیین نامه ارسال نمایند. ماده 11- دستگاه های اجرایی مکلفند از طریق سامانه رضایت سنجی کارکنان دولت و سامانه های مشابه ظرف یک ماه از تاریخ ثبت شکایت، به شکایات مردم از حیث عدم رعایت مفاد منشور به صورت مستند، مستدل و مکتوب پاسخ دهند. نظرات مراجعان در ارتقای کارمندان، وفق ماده (2) آیین نامه لحاظ خواهد شد. تبصره 1- عدم رسیدگی به شکایت یا عدم پاسخ مکتوب به شاکی در مهلت مذکور، تخلف موضوع ماده (25) قانون محسوب و با مرتکبان طبق قوانین مربوط برخورد می‌ شود. تبصره 2- دستگاه های اجرایی مکلفند زمینه دسترسی به سامانه های موضوع این ماده را برای سازمان اداری و استخدامی کشور و نهاد ریاست جمهوری (مرکز ارتباطات مردمی) فراهم نمایند. ماده 12- مدیران و سرپرستان بلافصل دستگاه ها مکلفند بر حسن اجرای منشور از سوی کارگزاران نظام مطابق این آیین ‌نامه نظارت نمایند و با ناقضان منشور حسب مورد مطابق مقررات ماده (92) قانون مدیریت خدمات کشوری و ماده (13) قانون، رفتار خواهد شد. ماده 13- سازمان اداری و استخدامی کشور مکلف است شاخص ‌های مربوط به نحو‌ه اجرای مفاد این آیین ‌نامه را در مجموع شاخص‌ های ارزیابی عملکرد دستگاه ‌های اجرایی قرار دهد. تبصره - سازمان اداری و استخدامی کشور جایزه ویژه‌ رعایت این آیین ‌نامه را در جشنواره شهید رجایی پیش ‌بینی می‌ کند. ماده 14- در راستای حسن اجرای این آیین نامه، کارگروهی متشکل از معاونین سازمان اداری و استخدامی کشور (مسئول کارگروه)، معاونت حقوقی رییس جمهور و وزارت دادگستری (مرجع ملی کنوانسیون مبارزه با فساد سازمان ملل متحد) با وظایف زیر تشکیل می گردد: 1- تدوین طرح ها و برنامه های اخلاق حرفه ای و ترویج رعایت آن. 2- طراحی ساز و کارهای اطلاع رسانی مستمر در خصوص رفتار حرفه ای و اخلاقی. 3- برگزاری نشست ها و رویدادها و طراحی دوره های آموزشی مرتبط با این آیین نامه. 4- پایش و ارزیابی رعایت این آیین نامه و بررسی گزارش های اجرای مفاد منشور ارسالی از کمیته های ارتقای سلامت اداری و صیانت از حقوق مردم. 5- ارزیابی قوانین و مقررات، فرآیندها و رویه های اجرایی مرتبط با این آیین نامه و ارائه پیشنهاد وضع و اصلاح به مراجع ذی ربط. 6- بررسی و تأیید الزامات تخصصی پیشنهادی دستگاه ها به منظور اضافه نمودن آن به متن سوگندنامه کارگزاران نظام. تبصره 1- دستگاه ها مکلفند گزارش اجرای مفاد منشور را به صورت سالانه برای کارگروه ارسال کنند. تبصره 2- نحوه برگزاری جلسات، در اولین جلسه کارگروه تعیین و دبیرخانه آن در سازمان اداری و استخدامی کشور مستقر می گردد. ماده 15- واحدهای زیرنظر مقام معظم رهبری اعم از نظامی و غیرنظامی و تولیت آستان های مقدس پس از اخذ موافقت ایشان، تابع مقررات این آیین نامه خواهند بود. ماده 16- از تاریخ لازم‌ الاجرا شدن این آیین نامه، منشور اخلاقی و اداری و اخلاق حرفه ‌ای کارگزاران نظام موضوع تصویب نامه شماره 11411 /ت52612هـ مورخ 1400/2/5 لغو می‌ شود. محمد مخبر معاون اول رییس جمهور