بخشنامه بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران در خصوص اجرای تکلیف جزء (3) بند (ح) تبصره (16) قانون بودجه سال 1398 کل کشور با موضوع افزایش شفافیت تراکنش های بانکی، مبارزه با پولشویی و جلوگیری از فرار مالیاتی با اصلاحات و الحاقات بعدی

بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران — 1398/12/08

دستورالعمل بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران در خصوص شفاف سازی تراکنش های بانکی اشخاص به منظور افزایش شفافیت تراکنش های بانکی، مبارزه با پولشویی و جلوگیری از فرار مالیاتی مصوب 1398,12,08 با اصلاحات و الحاقات بعدی با سلام؛ احتراماً به استحضار می رساند در اجرای تکلیف مقرر در جزء (3) بند «ح» تبصره (16) قانون بودجه سال 1398 کل کشور که اشعار می دارد: " به منظور افزایش شفافیت تراکنش های بانکی، مبارزه با پولشویی و جلوگیری از فرار مالیاتی؛ بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران موظف است تا با تصویب شورای پول و اعتبار، برای شفافیت تراکنش های بانکی به صورت یکسان یا متناسب با سطح فعالیت اشخاص حقیقی از نظر عملکرد مالی حد آستانه ای (سقفی) را تعیین کند و انتقال وجه با مبلغ بالاتر از حد آستانه (سقف) را برای اشخاص حقیقی از طریق کلیه تراکنش های بانکی (درون بانکی و بین بانکی) و سایر ابزارهای پرداخت، مشروط به درج «بابت» و در صورت نیاز به ارائه اسناد مثبته کند. اشخاص حقیقی که از حساب بانکی خود استفاده تجاری می کنند می توانند با دریافت شناسه اقتصادی و اتصال حساب بانکی خود به آن، از شمول مفاد این جزء مستثنی شوند." و همچنین به استناد تبصره (1) ماده (112) آیین نامه اجرایی ماده (14) الحاقی قانون مبارزه با پولشویی مصوب جلسه مورخ 21 /7 /1398 هیأت محترم وزیران و ابلاغی به موجب بخشنامه شماره 263550 /98 مورخ 4 /8 /1398 که طی آن مقرر شده؛ "بانک مرکزی به منظور کاهش سطح خطر (ریسک) پولشویی و تامین مالی تروریسم در ارائه خدمات انتقال وجوه، تدابیر مقتضی را از قبیل تعیین حداکثر سقف مبلغ برای ارائه خدمت و تعداد مجاز روزانه برای تراکنش های هر مشتری، متناسب با سطح خطر (ریسک) تعامل کاری اتخاذ کند."، بدین وسیله «دستورالعمل شفاف سازی تراکنش های بانکی اشخاص» که در یکهزار و دویست و هشتاد و نهمین جلسه مورخ 29 /11 /1398 شورای پول و اعتبار مورد تصویب قرار گرفت، برای استحضار و صدور دستور مقتضی ایفاد می شود. به موجب ضوابط مذکور، مقرر شده حساب های سپرده تجاری از سپرده شخصی در شبکه بانکی کشور تفکیک گردد. لذا از این پس لازم است به منظور اعمال آستانه های مندرج در دستورالعمل یاد شده، قبل از افتتاح هرگونه سپرده جدید و نیز در مورد سپرده های موجود، این مهم مشخص شود. علاوه بر این، درگاه های پرداخت با ابزارهای پذیرش باید به مشتریان حقوقی واجد شرایط و مشتریان حقیقی دارای حساب تجاری و شناسه اقتصادی مورد تایید سازمان امور مالیاتی کشور تعلق گیرد. همچنین در کلیه نقل و انتقالات وجوه بالاتر از "ده میلیارد ریال" درون بانکی و بین بانکی مشتری حقوقی و مشتری حقیقی دارای حساب سپرده تجاری و نیز نقل و انتقال وجوه بالاتر از "دو میلیارد ریال" درون بانکی و بین بانکی مشتری حقیقی دارای حساب سپرده شخصی، انتقال وجه منوط به تکمیل قسمت (فیلد) بابت در فرم های مربوط و ارائه اسناد مثبته دال بر انجام معامله، قرارداد و یا علت انتقال وجه می باشد. ضمن آن که ضرورت دارد آستانه مجاز مجموع مبالغ برداشت از طریق درگاه های پرداخت حضوری و غیرحضوری، از کلیه حساب های سپرده متعلق به مشتری حقوقی، مشتری حقیقی دارای سپرده تجاری و مشتری حقیقی دارای سپرده شخصی و نیز اشخاص پایین تر از 18 سال در آن مؤسسه اعتباری به آستانه های تعیین شده در دستورالعمل محدود شود. مضافاً این که، انجام کلیه عملیات بانکی مبتنی بر حساب، اعم از حضوری و غیرحضوری در مؤسسه اعتباری برای مشتری منوط به اخذ شناسه شهاب از طریق سامانه نهاب می باشد. با عنایت به مراتب فوق، ضمن ابلاغ نسخه ای از «دستورالعمل شفاف سازی تراکنش های بانکی اشخاص»، خواهشمند است دستور فرمایند مراتب به قید تسریع و با لحاظ مفاد بخشنامه شماره 149153 /96 مورخ 16 /5 /1396 به تمامی واحدهای ذیربط آن بانک /مؤسسه اعتباری غیر بانکی ابلاغ شده و نسخه ای از آن نیز به مدیریت کل مقررات، مجوزهای بانکی و مبارزه با پولشویی ارسال گردد و بر حسن اجرای آن نیز نظارت دقیق به عمل آید. مدیریت کل مقررات، مجوزهای بانکی و مبارزه با پولشویی اداره مبارزه با پولشوئی و تامین مالی تروریسم حمیدرضا غنی آبادی محمدحسین دهقان بسمه تعالی «دستورالعمل شفاف سازی تراکنش های بانکی اشخاص» امروزه با استفاده از فن آوری های نوین در صنعت بانکداری، عملیات بانکی به طور سریع و بدون محدودیت در هر لحظه قابل انجام بوده و امکان جابجایی مبالغ کلان در نقل و انتقالات الکترونیکی و غیرحضوری در کوتاه ترین زمان ممکن فراهم می باشد. در اجرای تکالیف مقرر در جزء (3) بند «ح» تبصره (16) قانون بودجه سال 1398 کل کشور و تبصره (1) ماده (112) آیین نامه اجرایی ماده (14) الحاقی قانون مبارزه با پولشویی و در چارچوب احکام مقرر در قانون مبارزه با پولشویی و قانون مبارزه با تأمین مالی تروریسم و با عنایت به اهمیت و حساسیت ریسک های نقل و انتقالات الکترونیکی در حوزه مبارزه با پولشویی و تامین مالی تروریسم و به منظور جلوگیری از سوء استفاده های احتمالی و نیز اتخاذ تدابیر پیشگیرانه، دستورالعمل «شفاف سازی تراکنش های بانکی اشخاص» به شرح زیر تدوین می گرد: فصل اول – تعاریف: ماده 1 - در این دستورالعمل، اصطلاحات و عبارات به کار رفته به شرح زیر تعریف می شود: 1 – 1 - بانک مرکزی: بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران؛ 1 – 2 - مؤسسه اعتباری: عبارت است از بانک ها و مؤسسات اعتباری غیربانکی تحت نظارت بانک مرکزی، شعب بانک های خارجی در ایران نیز در شمول مؤسسه اعتباری محسوب می شوند؛ 1 – 3 - مرکز: مرکز اطلاعات مالی و مبارزه با پولشویی موضوع تبصره (2) ماده (7) مکرر قانون اصلاح قانون مبارزه با پولشویی و آیین نامه اجرایی ماده (14) الحاقی قانون مبارزه با پولشویی ابلاغی طی مصوبه شماره 92986 /ت57101هـ مورخ 22 /07 /1398 هیئت محترم وزیران؛ 1 – 4 - پذیرنده: شخص حقیقی یا حقوقی که با پذیرش ابزار پرداخت و با استفاده از ابزار پذیرش نسبت به فروش کالا و یا ارائه خدمات به دارندگان کارت اقدام می نماید؛ 1 – 5 - مشتری (ارباب رجوع): شخص حقیقی یا حقوقی اعم از اصیل، وکیل یا نماینده قانونی وی که در مؤسسه اعتباری دارای حساب سپرده بوده و یا به نام وی حساب سپرده افتتاح شده است؛ 1 – 6 - سامانه نهاب: نظام هویت سنجی الکترونیکی بانکی حاوی اطلاعات هویتی مشتری؛ 1 -7 - شناسه شهاب: شناسه هویت الکترونیکی بانکی تخصیص یافته توسط سامانه نهاب؛ 1 – 8 - مشتری زیر 18 سال: شخص حقیقی که سن سجلی وی کمر از 18 سال شمسی باشد؛ 1 – 9 - برداشت: هر نوع تراکنشی که به ازای آن موجودی حساب سپرده مشتری نزد مؤسسه اعتباری بدهکار می شود، از جمله برداشت وجوه نقد، انتقال وجوه (واریز به)، خرید و پرداخت قبوض؛ 1 – 10 - خدمات حضوری: مراجعه مشتری به مؤسسه اعتباری برای اخذ خدمات بانکی از متصدیان آن مؤسسه اعتباری؛ 1 – 11 - خدمات غیرحضوری: بکارگیری انواع ابزارهای پذیرش توسط مشتری و اخذ خدمت بانکی بدون مراجعه حضوری به مؤسسه اعتباری؛ 1 – 12 - درگاه پرداخت: مجموعه ای از سخت افزار و نرم افزار که امکان انتقال اطلاعات بین یک ابزار پذیرش با مؤسسه اعتباری را فراهم می آورد؛ 1 – 13 - درگاه پرداخت حضوری: به درگاه هایی گفته می شود که اخذ خدمات بانکی با مراجعه حضوری مشتری به متصدی مؤسسه اعتباری انجام می شود؛ 1 – 14 - درگاه پرداخت غیرحضوری: به درگاه هایی گفته می شود که اخذ خدمات بانکی بدون مراجعه حضوری مشتری به متصدی مؤسسه اعتباری انجام می شود؛ 1 – 15 - خدمات پایه: خدمانی که طبق مقررات مربوط، پیش نیاز و لازمه ارائه سایر خدمات بانکی توسط مؤسسه اعتباری می باشد و پس از آن مشتری به منظور اخذ خدمات بانکی مکرر و متمادی، به مؤسسه اعتباری مراجعه می نماید؛ 1 – 16 - ابزار پذیرش: دستگاهی فیزیکی یا سامانه های الکترونیکی که می توان با استفاده از ابزار پرداخت نسبت به انجام عملیات دریافت، پرداخت و یا انتقال وجه اقدام کرد؛ 1 – 17 - ابزار پرداخت: انواع کارت های فیزیکی یا مجازی با هر روش و ابزاری که مؤسسه اعتباری در اختیار مشتری قرار می دهد و برای وی امکان دریافت، پرداخت و یا انتقال وجه را به شخص دیگر فراهم می سازد؛ 1 – 18 - وجه: عبارت است از اسکناس، مسکوک، ایران چک و کارت های پرداخت بی نام؛ 1 – 19 - نقل و انتقالات الکترونیکی: هرگونه عملیات بانکی که از طریق ابزارهای الکترونیکی انجام شود و به ازای آن مبلغی از حساب سپرده مشتری نزد مؤسسه اعتباری به حساب ذینفع در آن مؤسسه اعتباری یا مؤسسه اعتباری دیگر منتقل گردد؛ 1 – 20 - کد اصناف: کد 4 رقمی است که به منظور طبقه بندی پذیرندگان و بر اساس کسب و کار اصلی آنها در هنگام تعریف پذیرنده در شبکه الکترونیک پرداخت کارت، توسط شرکت های ارائه دهنده خدمات پرداخت اختصاص داده می شود. 1 – 21 - اشخاص غیرمجاز: اشخاصی که واجد شرایط برای دریافت درگاه های پرداخت یا ابزارهای پذیرش نمی باشند. برخی مصادیق این گونه اشخاص عبارتند از شخص حقیقی زیر 18 سال، شخص حقیقی فاقد سپرده تجاری و شخص حقیقی که به موجب حکم مرجع قضایی مجاز به دریافت درگاه های پرداخت یا ابزارهای پذیرش نمی باشند. فصل دوم - شناسایی مشتری از طریق سامانه نهاب: ماده ۲ - انجام کلیه عملیات بانکی مبتنی بر حساب، اعم از حضوری و غیرحضوری در مؤسسه اعتباری برای مشتری منوط به اخذ شناسه شهاب از طریق سامانه نهاب می باشد. ماده 3 - مؤسسه اعتباری موظف است از ارائه خدمات بانکی به مشتری فاقد شناسه شهاب خودداری نموده و در چارچوب زمانی ابلاغی از سوی بانک مرکزی، نسبت به مسدود نمودن برداشت از حساب های متعلق به وی تا دریافت شناسه شهاب اقدام نماید. تبصره 1 - اخذ شناسه شهاب نافی سایر مسئولیت های مؤسسه اعتباری در زمینه اجرای الزامات شناسایی مشتری نمی باشد. تبصره 2 - مؤسسه اعتباری در مواردی که بانک مرکزی اعلام می نماید، مکلف است اعتبار شناسه شهاب را مطابق رویه های اعلامی از سوی بانک مرکزی اعلام نماید. ماده 4 - افتتاح حساب سپرده در مؤسسه اعتباری با مراجعه حضوری و یا ارائه مدارک شناسایی معتبر قابل انجام است . تبصره - افتتاح هرگونه حساب سپرده به صورت غیرحضوری و ارائه خدمات بانکی به آن حساب مشروط به نصب، راه اندازی و استفاده از ابزارهای بیومتریک جهت شناسایی مشتری می باشد. فصل سوم - نقل و انتقالات وجوه مشتری: ماده 5 - مؤسسه اعتباری ملزم به طراحی و درج قسمت (فیلد) شرح «بابت» در تمامی درگاه های پرداخت متصل به شبکه درون بانکی و بین بانکی و همچنین فرم های واریز، برداشت و انتقال وجه می باشد. تبصره - درگاه های خودپرداز، کارت خوان، کیوسک و عملیات مربوط به پرداخت قبوض از شمول حکم مقرر در این ماده مستثی می باشند. ماده ۶ - انتقال وجوه بیش از آستانه مجاز مقرر از حساب های سپرده مشتری در مؤسسه اعتباری، منوط به حضور وی و یا نماینده قانونی وی در مؤسسه اعتباری می باشد. ماده 7 - مؤسسه اعتباری با استفاده از اطلاعات ماخوذه از مشتری و با توجه به سطح فعالیت مورد اتنظار وی، مکلف به بررسی تناسب بین موضوع مندرج در شرح «بابت» و تراکنش های انجام شده بوده و در صورت مشاهده عدم تناسب و یا مغایرت اطلاعات مذکور و نیز انجام هرگونه معاملات و عملیات مشکوک دیگر در این ارتباط، مراتب را بدون اطلاع مشتری به عنوان گزارش معاملات و عملیات مشکوک به شرح بند (12) ماده (1) آیین نامه اجرایی ماده (14) الحاقی قانون مبارزه با پولشویی مصوب جلسه مورخ 21 /07 /1398 هیئت محترم وزیران به مرکز ارسال نماید. تبصره - موارد قابل قبول درج در قسمت (فیلد) بابت و شاخص های عدم تناسب ظرف شش ماه از سوی بانک مرکزی اعلام خواهد شد. فصل چهارم - تعیین آستانه در تراکنش های برداشت از حساب های سپرده مشتری: ماده 8 - مؤسسه اعتباری موظف است، آستانه مجاز مجموع مبالغ برداشت از طریق درگاه های پرداخت غیرحضوری، از کلیه حساب های سپرده متعلق به مشتری حقوقی، مشتری حقیقی دارای سپرده تجاری و مشتری حقیقی بالاتر از 18 سال در آن مؤسسه اعتباری را به روزانه مبلغ یک میلیارد ریال محدود نماید. تبصره - آستانه مجاز مجموع مبالغ برداشت از طریق درگاه های پرداخت غیرحضوری برای مشتری حقیقی بالای 18 سال فاقد سپرده تجاری، ماهانه مبلغ پنج میلیارد ریال می باشد. ماده 9 - مؤسسه اعتباری موظف است، آستانه مجاز مجموع مبالغ برداشت از طریق درگاه های پرداخت غیرحضوری، از کلیه حساب های سپرده متعلق به مشتری حقیقی پایین تر از 18 سال در آن مؤسسه اعتباری را به روزانه مبلغ یکصد و پنجاه میلیون ریال و ماهانه مبلغ پانصد میلیون ریال محدود نماید. ماده 10 - مشتری حقیقی که از حساب سپرده خود استفاده تجاری می نماید، پس از دریافت شناسه اقتصادی مورد تایید سازمان امور مالیاتی کشور و با اتصال آن به حساب سپرده خود مشمول ماده (12) این دستورالعمل می باشد. تبصره 1 - احراز صحت شنامه اقتصادی اظهار شده از سوی مشتری حقیقی و انطباق هویت دارنده شناسه اقتصادی با هویت صاحب حساب سپرده از طریق ارتباط با سازمان امور مالیاتی کشور و یا سایر روش هایی که مورد تایید بانک مرکزی و سازمان امور مالیاتی کشور می باشد بر عهده مؤسسه اعتباری می باشد. تبصره ۲ - در صورتی که فعالیت حساب سپرده مشتری متناسب با فعالیت مورد انتظار وی نباشد، مراتب باید در قالب گزارش معاملات و عملیات مشکوک به مرکز ارسال شود. ماده ۱۱ - مؤسسه اعتباری موظف است، در کلیمه نقل و انتقالات وجوه بالاتر از "دو میلیارد ریال" درون بانکی و بین بانکی روزانه مشتری حقیقی، انتقال وجه را منوط به تکمیل قسمت (فیلد) بابت در فرم های مربوط و ارایه اسناد مثبته دال بر انجام معامله، قرارداد و یا علت انتقال وجه نموده و تصویری از اسناد مثبته مربوط به انتقال وجه در پرونده تراکنش مذکور را نگهداری نماید. تبصره 1 - تراکنش های بین یک میلیارد ریال تا دو میلیارد ریال از شمول حکم مقرر در این ماده مستثنی می باشند. تبصره 2 - موارد قابل قبول درج در قسمت (فیلد) بابت و حداقل مستندات مورد نیاز در قالب پیوست دستور العمل از سوی بانک مرکزی اعلام خواهد شد. ماده 12 - مؤسسه اعتباری موظف است، در کلیه نقل و انتقالات وجود بالاتر از "ده میلیارد ریال" درون بانکی و بین بانکی مشتری حقوقی و حساب های سپرده تجاری مشتری حقیقی، انتقال وجه را منوط به تکمیل قسمت (فیلد) بابت در فرم های مربوط و ارایه اسناد مثبته دال بر انجام معامله، قرارداد و یا علت انتقال وجه نموده و تصویری از اسناد مثبته مربوط به انتقال وجه در پرونده تراکنش مذکور را نگهداری نماید. تبصره 1 - موارد قابل قبول درج در قسمت (فیلد) بابت و حداقل مستندات مورد نیاز در قالب پیوست دستورالعمل از سوی بانک مرکزی اعلام خواهد شد. تبصره ۲ - برخی از مشتریان حقوقی در چارچوب ضوابطی که توسط بانک مرکزی تهیه و ابلاغ خواهد شد از شمول حکم مقرر در این ماده مستثنی می باشند. ماده 13 - حداکثر تراکنش خرید از هر کارت متعلق به مشتری حقیقی بالاتر از 18 سال، مبلغ پانصد میلیون ریال و مجموع تراکنش های انجام شده کارتی برای وی در کل شبکه بانکی روزانه مبلغ یک میلیارد ریال می باشد. تبصره - شرکت های هواپیمایی، شرکت های خودروسازی و شرکت پالایش و پخش فراورده های نفتی ایران از شمول حکم مقرر در این ماده مستثنی می باشند. ماده 14 - حداکثر تراکنش خرید از هر کارت متعلق به مشتری حقیقی کمتر از 18 سال، مبلغ یکصد و پنجاه میلیون ریال و مجموع تراکنش های انجام شده کارتی برای وی در کل شبکه بانکی روزانه پانصد میلیون ریال می باشد. تبصره - بانک مرکزی ظرف مدت سه ماه مقدمات لازم را برای اجرای این ماده فراهم می نماید. ماده 15 - مؤسسه اعتباری صادرکننده کارت موظف به ثبت کلیه کارت های صادره به همراه اطلاعات مشتریان خود در سامانه متمرکز بانک مرکزی (مانا) می باشد. فصل پنجم - سایر ماده 16 - کلیه نقل و انتقالات و برداشت از حساب سپرده مشتری حقیقی کمتر از 18 سال به صورت حضوری می بایست توسط نماینده قانونی وی اعم از ولی یا قیم وی صورت گیرد. مگر اینکه حکم رشد آن ها توسط مراجع قضایی صادر شده باشد. تبصره - مشتری حقیقی راسا مجاز به برداشت از حساب قرض الحسنه پس انداز خود می باشد که به سن 15 سال تمام رسیده باشد. ماده 17 - درگاه های پرداخت با ابزارهای پذیرش صرفا به مشتری حقیقی تعلق می گیرد که دارای شناسه اقتصادی مورد تایید سازمان امور مالیاتی کشور و حساب تجاری یابد. تبصره 1 - شرکت های خدمات پرداخت موظفند پس از گذشت شش ماه از لازم الاجرا شدن این ضوابط، پایانه های فروش اشخاص حقیقی که فاقد شناسه اقتصادی بوده و نسبت به معرفی حساب تجاری خود به مؤسسه اعتباری اقدام ننموده باشند، را غیرفعال نمایند. در صورت تأیید رئیس کل بانک مرکزی مهلت مذکور تا سه ماه دیگر قابل تمدید است. تبصره ۲ - تخصیص درگاه های پرداخت یا ابزارهایی نظیر دستگاه خودپرداز یا کارت خوان به اشخاص غیرمجاز ممنوع است. ماده 18 - واحدهای مبارزه با پولشویی بانک مرکزی و مؤسسه اعتباری موظف می باشند در صورت اطلاع از اینکه مشتری با استفاده از حساب های سپرده متعدد در موسسات اعتباری مختلف بیش از آستانه های مقرر در این دستورالعمل تراکنش غیرحضوری نامتعارف انجام دهد، به عنوان مشتری دارای تراکنش های مشکوک به مرکز گزارش نمایند. ماده ۱۹ - رئیس کل بانک مرکزی مجاز است در شرایط خاص نسبت به افزایش آستانه های مقرر مندرج در این دستورالعمل اقدام و موضوع را به اطلاع شورای پول و اعتبار برساند. دستورالعمل شفاف سازی تراکنش های بانکی اشخاص» در (۱۹) ماده و (۱۷) تبصره در یکهزار و دویست و هشتاد و نهمین جلسه مورخ 29 /11 /1398 شورای پول و اعتبار به تصویب رسید و از تاریخ ابلاغ، لازم الاجرا می باشد.