شیوه نامه مراقبت موقت از کودکان و نوجوانان بی سرپرست و بدسرپرست با اصلاحات و الحاقات بعدی

مرجع رسمی — 1402/05/25

شیوه نامه مراقبت موقت از کودکان و نوجوانان بی سرپرست و بدسرپرست مصوب 1402,05,25 با اصلاحات و الحاقات بعدی مقدمه در اجرای ماده ١٣ الحاقی به آیین نامه اجرایی قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی سرپرست و بدسرپرست مصوب 1402/01/20 هیئت وزیران و به منظور تعیین ضوابط و فرآیندهای مربوط به احراز صلاحیت مؤسسات مراقبت خانواده محور و خانواده های داوطلب، نحوه سپردن کودک و نوجوان به خانواده واجد شرایط، تعیین اصول و استانداردهای مراقبت و نظارت بر نحوه عملکرد مؤسسات و مراقبت در خانواده، «شیوه نامه مراقبت موقت از کودکان و نوجوانان بی سرپرست و بدسرپرست» به شرح زیر ابلاغ می شود: فصل اول ـ کلیات مبحث اول : تعاریف ماده ١ ـ اصطلاحات و عبارات به کار رفته در این شیوه نامه به شرح زیر تعریف می شود: ١ ـ قانون: قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی سرپرست و بدسرپرست مصوب 1392/08/06 ٢ ـ آیین نامه اجرایی: آیین نامه اجرایی قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی سرپرست و بدسرپرست مصوب 1394/04/20 با اصلاحات بعدی ٣ ـ سازمان: سازمان بهزیستی کشور ۴ ـ بهزیستی استان: اداره کل بهزیستی استان ۵ ـ بهزیستی شهرستان: اداره بهزیستی شهرستان 6 ـ مؤسسه: شخص حقوقی اعم از مرکز، انجمن یا مؤسسه که در اجرای ماده 36 قانون، دارای پروانه تأسیس از سازمان بوده و موضوع فعالیت آن حمایت و مراقبت از کودکان و نوجوانان بی سرپرست و بدسرپرست می باشد. 7 ـ مؤسسه مراقبتی: مؤسسه ای که طبق ماده 36 قانون، با مجوز سازمان تأسیس و عهده دار نگهداری شبانه روزی کودکان و نوجوانان بی سرپرست و بدسرپرست با تفکیک جنس، سن یا وضعیت سلامت در محیط مشترک می باشد. 8 - مؤسسه مراقبت خانواده محور: مؤسسه ای که طبق ماده 36 قانون، با مجوز سازمان تأسیس و مدیریت و نظارت بر نگهداری و مراقبت از کودکان و نوجوانان بی سرپرست و بدسرپرست را در خانواده ها بر عهده دارد. 9 - کودک و نوجوان: هر فرد تا ١٨ سال تمام شمسی موضوع بندهای الف، ب، ج و د ماده ٨ قانون. 10 - کودک و نوجوان دارای شرایط ویژه: کودک و نوجوانی که به جهت داشتن معلولیت، ابتلا به بیماری های نیازمند پیگیری درمان که هر سال از سوی سازمان تعیین می شوند، بروز حادثه یا آسیب برای وی، سابقه مصرف مواد اعتیادآور یا موارد خاص دیگر با تشخیص کارگروه استان، در شرایط ویژه قرار گرفته و نیازمند خدمات ویژه حمایتی است. ١١ ـ خانواده زیستی: پدر و مادری که کودک و نوجوان از آنان متولد شده است؛ اعم از اینکه از نظر ژنتیکی به آنان منسوب باشد یا حاصل لقاح مصنوعی موضوع قانون نحوه اهدای جنین به زوجین نابارور مصوّب 1382/04/29 باشد. جد پدری یا وصی منصوب از ناحیه ولی قهری در مواردی که به موجب قانون، جایگزین پدر یا والدین می شوند، در حکم خانواده زیستی هستند. ١٢ ـ خانواده میزبان: خانواده ای که کودک و نوجوان را بهزیستی رأساً یا از طریق مؤسسه مراقبت خانواده محور و در قالب مراقبت موقت به آن می سپارد. ١٣ ـ خانواده جایگزین: خانواده ای که کودک و نوجوان با تصمیم دادگاه صالح، در قالب سرپرستی (فرزندخواندگی)، قیمومت یا امین موقت به آن سپرده می شود. 14 - مرکز نگهداری: مرکز دولتی یا غیردولتی تحت نظارت بهزیستی مانند مرکز مداخله در بحران، مرکز شبه خانواده، مرکز توانبخشی و خانه سلامت که کودکان و نوجوانان به تفکیک جنس، سن و یا وضعیت سلامت تا زمان بازپیوند، سپردن به خانواده میزبان، یا واگذاری به خانواده جایگزین در آن نگهداری می شوند. 15 - مراقبت موقت: نگهداری و پرورش کودک و نوجوان در خانواده میزبان از زمان سپرده شدن تا بازپیوند یا واگذاری به خانواده دیگر یا سپردن به مرکز نگهداری. 16 - راهنمای مراقبت: مجموعه مدوّن و جامع از اصول، استانداردها و اقدامات لازم برای تربیت و توانمندسازی کودک و نوجوان که توسط سازمان بهزیستی تدوین و منتشر شده است. ١٧ ـ برنامه مراقبت: برنامه ای که بر اساس راهنمای مراقبت با توجه به نیازهای فردی هر کودک و نوجوان حسب مورد توسط کارشناس بهزیستی یا مددکار اجتماعی مؤسسه مراقبت خانواده محور و با همکاری خانواده میزبان تهیه می شود. ١٨ ـ بازپیوند: فرایند بازگرداندن کودک و نوجوان تحت مراقبت موقت به خانواده زیستی. ١٩ ـ کارگروه استان: کارگروه مراقبت از کودکان و نوجوانان در اداره کل بهزیستی استان که به ریاست مدیرکل استان، دبیری معاون سلامت اجتماعی استان و عضویت کارشناس مسئول مراقبت فرزندان در خانواده جایگزین و فرزندخواندگی، کارشناس مسئول مراقبت و توانمندسازی کودک و نوجوان در مراکز نگهداری و فرزندان مستقل، کارشناس حقوقی، رئیس اداره حراست استان و حسب مورد سایر اشخاص حقیقی و حقوقی مرتبط تشکیل می شود. ٢٠ ـ کارگروه شهرستان: کارگروه مراقبت از کودکان و نوجوانان در اداره بهزیستی شهرستان که از رئیس اداره بهزیستی شهرستان، معاون اجتماعی یا کارشناس مسئول امور اجتماعی و کارشناس امور اجتماعی تشکیل می شود. ماده ٢ ـ تمامی کودکان و نوجوانان تا ١٨ سال تمام شمسی موضوع ماده ٨ قانون که به تصمیم مرجع قضایی صالح، نگهداری آنان به بهزیستی سپرده شده است، مشمول این شیوه نامه می باشند. مبحث دوم : اهداف و اصول ماده ٣ ـ هدف از مراقبت موقت، تأمین شرایط بهتر برای رشد و تربیت کودک و نوجوان در خانواده و بهبود فرایند بازپیوند یا واگذاری سرپرستی وی به خانواده جایگزین می باشد. ماده ۴ ـ در راستای اصل عدم تبعیض نسبت به کودک و نوجوان، رعایت موارد زیر الزامی است: ١ ـ تمامی کودکان و نوجوانان باید خدمات برابر و بدون تبعیض ناروا از حیث جنس، رنگ، نژاد، زبان، مذهب، سلامت، ملیت، قومیت، وضعیت خانوادگی و نظایر آن دریافت کنند. ٢ ـ کودکان و نوجوانان برای تشخیص نابرابری هایی که منجر به افزایش آسیب پذیری آنان و کاهش دسترسی به فرصت های برابر می شود واتخاذ موضع مناسب در برابر آنها، باید آموزش ببینند. ٣ ـ کودکان و نوجوانانی که به جهت شرایط ویژه، از خدمات و فرصت ها محروم شده اند، باید مورد حمایت ویژه قرار گیرند تا در موقعیت برابر با دیگر کودکان و نوجوانان قرار گیرند. ماده ۵ ـ در راستای اصل مصالح عالیه کودک و نوجوان، رعایت موارد زیر الزامی است: ١ ـ آثار و پیامدهای تصمیمات و مداخلات تخصصی بر سرنوشت کودک و نوجوان وضعیت وی در نظر گرفته شده و به گونه ای تصمیم گیری شود که دارای کمترین عواقب منفی بر وضعیت کودک و نوجوان باشد. ٢ ـ تفاهم، تعامل و همکاری نزدیک با سایر متخصصان در بهزیستی و کارشناسان و مددکاران سایر دستگاههای اجرایی و نهادهای مردمی و مؤسسات، جهت اتخاذ بهترین تصمیم برای کودک و نوجوان وجود داشته باشد. ٣ ـ در انتخاب خدمات حمایتی، هماهنگی و همسویی و عدم تناقض آنها مورد توجه باشد. ۴ ـ احترام به استقلال دیدگاهها و خواسته های کودک و نوجوان و ایجاد توازن بین آنها و مصالح عالیه وی الزامی است. ۵ ـ اولویت بخشی به مصالح عالیه کودک و نوجوان، باید در حد مقدور با جلب نظر کودک و نوجوان و یا توجیه وی صورت پذیرد. ماده ۶ ـ در راستای اصل توجه به رشد و تکامل کودک و نوجوان، رعایت موارد زیر الزامی است: ١ ـ سطح رشد و تکامل کودک و نوجوان از حیث جسمی، عقلی، شناختی، رفتاری، اخلاقی، عاطفی و اجتماعی برای دریافت و درک اطلاعات مربوط به مراقبت ها و فهم فواید و عواقب آن، انتخاب و تصمیم گیری آگاهانه و داوطلبانه در مورد نوع مراقبت و مداخله بررسی، احراز و به رسمیت شناخته شود. ٢ ـ هرگونه مراقبت و مداخله، ارائه اطلاعات و خدمات و کسب رضایت کودک و نوجوان با سطح رشد و تکامل وی مناسب سازی شود. ٣ ـ زمینه رشد و تکامل کودک و نوجوان، خصوصاً کودک و نوجوان دارای شرایط ویژه، فراهم و نیازهای آنان تأمین شود. ماده ٧ ـ در راستای اصل مشارکت کودک و نوجوان، رعایت موارد زیر الزامی است: ١ ـ ارائه اطلاعات و خدمات به کودک و نوجوان، با رعایت ملاحظات فرهنگی و اجتماعی و مناسب سازی روش های ارتباطی و بهره گیری ازابزارهای مناسب صوتی، تصویری، بازی، اسباب بازی و امثال آنها انجام شود. ٢ ـ مشارکت آگاهانه و داوطلبانه هر کودک و نوجوان با توجه به سطح رشد و تکامل و مهارت های کلامی و زمینه اجتماعی و فرهنگی اش جلب شود. ٣ ـ در مواردی که امکان به کارگیری دیدگاه و نظرات کودک و نوجوان وجود ندارد، با ادبیات و روش مناسب به وی توضیح داده شود. ۴ ـ کودک و نوجوان دارای توانایی برقراری ارتباط باید به یک نفر کارشناس مرتبط سازمان بهزیستی و یا مددکار اجتماعی مؤسسه دسترسی مناسب داشته باشد و بتواند نظرات، نیازها و مسائلش را با او در میان بگذارد. ماده ٨ ـ در راستای اصل مشارکت خانواده در مراقبت از کودک و نوجوان، رعایت موارد زیر الزامی است: ١ ـ تمرکز اصلی بر توان افزایی خانواده برای نگهداری و مراقبت از کودک و نوجوانان در بستر خانواده باشد. ٢ ـ احساس امنیت و اعتماد به خانواده را در کودک و نوجوان بازیابی و از قراردادن کودک و خانواده در برابر هم خودداری شود. ٣ ـ والدین و سرپرستان را در والدگری مثبت، بهبود رابطه با کودک و نوجوان و تقویت مهارتهای اساسی زندگی برای عملکرد سالم خانواده یاری کرد. ۴ ـ مشارکت خانواده در مداخلات و فرآیند درمانی جهت التیام آسیب و رفع خطر ناشی از سوء رفتار و بی توجهی و سهل انگاری، ارتقای رشد و تکامل طفل و نوجوان و ملاحظات تخصصی مددکاری جلب شود. ۵ ـ ارتباط با خانواده همراه با ایجاد فضای امن و همدلانه، بدون پیش داوری، توام با پذیرش صادقانه و احترام به آنان، ایجاد انگیزش در خانواده، درک مشکلات و شرایطی که بر والدگری آنان تأثیر گذاشته و شرح دقیق هدف و فرایند مداخله باشد. ماده ٩ ـ در راستای اصل محرمانگی و حفظ حریم خصوصی کودک و نوجوان، رعایت موارد زیر الزامی است: ١ ـ با کودک و نوجوان تا حد امکان به تنهایی و جدا از اعضای خانواده و در فضایی دوستدار کودک مصاحبه شود. ٢ ـ به هنگام مشاوره یا معاینه کودک و نوجوان فقط افراد ضروری در اتاق حضور داشته باشند. ٣ ـ جمع آوری اطلاعات صرفاً در راستای، مصالح عالیه کودک و نوجوان و تأمین حقوق وی باشد و حسب ضرورت این اهداف برای کودک و نوجوان توضیح داده شود. ۴ ـ در تعاملات حضوری و غیرحضوری از دادن هرگونه اطلاعات به اشخاص غیرمرتبط خودداری شود. دیگر کودکان و نوجوانان وهمچنین کارکنان غیرمرتبط با کودک و نوجوان نیز نباید در جریان اطلاعات کودک و نوجوان قرار گیرند. ۵ ـ تحقیقات و بازدید از منزل به صورت غیرمحسوس و بدون جلب توجه باشد، مگر در مواردی که رعایت مصالح کودک و نوجوان و حمایت از وی در برابر وضعیت های مخاطره آمیز ایجاب کند. ۶ ـ اطلاعات جمع آوری شده در مورد کودک و نوجوان باید با راهکارهای «امنیت داده» مانند استفاده از رمز عبور، نگهداری شود. ٧ ـ در مواردی که به موجب قانون اطلاعات به اشخاص ذیصلاح ارائه می گردد، باید دقت شود که اطلاعات به چه اشخاص و مراجعی واگذار می شود و میزان ارائه اطلاعات بر حسب ضرورت و نیاز باشد. ٨ ـ گفتگو در مورد کودک و نوجوان یا ارائه اطلاعات وی نباید در اماکن عمومی یا هر مکانی صورت پذیرد که موجب افشای اطلاعات کودک و نوجوان و نقض اصل رازداری شود. فصل دوم ـ مؤسسات مراقبت خانواده محور مبحث اول : احراز صلاحیت و صدور مجوز فعالیت ماده 10ـ بررسی صلاحیتّ مؤسسه و شایستگی مدیران و کارکنان آن برای ارائه خدمات به کودکان و نوجوانان و خانواده میزبان و سنجش توانایی آنان در انجام اختیارات، مسئولیت ها و وظایف، با کارگروه استان است. این کارگروه پس از حصول اطمینان در مورد صلاحیت مؤسسه و شایستگی کارکنان آن، نسبت به احراز و تأیید صلاحیت مؤسسه مراقبت خانواده محور اقدام می نماید. ماده ١١ ـ شایستگی مسئول فنی، مددکاران اجتماعی و روانشناسان مؤسسه، از طریق مصاحبه توسط کارگروه استان بررسی می شود. نتیجه مصاحبه اعم از پذیرش، رد یا اعطای مهلت جهت ارتقاء شایستگی ها می باشد. ماده ١٢ ـ فعالیت مؤسسه در شهرهای مختلف، مستلزم وجود نمایندگی مستقر در آن شهرستان و اخذ مجوز فعالیت از بهزیستی استان است. ماده 13 ـ مدیران مؤسسات خیریه دارای مجوز تأسیس و فعالیت در زمینه مراقبت از کودکان و نوجوانان بر اساس بند 13 ماده 26 قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت مصوب 1380/11/28 و یا جزء 8 بند «پ» ماده 57 قانون احکام دائمی مصوب 1396/01/16 از سازمان، در صورتی که در بخش اهداف اساسنامه مؤسسه «مراقبت خانواده محور از کودکان و نوجوانان» ثبت شده باشد، می توانند از بهزیستی استان مجوز فعالیت مؤسسه مراقبت خانواده محور را درخواست نمایند. ماده 14 ـ مؤسسات موضوع ماده ٨ می توانند ظرف شش ماه از تاریخ تصویب این شیوه نامه، پس از اخذ تأییدیه از بهزیستی استان به عنوان مؤسسه مراقبت خانواده محور فعالیتّ خود را آغاز و ظرف مدت سه ماه از تاریخ اخذ تأییدیه نسبت به اصلاح اساسنامه و اخذ مجوز فعالیت وفق ماده ١٣ اقدام کنند. ماده 15 ـ وظایف مؤسسه خانواده محور به شرح زیر است: ١ ـ شناسایی، مصاحبه و مددکاری اولیه خانواده های داوطلب میزبانی ٢ ـ آموزش تخصصی کودک و نوجوان و خانواده میزبان طبق سرفصل ها، روش ها و محتوای آموزشی مورد تأیید دفتر مراقبت و توانمندسازی کودکان و نوجوانان ٣ ـ انجام امور مددکاری تخصصی در راستای بازپیوند یا واگذاری کودک و نوجوان به خانواده جایگزین، تحت نظارت بهزیستی ۴ ـ مشارکت در تدوین برنامه مراقبت کودک و نوجوان ۵ ـ پیگیری پوشش های بیمه ای مناسب برای کودک و نوجوان و خانواده ۶ ـ حمایت مادی برای تأمین بخشی از مخارج کودک و نوجوان به درخواست خانواده میزبان واجد شرایط ٧ ـ نظارت بر مراقبت از کودک و نوجوان در خانواده میزبان ٨ ـ ثبت اطلاعات و گزارش های مورد نیاز در سامانه های مرتبط مبحث دوم : نظارت و ارزیابی مؤسسه ماده 16 ـ نظارت و ارزیابی مؤسسه مراقبت خانواده محور، به صورت دوره ای و موردی توسط مدیران و کارشناسان مرتبط بهزیستی شهرستان، استان و کشور انجام می شود. مدیر و کارشناس مرتبط بهزیستی می توانند هر زمان، مؤسسه مراقبت خانواده محور را ازحیث نحوه اداره، فرایندها و رویه های جاری و رعایت قوانین، مقررات و ضوابط نظارت و ارزیابی نمایند. اشخاص مذکور باید مدارک شناسایی را در زمان بازدید به همراه داشته و در صورت درخواست ارائه نمایند. ماده ١٧ ـ به منظور نظارت و ارزیابی مؤسسه، مدیر یا کارشناس مرتبط بهزیستی می تواند: ١ ـ به هر محل ارائه خدمت به کودکان و نوجوانان یا خانواده های میزبان، وارد و نسبت به بازرسی هر بخشی از آن اقدام نماید. ٢ ـ با کودک و نوجوان و خانواده میزبان در مورد عملکرد مؤسسه، در محل مناسب و با شیوه های مناسب مصاحبه نماید. ٣ ـ هرگونه سند یا سوابق مرتبط با کودک و نوجوان و خانواده میزبان را بررسی نماید. ماده ١٨ ـ مدیر و کارشناس مرتبط بهزیستی برای نظارت دقیق و جامع، می توانند از تخصص و یا همراهی کارشناسان دیگر حوزه های بهزیستی و در صورت ضرورت اشخاص متخصص معتمد بهزیستی بهره گیرند. ماده ١٩ ـ کارشناس مرتبط بهزیستی، پس از نظارت و ارزیابی، نتایج ارزیابی شامل چالش ها و راهکارهای پیشنهادی را به مؤسسه ابلاغ و به همراه متن گزارش در سامانه مربوط بارگذاری می نماید. ماده ٢٠ ـ در صورتی که گزارش نظارت و ارزیابی متضمن نقض قوانین و مقررات ضوابط یا ایرادی در نحوه اداره، فرایندها و یا رویه های مؤسسه مراقبت خانواده محور باشد، رییس بهزیستی شهرستان، مبادرت به صدور تذکر کتبی با تعیین مهلت جهت رفع نقص یا ایراد به صاحب امتیاز مؤسسه می کند و در صورت عدم اصلاح، موضوع را به مدیرکل استان گزارش می نماید. مدیرکل استان خطاب به مدیر مؤسسه، اخطار کتبی با قید زمان برای اصلاح، صادر می کند. چنانچه در موضوع واحد دو اخطار کتبی در فاصله دو هفته صادر شده و مؤسسه نسبت به اصلاح آن اقدام ننماید، مدیرکل استان پرونده را جهت تعیین تکلیف نهایی به سازمان ارجاع می نماید. در صورتی که موضوع اخطار ارتکاب جرم توسط مؤسسه باشد، چنانچه تداوم فعالیت مؤسسه به مصلحت کودکان و نوجوانان نباشد، مدیرکل استان نسبت به تعطیل موقتّ فعّالیتّ آن مؤسسه اقدام و در اسرع وقت گزارش آن را به سازمان اعلام می نماید. ماده ٢١ ـ هرگاه فردی از مدیران و کارکنان مؤسسه متهّم به ارتکاب جرمی باشد، از طریق مدیرکل استان به مرجع قضایی معرفی می شود. در صورتی که ادامه فعالیت متهّم متضمن ورود آسیب یا ایراد جرمی به کودکان و نوجوانان باشد، تا زمان تعیین تکلیف متهم توسط مرجع قضایی، مدیرکل استان با صدور اخطار، دستور تعلیق وی را به مؤسسه اعلام می نماید. ماده ٢٢ ـ به منظور ارتقای کیفیت خدمات مؤسسات، سازمان با همکاری دبیرخانه مرجع ملی حقوق کودک، نظام پایش و رتبه بندی مؤسسات مذکور را ظرف مدت یک سال از تاریخ ابلاغ این شیوه نامه، تهیه می نماید تا پس از تصویب در شورای مرجع ملی اجرا شود. فصل سوم ـ خانواده میزبان مبحث اول : شناسایی ماده ٢٣ ـ سازمان ظرف یک ماه از تاریخ ابلاغ این شیوه نامه، سامانه ملی فرزندخواندگی را به سامانه ملی فرزندپذیری به تفکیک سرپرستی (فرزندخواندگی)، قیمومت، امین موقت و مراقبت موقت تغییر می دهد و راهنمای استفاده از سامانه را از طریق آن در دسترس عموم قرار میدهد. ماده 24 ـ سازمان به منظور فرهنگ سازی و ارتقاء دانش و آگاهی های عمومی در مورد روش های مراقبت، به ویژه مراقبت موقت و چگونگی فرایند آن، محتواهای آموزشی چندرسانه ای را تهیه و از طریق سامانه و رسانه های گروهی به اطلاع عموم می رساند. ماده 25 ـ بهزیستی استان ها در طول سال از طریق رسانه های گروهی، مبادرت به فراخون عمومی جهت شناسایی خانواده های داوطلب میزبانی می نماید، تا با احراز صلاحیت و آموزش و آماده سازی آنان، پیش از ورود کودک و نوجوان به مراکز نگهداری، زمینه مراقبت موقت آنان در خانواده فراهم شود. ماده 26 ـ مؤسسات مراقبت خانواده محور می توانند تحت نظارت سازمان، با رعایت اصول مربوط به حریم خصوصی و درج مجوز مؤسسه از سازمان بهزیستی، در سامانه خود، رسانه های گروهی و صدا و سیما نسبت به شناسایی خانواده های داوطلب میزبانی و جلب مشارکت های مردمی اقدام کنند. مبحث دوم : احراز صلاحیت ماده ٢٧ ـ زن و شوهری که به صورت قانونی و دائم ازدواج کرده و حداقل یکی از آنها به سن سی سال رسیده باشند و دختران و زنان بدون شوهر بالای سی سال می توانند برای مراقبت موقت داوطلب شوند. به متقاضیان بالای 50 سال ترجیحاً کودکان بالای ٢ سال معرفی می شود. ماده ٢٨ ـ شرایط خانواده میزبان به شرح زیر است: ١ ـ ایمان و تقیدّ به انجام واجبات و ترک محرمات ٢ ـ نداشتن محکومیت مؤثر کیفری با شرایط مندرج در قانون مجازات اسلامی ٣ ـ داشتن اقامت در ایران ۴ ـ داشتن سلامت جسمی و روانی و توانایی عملی و مهارت لازم در مراقبت و تربیت کودک و نوجوان با تأیید پزشک معتمد سازمان ۵ ـ داشتن تمکنّ مالی مناسب برای پرورش و رفاه نسبی کودک و نوجوان ۶ ـ عدم استعمال مشروبات الکلی و عدم اعتیاد به مواد مخدّر و روانگردان ٧ ـ حسن شهرت به اخلاق، عدالت و امانتداری ٨ ـ استحکام خانواده و حسن رفتار اعضای خانواده نسبت به یکدیگر ٩ ـ داشتن فاصله سنی مناسب با کودک و نوجوان ١٠ ـ دارا بودن حداقل مدرک دیپلم یکی از زوجین و نیز دختران و زنان بدون شوهر ماده ٢٩ ـ زوجین، دختران و زنان غیرایرانی واجد شرایط در صورت اشتراک تابعیت با کودک و نوجوان و داشتن مجوز اقامت در ایران میتوانند مراقبت موقت از کودکان و نوجوانان غیرایرانی را بر عهده گیرند. در مواردی که متقاضی دارای اشتراک تابعیت با کودک و نوجوان غیرایرانی وجود نداشته باشد یا در صورت وجود متقاضی ایرانی و غیرایرانی در صورتی که متقاضی ایرانی به تشخیص کارگروه شهرستان، توانمندی بیشتری در مراقبت از کودک و نوجوان داشته باشد و سپردن وی بر خلاف مصلحت کودک و نوجوان غیرایرانی نباشد، وی را میتوان به خانواده ایرانی متقاضی سپرد. ماده 30 ـ در مواردی که کودک و نوجوان بی تابعیتّ باشد، وفق بند 1 ماده 976 قانون مدنی، احکام اتباع ایرانی در مورد وی اعمال می شود. ماده ٣١ ـ کلیه متقاضیان میزبانی، باید در سامانه ملی فرزندپذیری ثبت نام و کاربرگ های ضروری را تکمیل و اسناد و مدارک زیر را در سامانه بارگذاری نمایند: ١ ـ مدارک هویتی شامل کلیه صفحات شناسنامه و کارت ملی اعضای خانواده برای متقاضیان ایرانی و مدارک تابعیتی برای متقاضیان غیرایرانی ٢ ـ سند ازدواج برای زوجین ٣ ـ اسناد محل سکونت ۴ ـ مدرک تحصیلی ۵ ـ گواهی عدم سوء پیشینه مؤثر کیفری کلیه اعضای خانواده ۶ ـ اسناد مربوط به اشتغال و استطاعت مالی ٧ ـ سند خوداظهاری سلامت ٨ ـ گزارش مبنی بر سلامت جسم و روان فرد که از سوی پزشکان معتمد سازمان صادر شده باشد. ٩ـ مجوز اقامت اتباع غیرایرانی ١٠ـ ارائه شناسه کاربری سامانه ثنا ماده ٣٢ ـ کارشناس مرتبط بهزیستی شهرستان ضمن انطباق تصویر مدارک بارگذاری شده با اصل آن و انجام مصاحبه اولیهّ زمان بازدید را تعیین می نماید. ماده ٣٣ ـ بازدید از منزل متقاضی و تحقیق میدانی حداکثر ظرف یک ماه از تاریخ تکمیل ثبت نام توسط کارشناس بهزیستی انجام می شود. در مواردی که شناسایی خانواده توسط مؤسسه مراقبت خانواده محور انجام شده است، بازدید با همراهی مددکار اجتماعی مؤسسه مذکور انجام می شود. ماده 34 ـ مصاحبه با متقاضی توسط کارگروه شهرستان انجام می شود. در مواردی که شناسایی خانواده توسط مؤسسه مراقبت خانواده محور انجام شده، حضور مددکار اجتماعی مؤسسه یا مسئول فنی مؤسسه مراقبت خانواده محور ضروری است. صورت جلسه مصاحبه پس از تنظیم و امضای حاضران در پایان جلسه در سامانه درج می شود. ماده 35 ـ احراز صلاحیت اولیه خانواده میزبان با کارگروه شهرستان می باشد. بعد از تأیید خانواده میزبان در بار اول، نیاز به بررسی و تأیید مجدّد در دفعات بعد وجود ندارد، مگر آن که کارگروه شهرستان از طریق بررسی گزارش های پایش و ارزیابی خانواده میزبان یا بر اساس اطلاعات دیگر، احراز مجدّد صلاحیت خانواده را ضروری تشخیص دهد. ماده 36 ـ تأیید نهایی متقاضی توسط کارگروه استانی انجام می شود. مصاحبه با متقاضیانی که در مرکز استان ساکن نیستند، ترجیحاً به صورت برخط و تصویری با حضور در محل بهزیستی شهرستان صورت می پذیرد. ماده ٣٧ ـ رد درخواست مانع طرح درخواست مجدد داوطلب نیست. همچنین متقاضی میتواند ظرف یک ماه از رد درخواست، نسبت به تصمیم کارگروه شهرستان در بهزیستی استان اعتراض و موضوع را پیگیری نماید. ماده ٣٨ ـ به منظور ارزیابی شرایط و توانمندی خانواده میزبان و تعیین خانواده های اولویت دار، کاربرگ بازبینه (چک لیست) ظرف یک ماه از تاریخ تصویب این شیوه نامه توسط دفتر مراقبت و توانمندسازی کودکان و نوجوانان بهزیستی تهیه و در اختیار بهزیستی استان و مؤسسات مراقبت خانواده محور قرار می گیرد. مبحث سوم : آموزش و آماده سازی ماده ٣٩ ـ خانواده میزبان باید در برنامه های آموزشی، تربیتی، مشاوره و کارگاه های مربوطه در مراکز تعیین شده شرکت نمایند. ماده 40 ـ آموزش های ضروری ویژه کودک و نوجوان در خانواده میزبان به شرح زیر است: ١ ـ خودمراقبتی جسمی و روانی ٢ ـ آشنایی با حقوق فردی و تکالیف شرعی در خانواده متناسب با سن و جنسیت ٣ ـ مهارت های ارتباطی ماده 41 ـ بهزیستی استان راسا یا توسط مؤسسات نسبت به آموزش رایگان خانواده میزبان طبق سرفصل های زیر اقدام و در صورت موفقیت آنان گواهی آموزشی صاًدر می نماید: ١ ـ آموزش های عمومی، شامل: 1 ـ 1 ـ آموزش های روان شناسی، از قبیل آشنایی با مراحل رشد کودک و نوجوان، آشنایی با مسائل مربوط به بلوغ (برای خانواده های میزبان نوجوانان)، آشنایی با اختلالات شایع رفتاری و عاطفی کودک و نوجوان و چگونگی مواجهه با آن، مهارتهای ارتباطی با کودک و نوجوان (مادر و پدر و یا فرزندان زیستی) 1 ـ 2 ـ آموزش های حقوقی؛ شامل حقوق کودک و قوانین و مقررات مربوط به مراقبت از کودک و نوجوان 1 ـ 3 ـ آموزشهای بهداشت، سلامت و ایمنی؛ از قبیل بهداشت و ایمنی کودک و نوجوان (تغذیه، خواب، واکسیناسیون و...)، آشنایی باعلایم بیماری های عفونی شایع رده های سنی کودک و نوجوان، کمک های اولیه و فوریت های پزشکی در رابطه با حوادث و بیماری های کودکان و نوجوانان، روش ها و مهارت های مراقبت جسمی، روانی و اجتماعی از کودک و نوجوان در سنین مختلف ٢ ـ آموزش های تخصصی متناسب با بیماری یا شرایط خاص کودک و نوجوان ماده 42 ـ محتوای آموزشی توسط دفتر مراقبت و توانمندسازی کودکان و نوجوانان بهزیستی تهیه و پس از ارزیابی اثربخشی به روزرسانی می شود و علاوه بر ابلاغ به ادارات کل استانی، برای بهره مندی هر چه بیشتر خانواده ها در قالب فیلم و محتوای الکترونیکی در اختیار آنان قرار داده می شود. ماده 43 ـ در هنگام سپردن کودک و نوجوان ممیز به خانواده میزبان، باید موقت بودن اقامت وی در خانواده میزبان به وی توضیح داده شود. فصل چهارم ـ سپردن کودک و نوجوان به خانواده میزبان مبحث اول : اقدامات مددکاری ماده ۴۴ ـ سازمان، پایگاه اطلاعات کودکان و نوجوانان را به گونه ای که هر یک دارای صفحه اختصاصی باشند و اطلاعات ضروری کودک و نوجوان در آن ثبت شده باشد، ظرف سه ماه از تاریخ تصویب این شیوه نامه راه اندازی می کند و با داده آمایی پرونده های پیشین، اطلاعات آنان را نیز وارد این سامانه می کند. اطلاعات این سامانه با رعایت ملاحظات مربوط به سطوح دسترسی و حفظ حریم خصوصی کودکان با مؤسسات و خانواده میزبان به اشتراک گذاشته می شود. تا زمان راه اندازی سامانه، فرایندهای مربوطه به صورت غیرالکترونیکی صورت می پذیرد. ماده 45 ـ مراقبت موقت کلیه کودکان و نوجوانان موضوع ماده 8 قانون و ماده 3 قانون حمایت از اطفال و نوجوانان مصوب 23/ 02/ 1399 که مسئولیت نگهداری آنان از سوی دادسرا یا دادگاه به سازمان بهزیستی سپرده شده است، اعم از آنکه در مراکز نگهداری یا محیط های دیگری نگهداری شوند، را میتوان تا زمان تعیین تکلیف قطعی آنان در مرجع قضایی به خانواده میزبان سپرد. ماده ۴۶ ـ پس از پذیرش کودک و نوجوان در بهزیستی، وضعیت سلامت جسم و روان، تحصیلات و خانواده کودک و نوجوان به طور کامل بررسی و در گزارش کارشناس بهزیستی درج می شود. ماده 47 ـ اقدامات جامع مددکاری برای مراقبت موقت کودکان و نوجوانان واجد شرایط واگذاری به خانواده میزبان باید حداکثر ظرف یکماه از تاریخ پذیرش توسط اداره بهزیستی شهرستان تکمیل شود. ماده 48 ـ اداره بهزیستی شهرستان می تواند از طریق مؤسسه مراقبت خانواده محور نسبت به سپردن کودکان و نوجوانان به خانواده میزبان اقدام نماید و با نظارت بر وضعیت نگهداری و مراقبت کودک و نوجوان در خانواده میزبان از وی حمایت کند. ماده 49 ـ شرایط و وضعیت خانواده و اشخاصی که با خانواده میزبان زندگی می کنند، باید با شرایط و وضعیت کودک و نوجوانی که به خانواده میزبان سپرده می شود، تطابق داشته باشد. پس از بررسی و تهیه گزارش و ارائه پیشنهاد مؤسسه یا کارشناس شهرستان، تأیید تطابق شرایط با کارگروه شهرستان می باشد. ماده 50 ـ سپردن کودک و نوجوان به خانواده میزبان با تنظیم صورتجلسه و پس از انجام اقدامات تخصصی برای برقراری ارتباط مطلوب خانواده با کودک و نوجوان حداکثر ظرف مدت یک هفته انجام می شود. در هنگام سپردن کودک و نوجوان برنامه مراقبت به خانواده میزبان تحویل می گردد. ماده 51 ـ بهزیستی شهرستان باید زمینه ملاقات کودک و نوجوان را با خانواده زیستی در شرایط مناسب فراهم نماید، مگر آنکه مرجع قضایی منعی در این مورد مقرر نموده باشد. ماده 52 ـ سپردن سه کودک و نوجوان به خانواده میزبان به صورت همزمان امکان پذیر است. واگذاری بیش از این تعداد، در مورد خواهران و برادران زیستی یا کودکان دارای شرایط ویژه بلامانع است. ماده 53 ـ حفظ و نگهداری مدارک خانواده میزبان، صورتجلسه تحویل کودک و نوجوان به خانواده میزبان، گزارش های بازدید مددکاری اجتماعی و اقدامات جامع مددکاری اجتماعی بهزیستی در بازپیوند کودک و نوجوان یا واگذاری به خانواده جایگزین در طول مدت اقامت کودک و نوجوان نزد خانواده میزبان و اطلاعات مربوط به مؤسسه و مسئولیت حفاظت از کلیه مستندات پرونده اجتماعی و پزشکی کودک و نوجوان با بهزیستی شهرستان می باشد. ماده ۵۴ ـ کارگروه شهرستان در صورت نیاز، معرفی نامه خانواده میزبان برای ارائه به مرکز درمانی، مدرسه و سایر مراجع را جهت امور مراقبتی کودک و نوجوان صادر و در اختیار خانواده میزبان قرار می دهد. مبحث دوم : وظایف و مسئولیت های خانواده میزبان ماده ۵۵ ـ خانواده میزبان باید با توجه به منابع و امکاناتی که در اختیار دارد، کرامت و حقوق کودک و نوجوان را رعایت، شرایط رفاه و تربیت وی اعم از مسکن، تغذیه، پوشاک، آموزش، بهداشت و درمان را تأمین و زمینه کشف و شکوفایی استعدادها، شکل گیری هویت موفق فردی و رشد جسمی، روانی، اخلاقی، اجتماعی و فرهنگی وی را فراهم کند. ماده ۵۶ ـ خانواده میزبان باید هرگونه تغییر محل اقامت یا مسافرت را در سامانه فرزندپذیری درج یا در اولین فرصت به بهزیستی محل تحویل کودک و نوجوان اعلام نماید. در موارد تغییر اقامتگاه، پس از بازدید و تأیید منزل جدید توسط بهزیستی، مجوز جابجایی کودک و نوجوان صادر می شود. ماده 57 ـ خانواده میزبان باید در فضای واقعی یا مجازی از کودک و نوجوان مراقبت نماید و در صورت مواجهه با هرگونه مورد مشکوک، وضعیت مخاطره آمیز، حوادث خاص نظیر فوت، بیماری شدید، ناهنجاری های رفتاری و مشکلات عاطفی در مورد کودک و نوجوان، آن را فوراً به کارشناس بهزیستی یا مددکار اجتماعی مؤسسه مراقبت خانواده محور مربوط اطلاع دهد و موضوع را در سامانه ثبت کند. ماده 58 ـ خانواده میزبان باید از هرگونه افشای مشخصات و اطلاعات کودک و نوجوان در فضای مجازی یا از هرگونه به کارگیری تصاویر وی در رسانه های اجتماعی، برای کسب درآمد خودداری نماید. ماده 59 ـ علاوه بر موارد قبل خانواده میزبان باید نسبت به انجام موارد زیر نیز متعهد باشد: ١ ـ در اجرای برنامه مراقبت ویژه از کودک و نوجوان اهتمام داشته باشد. ٢ ـ با کارشناس یا مددکار در خصوص پایش و ارزیابی وضعیت کودک و نوجوان همکاری لازم را داشته باشد. ٣ ـ گزارش هفتگی از وضعیت کودک و نوجوان را در صفحه اختصاصی کودک و نوجوان بارگذاری و تا راه اندازی این سامانه، از طریق اعلام شده توسط بهزیستی، اعلام نماید. ۴ ـ در بازپیوند یا واگذاری کودک و نوجوان به خانواده جایگزین یا ملاقات وی با خانواده زیستی با بهزیستی همکاری کامل داشته باشند. مبحث سوم : پایش و ارزیابی وضعیت کودک و نوجوان ماده 60 ـ نظارت و ارزیابی وضعیت کودک و نوجوان در خانواده میزبان، به صورت دوره ای و موردی توسط مددکار اجتماعی مؤسسه مراقبت خانواده محور، مدیران و کارشناسان مرتبط بهزیستی شهرستان، استان و کشور انجام می شود. ماده 61 ـ دوره های بازدید در ماه اول به صورت هفته ای یک بار، ماه دوم به صورت دو هفته یکبار و ماه سوم به بعد به صورت هر ماه یکبار است. ماده 62 ـ در هر بازدید باید در فضای خصوصی و مناسب با کودک بالای سه سال ارتباط مؤثر برقرار شود. ماده 63 ـ گزارش عملکرد بهزیستی شهرستان مبنی بر تعداد و کیفیت بازدید، موارد بازپیوند یا واگذاری به خانواده جایگزین، به صورت فصلی توسط رئیس بهزیستی شهرستان به بهزیستی استان و دفتر مراقبت و توانمندسازی کودکان و نوجوانان بهزیستی ارسال می گردد. ماده ۶۴ ـ در صورتی که برابر نظارت های انجام شده یا بنا به درخواست خانواده میزبان مشخص شود ادامه مراقبت از کودک و نوجوان در خانواده میزبان نیازمند مداخلات تخصصی و ارائه طرح کمکی است، بنا به تصمیم کمیته شهرستان، طرح کمکی در مورد کودک و نوجوان اجرا می شود. طرح کمکی شامل ارائه خدمات مشاوره، مددکاری، مراقبت کوتاه مدت از کودک و نوجوان در مرکز نگهداری یا مراکز درمانی و پرداخت کمک هزینه مراقبت یا هزینه های درمانی می باشد. ماده ۶۵ ـ سازمان می تواند اعمال بخشی از نظارت موضوع شیوه نامه را از طریق سامانه هوشمند و فن آوری های نوین انجام دهد. ماده ۶۶ ـ در صورتی که مطابق مراقبت ها مشخص شود خانواده میزبان، در مورد کودک و نوجوان بی توجهی و سهل انگاری نموده یا در مورد وی مرتکب سوء رفتار یا جرم دیگری شده است، رئیس بهزیستی شهرستان ضمن اطلاع رسانی به مدیرکل استان و لغو فوری میزبانی و خروج کودک و نوجوان از آن خانواده، نسبت به معرفی فرد خاطی به دادستان نیز اقدام می نماید. مبحث چهارم : امور مالی ماده 67 ـ اصل بر تبرعّی بودن مراقبت موقتّ و تأمین هزینه ها از سوی خانواده میزبان است. با این وصف به کودک و نوجوان دارای شرایط ویژه، در صورت درخواست خانواده میزبان، حمایت مالی مستمر یا غیرمستمر پرداخت می گردد. ماده 68 ـ بهزیستی می تواند در راستای انجام وظایف محوله در این شیوه نامه نسبت به پرداخت کمک هزینه به خانواده میزبان و مؤسسه مراقبت خانواده محور در قالب دستورالعمل جامع مالی سازمان بهزیستی اقدام نماید. فصل پنجم ـ پایان بخشیدن به مراقبت موقت مبحث اول : لغو مراقبت موقت ماده 69 ـ در موارد زیر کمیته شهرستان می تواند در مورد مراقبت موقت بازنگری و مراقبت از کودک و نوجوان را به خانواده دیگر بسپارد یا کودک و نوجوان را به مرکز نگهداری منتقل کند: ١ ـ در صورتی که طبق گزارش کارشناس بهزیستی یا مددکار مؤسسه مراقبت خانواده محور یا از طریق نظارت های انجام شده یا به هر طریق دیگر مشخص شود، ادامه حضور کودک در خانواده میزبان به مصلحت وی نیست؛ ٢ ـ در صورتی که سلامت جسمی و روانی کودک و نوجوان در معرض خطر باشد یا کودک و نوجوان به هر شکلی طرد شده باشد یا مورد بی توجهی و سهل انگاری یا سوء رفتار قرار گرفته باشد؛ ٣ ـ در صورتی که خانواده میزبان شرایط تعیین شده این شیوه نامه را از دست بدهد؛ ۴ ـ چنانچه حضور کودک و نوجوان در خانواده میزبان، موجب بروز ناسازگاری شدید میان اعضای خانواده گردد؛ ۵ ـ در صورتی که خانواده یا کودک و نوجوان مایل به ادامه مراقبت موقت نباشد. ماده ٧٠ ـ بازگشت کودک و نوجوان به مرکز نگهداری یا سپردن آن به خانواده میزبان دیگر با قید دقیق تاریخ و زمان بازگشت و علت آن در صفحه اختصاصی کودک و نوجوان در سامانه انجام می شود. ماده ٧١ ـ چنانچه به هر دلیل کودک و نوجوان قبل از اتمام دوره مراقبت موقت به مرکز نگهداری بازگردد، کارگروه شهرستان ضمن بررسی موضوع و تعیین تکلیف در این خصوص، گزارش آن را ظرف مدت حداکثر یک ماه به کارگروه استان اعلام می نماید. مبحث دوم: بازپیوند یا واگذاری کودک و نوجوان به خانواده جایگزین ماده ٧٢ ـ در اثنای دوره مراقبت موقت، جز مواردی که والد یا والدین وی مرتکب سوء رفتار شدید یا جرایم موضوع مواد ١٠، ١١، ١٢ و ١٣ قانون حمایت از اطفال و نوجوانان نسبت به کودک و نوجوان شده اند یا وی را طرد کرده اند یا کودک و نوجوان بیش از دو بار در بهزیستی پذیرش شده است، اولویت با بازپیوند کودک و نوجوان به خانواده زیستی می باشد. در غیر این صورت اقدامات لازم جهت واگذاری کودک و نوجوان به خانواده جایگزین انجام می شود. ماده ٧٣ ـ چنانچه جهت انجام بازپیوند، شرکت تمام یا برخی اعضای خانواده زیستی در دوره های آموزشی، تربیتی و مشاوره از سوی کارگروه شهرستان، ضروری تشخیص داده شود، شخص یا اشخاص مذکور جهت شرکت رایگان در این دوره ها معرفی و پس از اخذ گواهینامه موفقیت، بازپیوند انجام می شود. ماده 74 ـ ارتباط خانواده میزبان با خانواده زیستی کودک و نوجوان در صورت تمایل خانواده میزبان و پس از تأیید کارگروه های شهرستان و استان جهت حمایت مادی و غیرمادی با هدف تداوم بازپیوند بلامانع می باشد. ماده 75 ـ در صورت عدم امکان بازپیوند و تمایل خانواده میزبان و مصلحت کودک و نوجوان و نیز تأیید کارگروه شهرستان، تغییر وضعیت خانواده میزبان به خانواده جایگزین با طی مراحل قانونی بلامانع است. در صورت وجود خانواده جایگزین متقاضی دیگر و در شرایط مساوی، خانواده میزبان از اولویت واگذاری برخوردار است. این شیوه نامه در 75 ماده در تاریخ 1402/05/25 به تصویب وزیر دادگستری و رییس مرجع ملی حقوق کودک رسیده و پس از ابلاغ لازم الاجرا می باشد. وزیر دادگستری ـ امیرحسین رحیمی