تصویب نامه در خصوص برنامه جامع مقابله با پدیده گرد و غبار و برنامه عمل دستگاه های اجرایی مرتبط با اصلاحات و الحاقات بعدی

هیئت وزیران — 1404/07/30

تصویب نامه در خصوص برنامه جامع مقابله با پدیده گرد و غبار و برنامه عمل دستگاه های اجرایی مرتبط مصوب 1404,07,30 با اصلاحات و الحاقات بعدی هیئت وزیران در جلسه 1404/7/30 به پیشنهاد سازمان حفاظت محیط زیست و به استناد بند (ج) ماده (22) قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران مصوب 1403 تصویب کرد: برنامه جامع مقابله با پدیده گرد و غبار و برنامه عمل دستگاه های اجرایی مرتبط در چهارچوب قوانین به شرح پیوست که تأیید شده به مهر دفتر هیئت دولت است، تعیین می شود و دستگاه های مقرر در برنامه، موظف به اجرای اقدامات مربوط هستند. محمدرضا عارف معاون اول رئیس جمهور برنامه جامع مقابله با پدیده گرد و غبار و برنامه عمل دستگاه های اجرایی مرتبط (برنامه های کوتاه مدت و میان مدت پیشگیری، سازگاری و مقابله با پدیده گردوغبار) در اجرای بند (ج) ماده (۲۲) قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران مصوب 1403 و به منظور مدیریت و مقابله با کانون های گرد و غبار و نیز ارتقای سطح تاب آوری ملی در برابر این پدیده و با هدف کاهش آثار منفی محیط زیستی، اقتصادی، اجتماعی، بهداشتی ناشی از آن، برنامه جامع مقابله با پدیده گرد و غبار و برنامه عمل دستگاه های اجرایی مرتبط مشتمل بر برنامه های کوتاه مدت و میان مدت پیشگیری، سازگاری و مقابله با پدیده گرد و غبار تدوین شده است. الف - اهداف کلان 1- مهار و کاهش منابع داخلی تولید گرد و غبار با تأکید بر اقدامات پیشگیرانه و پایدار. 2- افزایش تعاملات و رایزنی های بین المللی جهت مدیریت کانون های گرد و غبار فرامرزی. 3- ارتقای ظرفیت نهادی، مدیریتی و اجرایی کشور برای پاسخ مؤثر و هماهنگ به پدیده گرد و غبار. 4- پیش بینی و پایش مستمر گرد و غبار و توسعه سامانه های هشدار سریع مبتنی بر داده و فناوری. 5- تقویت تاب آوری زیست بوم ها و جوامع محلی از طریق سیاست های حمایتی و بین بخشی. ب - راهبردها برنامه جامع مقابله با پدیده گرد و غبار در چهارچوب قوانین و با تکیه بر مصوبات، اهداف و سیاست های کلان ستاد ملی سیاست گذاری و هماهنگی مدیریت پدیده گردوغبار موضوع ماده (1) آیین نامه هماهنگی پیشگیری و مدیریت پدیده گرد وغبار، موضوع تصویب نامه شماره 27962/ت57929هـ مورخ 1400/3/12 که در این برنامه «ستاد ملی» نامیده می شود، در قالب (10) راهبرد و برنامه های مرتبط به شرح زیر تدوین گردیده است: راهبرد 1: تحکیم نظام حکمرانی یکپارچه و کارآمد سیاست گذاری و هماهنگی مدیریت پدیده گرد و غبار جدول 1- برنامه های راهبرد تحکیم نظام حکمرانی یکپارچه و کارآمد سیاست گذاری و هماهنگی مدیریت پدیده گرد وغبار نام دستگاه برنامه اقدام اهداف کمی حجم عملیات واحد کوتاه مدت میان مدت جمع 1403 1404 1405 1406 1407 سازمان حفاظت محیط زیست تدوین نظام نامه هماهنگی بین ستاد ملی، دستگاه ها و کارگروه های استانی گرد و غبار با هماهنگی شورای برنامه ریزی و توسعه استان مربوط طراحی ساز و کار ارزیابی عملکرد سالانه دستگاه ها و رتبه بندی میزان تحقق تعهدات پروژه - 1 - - - 1 راهبرد 2: ایجاد و نهادینه سازی نظام یکپارچه داده، پایش و پیش آگاهی رخدادهای گرد وغبار و مستندسازی آن جدول 2- برنامه های راهبرد ایجاد و نهادینه سازی نظام یکپارچه داده، پایش و پیش آگاهی رخدادهای گرد و غبار و مستندسازی آن نام دستگاه برنامه اقدام اهداف کمی حجم عملیات واحد کوتاه مدت میان مدت جمع 1403 1404 1405 1406 1407 سازمان حفاظت محیط زیست تهیه نقشه های موضوعی مرتبط با گرد و غبار تدوین دستورالعمل ارزیابی اثربخشی اقدامات انجام شده توسط دستگاه ها و گزارش های سالیانه دستورالعمل و گزارش سالیانه 1 1 1 1 1 5 اعمال مدیریت هدفمند (منشاء محور) منابع غبار ارزیابی کارآمدی، اثر بخشی، شبکه مناطق حفاظتی کشور گزارش - 1 1 1 - 3 سازمان هواشناسی کشور استقرار سامانه یکپارچه ملی گرد و غبار و چندمنظوره پایش هوایی با قابلیت های تحلیل مکانی، زمانی و عملکردی بهینه سازی و واسنجی (کالیبراسیون) شبکه سنجش گرد و غبار پروژه - - 1 - - 1 وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح (سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح) استقرار سامانه یکپارچه ملی گرد و غبار و چندمنظوره پایش هوایی با قابلیت های تحلیل مکانی، زمانی و عملکردی شناسایی محلی کانون های گرد و غبار با همکاری سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح و زیرساخت های استراتژیک در قالب همکاری با سازمان حفاظت محیط زیست مطالعه - - 1 - - 1 سازمان زمین شناسی و اکتشافات معدنی اعمال مدیریت هدفمند (منشاء محور) منابع غبار پایش ویژگی های فیزیک وشیمیایی گرد و غبار جوی تعداد نمونه - 200 600 1000 1200 3000 راهبرد 3: الزام به تأمین مؤثر و پایدار آب موردنیاز تالاب ها و دشت های با منشأ غبارخیزی در چهارچوب مقررات و تعهدات ملی مطابق با طرح های مصوب در ستاد ملی جدول 3- برنامه های راهبرد الزام به تأمین مؤثر و پایدار آب موردنیاز تالاب ها و دشت های با منشأ غبارخیزی در چارچوب مقررات و تعهدات ملی مطابق با طرح های مصوب در ستاد ملی نام دستگاه برنامه اقدام اهداف کمی حجم عملیات واحد کوتاه مدت میان مدت جمع 1403 1404 1405 1406 1407 سازمان حفاظت محیط زیست تعیین و تامین نیاز آبی محیط زیستی تالاب های منشاء گرد و غبار با همکاری دستگاه های ذی ربط با توجه به شرایط اقلیمی سالانه تعیین و تدقیق نیاز آبی محیط زیستی تالاب های منشاء گردوغبار و نظارت بر تخصیص و تامین آب محیط زیستی تالاب - 2 2 2 2 8 اولویت بندی کانون های تالابی گرد و غبار بر اساس میزان حساسیت آنها به وقوع این پدیده و پتانسیل احیا تهیه نقشه های زمانی - مکانی غبارخیزی تالاب ها تعداد تالاب مورد مطالعه - 2 13 10 - 25 وزارت نیرو تعیین و تامین نیاز آبی محیط زیستی تالاب های منشاء گردوغبار با همکاری دستگاه های ذی ربط با توجه به شرایط اقلیمی سالانه تامین آب مورد نیاز تالاب های با منشا گردوغبار با همکاری دستگاههای ذی ربط با توجه به شرایط اقلیمی سالانه تعداد تالاب - - 1 3 1 5 احداث و بهره برداری ایستگاه های هیدرومتری آنلاین در ورودی تالاب ها تعداد - 10 30 20 - 60 ساماندهی و اصلاح مسیل ها و رودخانه های ورودی به تالاب های منشاء گرد وغبار لایروبی و ساماندهی طول مسیل ها و رودخانه ها در جهت تسهیل ورود سیلاب به تالاب های با منشأ گردوغبار کیلومتر - 50 50 50 50 200 راهبرد 4: پیشگیری از شکل گیری و گسترش کانون های جدید گرد وغبار با رویکرد مدیریتی، مبتنی بر آمایش سرزمین و همکاری بین بخشی جدول 4- برنامه های راهبرد پیشگیری از شکل گیری و گسترش کانون های جدید گرد وغبار با رویکرد مدیریتی، مبتنی بر آمایش سرزمین و همکاری بین بخشی نام دستگاه برنامه اقدام اهداف کمی حجم عملیات واحد کوتاه مدت میان مدت جمع 1403 1404 1405 1406 1407 سازمان حفاظت محیط زیست پیشگیری از شکل گیری و گسترش کانون های جدید حفاظت، قرق، خرید حقوق عرفی و مستثنیات و مستحدثات و مدیریت چرا سامان عرفی 7 9 11 8 6 41 سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور پیشگیری از شکل گیری و گسترش کانون های جدید اجرای پروژه پایش و ساماندهی چرای دام و حفاظت و قرق در مراتع درجه سه هزار هکتار 3942 4609 4609 4609 4609 22378 مهار و نفوذ رواناب هکتار 45929 45929 45929 45929 45929 229645 اجرای پروژه های مشارکتی مبتنی بر توسعه پایدار روستایی هکتار 0 50000 70000 80000 90000 290000 وزارت کشور (سازمان شهرداری ها و دهیاری های کشور)* حفظ و احیای فضای سبز شهری و احداث کمربند سبز در اطراف مناطق مسکونی و تاسیسات زیربنایی مبتنی بر رویکردهای کم آب بر احداث کمربند فضای سبز در اطراف شهرها و روستاهای متاثر از گردوغبار و اطراف تصفیه خانه‏ ها و تاسیسات حیاتی آب شرب شهرها و روستاهای متاثر با همکاری سازمان آب منطقه ‏ای کیلومتر 0 300 300 300 300 1200 توسعه فضای سبز متراکم با اولویت گونه‏ های درختی و درختچه ‏ای ‏بومی در پارک‏ های شهرها و روستاهای متاثر با اولویت استفاده از پساب هکتار 0 200 200 200 200 800 * کلیه هزینه برنامه‏های‏ اجرایی مقابله با گردوغبار مرتبط با شهرداری‏ها از محل منابع شهرداری های مرتبط از قبیل عوارض آلایندگی تأمین می‏شود. راهبرد 5: پایش (کنترل) و احیای کانون ها و تاب آوری زیرساختی در برابر پدیده گرد و غبار جدول 5- برنامه های راهبرد پایش (کنترل) و احیای کانون ها و تاب آوری زیرساختی در برابر پدیده گرد وغبار نام دستگاه برنامه اقدام اهداف کمی حجم عملیات واحد کوتاه مدت میان مدت جمع 1403 1404 1405 1406 1407 سازمان حفاظت محیط زیست پایش (کنترل) و احیای کانون های داخلی تحت مدیریت پایش (کنترل) و احیای کانون های داخلی (مناطق تحت مدیریت) هکتار - 2000 3000 5000 6000 16000 وزارت نفت (با همکاری سازمان حفاظت محیط زیست و سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور)* ارتقای تاب آوری زیرساختی در برابر پدیده گرد و غبار پایش (کنترل) گرد و غبار در حاشیه تاسیسات نفتی از طریق اقدامات بیولوژیک و غیربیولوژیک هزار هکتار - 54.5 60 62 25 201.5 وزارت نیرو (بخش برق) تاب آوری زیرساختی در برابر پدیده گردوغبار خرید و تعویض زنجیره مقره های سیلیکونی در خطوط انتقال و فوق توزیع تعداد زنجیره مقره - 4000 4500 5500 7000 21000 اجرای پوشش سیلیکونی مقره ها تعداد پست - 20 20 20 20 80 وزارت جهاد کشاورزی کشاورزی حفاظتی اجرای اصول سه گانه کشاورزی حفاظتی هکتار 3000 8000 10000 15000 20000 56000 آموزش و ترویج دوره - 1.295 1.984 2.635 3.282 9196 سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری پایش(کنترل) و احیای کانون های داخلی اجرای اقدامات احیایی هکتار 5000 7000 10000 13000 15000 50000 * این اعتبارات از محل مسئولیت های اجتماعی شرکت های تابعه وزارت نفت و با رعایت تشریفات قانونی و صلاحیت ارکان ذی ربط تأمین می گردد. راهبرد 6: تحکیم دیپلماسی محیط زیست و توسعه همکاری های منطقه ای برای مدیریت کانون های فرامرزی گرد وغبار جدول 6- برنامه های راهبرد تحکیم دیپلماسی محیط زیست و توسعه همکاری های منطقه ای برای مدیریت کانون های فرامرزی گرد و غبار نام دستگاه برنامه اقدام اهداف کمی حجم عملیات واحد کوتاه مدت میان مدت جمع 1403 1404 1405 1406 1407 وزارت امور خارجه تقویت دیپلماسی محیط زیست در حوزه گرد و غبار با کشورهای منطقه و آژانس های بین المللی مرتبط تقویت دیپلماسی محیط زیست در حوزه گرد و غبار با کشورهای منطقه و آژانس های بین المللی مرتبط از طریق رایزنی های دو و یا چند جانبه مورد 2 7 5 4 4 22 سازمان حفاظت محیط زیست تقویت دیپلماسی محیط زیست در حوزه گرد و غبار با کشورهای منطقه و آژانس های بین المللی مرتبط اجرای پروژه بین المللی مشترک در موضوع مقابله با طوفان های ماسه ای و گرد وغبار تعداد پروژه 1 1 - - 1 3 راهبرد 7- ارتقای تاب آوری اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جوامع محلی در مناطق غبارخیز جدول 7- برنامه های راهبرد ارتقای تاب آوری اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جوامع محلی در مناطق غبارخیز نام دستگاه برنامه اقدام اهداف کمی حجم عملیات واحد کوتاه مدت میان مدت جمع 1403 1404 1405 1406 1407 سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران توسعه دانش، ترویج و تبادل تجربه‌های موفق - مستندسازی، ترویج و تبادل تجربه‌های موفق ملی و بین‌المللی - تولید مستندهای کوتاه و قطعات کوتاه نمایشی با رویکرد آموزشی و اطلاع رسانی در خصوص پدیده گرد و غبار. مورد - 4 4 4 4 16 راهبرد 8- ارتقای آمادگی، تاب آوری و سازگاری نظام سلامت در برابر پیامدهای بهداشتی طوفان های گرد وغبار جدول 8- برنامه های راهبرد ارتقای آمادگی، تاب آوری و سازگاری نظام سلامت در برابر پیامدهای بهداشتی طوفان های گرد و غبار نام دستگاه برنامه اقدام اهداف کمی حجم عملیات واحد کوتاه مدت میان مدت جمع 1403 1404 1405 1406 1407 وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی آگاهی بخشی، آموزش و هشدار ارتقای سطح آگاهی و مهارت های نیروهای بهداشتی درمانی و فوریتهای پزشکی (اورژانس) برای مدیریت بیماران متأثر از گرد و غبار تعداد دوره آموزشی - 20 40 50 50 160 افزایش آگاهی عمومی، خودمراقبتی و پیش آگاهی، تدوین و اجرای برنامه های آموزشی برای مردم درباره اقدامات پیشگیرانه با توجه به زیرساخت های وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی تعداد برنامه آموزشی - 30 40 50 50 170 ارتقای نظارت و پایش بهداشت محیط تحلیل داده های مرتبط با آلودگی هوا و تأثیر گرد و غبار بر سلامت عمومی و تهیه گزارش درباره وضعیت سلامت در اثر گرد و غبار تعداد شهر - 10 10 20 20 60 راهبرد 9- ارتقای سطح سواد محیط زیستی و مشارکت اجتماعی در مدیریت گرد و غبار جدول 9: برنامه های راهبرد ارتقای سطح سواد محیط زیستی و مشارکت اجتماعی در مدیریت گرد و غبار به تفکیک اهداف فیزیکی و ریالی در طول برنامه نام دستگاه برنامه اقدام اهداف کمی حجم عملیات واحد کوتاه مدت میان مدت جمع 1403 1404 1405 1406 1407 وزارت کشور تولید محتوا جهت ارتقای آگاهی و مشارکت عمومی در مدیریت پدیده گردوغبار در آحاد جامعه و ارزیابی اثربخشی آنها برگزاری کارگاه های آموزشی برای شوراها، دهیاران، فعالان و تشکل های مردم نهاد در (100) شهرستان غبارخیز؛ کارگاه - 20 30 40 40 130 سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران تولید محتوا جهت ارتقای آگاهی و مشارکت عمومی در مدیریت پدیده گرد وغبار در آحاد جامعه و ارزیابی اثربخشی آنها - طراحی و اجرای پویش های اجتماعی (محلی، ملی و منطقه ای) - تولید محتوای مربوط به پویش ها در قالب موشن گرافی، فوتوکلیپ و پخش دوره ای از شبکه های سیما مورد پویش - 2 3 3 3 11 ارزیابی اثربخشی برنامه های آموزشی از طریق نظرسنجی، گزارش های رسانه ای و مشارکت در طرح های محلی ارزیابی - 2 2 2 2 8 راهبرد 10- توسعه پژوهش های مسئله محور و نوآوری فناورانه در پایش، هشدار و مهار (کنترل) پدیده گرد و غبار جدول 10- برنامه های راهبرد توسعه پژوهش های مسئله محور و نوآوری فناورانه در پایش، هشدار و مهار (کنترل) پدیده گرد و غبار نام دستگاه برنامه اقدام اهداف کمی حجم عملیات واحد کوتاه مدت میان مدت جمع 1403 1404 1405 1406 1407 سازمان حفاظت محیط زیست (دبیرخانه) تدوین و بکارگیری فناوری های نوین و هوش مصنوعی در مدیریت، پیشگیری و مقابله با پدیده گرد و غبار مطالعه - 3 3 3 3 12 معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش بنیان رئیس جمهور حمایت از اجرای طرح های تولیدی و پژوهشی کاربردی مسأله محور فناورانه حمایت از اجرای طرح های تولیدی و پژوهشی کاربردی مسأله محور فناورانه و قابل اجرا در حوزه شناسایی منشأ، پیش بینی، هشدار و مهار(کنترل) گرد وغبار با اولویت مناطق غبارخیز و بحرانی تعداد طرح های پژوهشی - 2 2 2 2 8 ایجاد فراخوان های رقابتی برای جذب طرح های شرکت های دانش بنیان در حوزه پایش، هشدار و مهار(کنترل) گردوغبار و حمایت از تجاری سازی آن ها در مناطق بحرانی تعداد فراخوان - 1 1 1 1 4 وزارت نیرو ارزیابی طرح های توسعه منابع آب کشورهای همسایه از جهت تاثیر آنها بر کانون های خارجی و داخلی تعداد کشور - 1 1 1 1 4 پ - سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور موظف است با همکاری سازمان حفاظت محیط زیست، در کانون های بحرانی منشأ گرد و غبار، با هدف کاهش پتانسیل و شدت غبارخیزی به حداقل ممکن، نسبت به بازنگری در پروانه های چرا و برنامه های چرای دام و همچنین اجرای برنامه های مدیریتی و عملیاتی مربوط اقدام نماید. ت - وزارت جهاد کشاورزی موظف است از طریق آموزش و ترویج بهره برداران و اجرای کشاورزی حفاظتی، با همکاری سازمان حفاظت محیط زیست و استانداری مربوط از سوزاندن باقیمانده محصولات کشاورزی در کانون های بحرانی گرد و غبار و مناطق پیرامونی آنها جلوگیری نماید. ث - دستگاه های اجرایی عضو ستاد ملی موظفند در راستای اجرای این برنامه، گزارش های عملکرد سالانه را به دبیرخانه ستاد ملی ارائه نمایند. ج - دستگاه های اجرایی مکلفند برنامه ها و اقدامات مربوط را در چهارچوب مفاد بند (پ) ماده (13) قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران مصوب 1403 و ظرفیت های بودجه ای خود تهیه و اجرا نمایند. چ - مسئولیت اجرایی این برنامه بر عهده بالاترین مقام دستگاه اجرایی مرتبط است. ستاد ملی مسئول نظارت بر حسن اجرای این برنامه می باشد.