تصویب نامه در خصوص برنامه افزایش ظرفیت تربیت نیروی انسانی گروه پزشکی با اصلاحات و الحاقات بعدی

مرجع رسمی — 1404/06/27

تصویب نامه در خصوص برنامه افزایش ظرفیت تربیت نیروی انسانی گروه پزشکی مصوب 1404,06,27 با اصلاحات و الحاقات بعدی هیئت وزیران در جلسه 1404/6/27 به پیشنهاد وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و به استناد بند (پ) ماده (69) قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران مصوب 1403 تصویب کرد: برنامه افزایش ظرفیت تربیت نیروی انسانی گروه پزشکی به شرح پیوست که تأیید شده به مهر دفتر هیئت دولت است، تعیین می شود و دستگاه های مقرر در برنامه، موظف به اجرای اقدامات مربوط هستند. معاون اول رئیس جمهور - محمدرضا عارف برنامه افزایش ظرفیت تربیت نیروی انسانی گروه پزشکی مقدمه توسعه همه جانبه کشور در گِرو تربیت نیروی انسانی توانمند و کارآمد در تمام حوزه ها می باشد و حوزه سلامت نیز از این قاعده مستثنی نیست و در این راستا نیروی انسانی کارآمد در ارتقای نظام سلامت نقشی غیرقابل انکار دارد. وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در طول سالیان اخیر با استناد به قوانین و اسناد بالادستی و مصوبات مراجع قانونی از جمله برنامه های توسعه پنج ساله، با بکارگیری تمامی ظرفیت ها و استفاده از متخصصان متبحر توانسته است با حفظ کیفیت آموزشی و با حداکثر استفاده از امکانات موجود در جهت برطرف نمودن نیاز کشور به نیروی انسانی در سطوح عمومی، تخصصی و فوق تخصصی در حوزه سلامت اقدام نماید. در این مسیر علیرغم وجود محدودیت های مختلف و متعدد در خصوص تربیت نیروی انسانی نظام سلامت از یک سو و ضرورت توجه به کیفیت آموزش در این حیطه و حفظ جایگاه و اعتبار کشور در حوزه آموزش پزشکی از سوی دیگر، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی با برنامه ریزی های صورت گرفته در طول چهار دهه گذشته و همچنین با انجام مطالعات نیازسنجی نیروی انسانی، اقدام به تدوین و اجرای برنامه های آموزشی توسعه مدار در سال های مختلف نموده و خوشبختانه در حال حاضر با لحاظ نمودن تعداد دانش آموختگان موجود و تعداد دانشجویان در حال تحصیل در دانشگاه های علوم پزشکی، در تربیت نیروی مورد نیاز در حال عبور از استانداردهای جهانی بوده و بزودی شاهد تربیت نیروی انسانی مازاد بر نیاز کشور نیز خواهیم بود. از آنجایی که در قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران، وظایف و تکالیف مختلفی در راستای توسعه آموزش علوم پزشکی تصویب شده است، این سند به منظور تحقق بند (پ) ماده (69) قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران و مشتمل بر برنامه افزایش ظرفیت تربیت نیروی انسانی گروه پزشکی در رشته های اولویت دار ارائه می گردد. الف - در این برنامه، اصطلاحات زیر در معانی مشروح مربوط به کار می روند: 1- شورای گسترش: شورای گسترش دانشگاه های علوم پزشکی کشور که به عنوان عالی ترین مرجع تصمیم گیری عهده دار اتخاذ تصمیم درباره تأسیس، توسعه و یا انحلال رشته ها، مقاطع تحصیلی و مؤسسات آموزش عالی علوم پزشکی اعم از مؤسسات دولتی، مؤسسات غیردولتی غیرانتفاعی و واحدهای دانشگاه آزاد اسلامی است. 2- معاونت توسعه: معاونت توسعه مدیریت و منابع وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی. 3- دبیرخانه: دبیرخانه های تخصصی معاونت آموزشی وزارت بهداشت در حوزه های مختلف آموزش علوم پزشکی. 4- رشته های بالینی: رشته های دکترای حرفه ای (پزشکی، دندانپزشکی، داروسازی)، رشته های تخصصی پزشکی و دندانپزشکی، فوق تخصصی پزشکی و داروسازی بالینی. 5- پزشکی تخصصی: کلیه رشته های علوم پزشکی دارای دوره تخصص و فوق تخصص و mph. ب - پیش فرض های حاکم بر برنامه افزایش ظرفیت تربیت نیروی انسانی علوم پزشکی به شرح زیر است: 1- تکالیف تعیین شده در اسناد بالادستی مانند قانون برنامه هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران، سیاست های کلی نظام ابلاغی مقام معظم رهبری، سند ملی آمایش سرزمینی، نقشه توسعه علمی کشور. 2- توجه به ظرفیت های مناسب موجود در کلان مناطق آموزشی جهت توسعه کیفی و کمی و شناسایی توانمندی های هر منطقه به منظور هم افزایی و بهره مندی دانشگاه ها از ظرفیت ها و امکانات یکدیگر. 3- توزیع عادلانه ظرفیت کلان منطقه بین دانشگاه های مستقر در هر منطقه و توزیع عادلانه ظرفیت در کشور، همکاری و تعامل درون منطقه ای، هم افزایی توانمندی دانشگاه های کلان منطقه و اجتناب از رقابت غیرسازنده بین دانشگاه های کلان منطقه. 4- جمعیت تحت پوشش هر یک از دانشگاه ها و دانشکده های علوم پزشکی کشور و تراکم جمعیت. 5- توجه به نیازهای نیروی انسانی متخصص در نظام سلامت هر منطقه و کشور. 6- توسعه متعادل و نظام مند براساس پتانسیل های موجود و آتی مناطق آموزشی و دانشگاه ها و دانشکده های علوم پزشکی کشور. 7- ظرفیت ها و امکانات کنونی و آتی دانشگاه/دانشکده های علوم پزشکی کشور پ - راهبردهای تحقق افزایش ظرفیت تربیت نیروی انسانی علوم پزشکی به شرح زیر است: ضمن تأکید بر حکم موضوع بند (پ) ماده (69) مبنی بر افزایش تربیت نیروی انسانی گروه پزشکی با اولویت رشته های تعیین شده، معیارهای اصلی برای انتخاب و افزایش ظرفیت نیروی انسانی عبارتند از میزان نیاز و میزان تقاضا که می بایست در خصوص تصمیم گیری برای افزایش ظرفیت مورد توجه قرار گیرند. بر این اساس مبانی تصمیم گیری در خصوص انتخاب نوع راهبرد متناسب با تلفیق این دو معیار متفاوت خواهد بود و رشته های علوم پزشکی با درنظر گرفتن این دو معیار در 4 دسته قرار می گیرند: 1- رشته هایی که نیاز به آنها و همچنین متقاضی برای آنها زیاد است. راهبردهای مرتبط با این دسته باید مبتنی بر تقویت رشته ها، افزایش پذیرش، جذب هیات علمی مورد نیاز و فراهم سازی زیرساخت های آموزشی و غیره باشد. 2- رشته هایی که علی رغم نیاز زیاد به آنها، متقاضی آنها کم است. راهبردهای مرتبط با این دسته باید مبتنی بر بازنگری و تقویت برنامه های آموزشی، پیش بینی بسته های تشویقی و تضمین آینده شغلی، اعطای بورسیه های دولتی، تسهیل شرایط تحصیلی و ... باشد. 3- رشته هایی که نیاز به آنها کم است و متقاضی برای آنها زیاد است. 4- رشته هایی که نیاز به آنها و همچنین متقاضی برای آنها کم است. راهبردهای مرتبط با دو دسته اخیر باید مبتنی بر جایگزینی رشته های متناسب با ظرفیت گروه های آموزشی، بازنگری برنامه های درسی آموزشی، شهریه پردازی و بورسیه بخش خصوصی، پذیرش دانشجوی بین الملل و غیره باشد. دسته بندی بر اساس نیاز و تقاضا به صورت صفر و یک دیده نمی شود و میزان نیاز و تقاضا در این گستره قرار می گیرد و بنابراین میزان تاثیر این دو معیار در اولویت بندی لحاظ می گردد. ت - معیارهای حاکم بر تعیین رشته ها و ظرفیت تربیت نیروی انسانی علوم پزشکی به شرح زیر است: 1- کیفیت آموزش نیروی انسانی نظام سلامت: با توجه به اینکه نیروی انسانی آموزش دیده در حوزه سلامت مستقیما با سلامت و جان مردم در ارتباط می باشند، توجه به کیفیت آموزش اهمیت بیشتری از کمیت آموزش نیروی انسانی سلامت دارد. به علاوه سرآمدی در حوزه سلامت که از اولویت های علمی کشور نیز می باشد مستلزم حفظ و ارتقای کیفیت آموزش می باشد. 2- امکانات و زیرساخت های آموزشی دانشگاه ها و دانشکده های علوم پزشکی کشور: امکانات و زیرساخت های آموزش علوم پزشکی شامل فضای فیزیکی آموزشی، هیات علمی مورد نیاز، شرایط و امکانات آموزش در بالین برای رشته های بالینی، و سایر مواردی که تاثیر مستقیم در کیفیت آموزش و تربیت نیروی انسانی علوم پزشکی دارند. 3- مهارت محوری در آموزش علوم پزشکی که در ماده (95) قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران نیز به آن پرداخته شده است. 4- توجه به مسائل اقتصادی مرتبط با آموزش نیروی انسانی و هزینه اثربخشی آموزش. 5- تعداد دانشجویان پذیرش شده داخلی در رشته های مختلف، تعداد دانش آموختگان هر یک از رشته ها، تعداد فارغ التحصیلان خارج شده از کشور در طی سال های اخیر. 6- آینده نگاری و پیش بینی تعداد دانش آموختگان موردنیاز در بازه های زمانی میان مدت و بلند مدت. 7- پیش بینی چالش های فرابخشی نیروی انسانی نظام سلامت از جمله چالش مهاجرت و عدم تمایل نیروی انسانی به اشتغال در کشور. ساماندهی این موضوعات فارغ از ریشه های بروز آن (که موضوعاتی فرابخشی بوده موضوع این برنامه نمی باشد) نیازمند مشارکت گستره بیشتری از حوزه های کاری نظام سلامت می باشد و رفع آن لزوما در حیطه آموزش نمی باشد. در عین حال با توجه به معضلات ناشی از این چالش، حوزه آموزش به منظور کاهش تبعات ناشی از آن و برای جبران این روند، بایستی تربیت نیروی انسانی در رشته هایی که بیشتر با این چالش مواجه هستند (مانند رشته پرستاری) را در اولویت قرار دهد. 8- توجه به شرایط تسهیل کننده یا محدود کننده پذیرش مانند شرایط سنی، جنسیتی و منطقه ای. 9- توجه به فناوری های نوین آموزشی، حوزه ها و رشته های مرتبط با آن. ث - با عنایت به متن حکم بند (پ) ماده (69) قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران و با توجه به ملاحظات ماده (3) این برنامه، بررسی های لازم برای تعیین رشته ها و تربیت نیروی انسانی با هماهنگی حوزه های مرتبط انجام پذیرفت. بر این اساس نیازمندی های نیروی انسانی موردنیاز نظام سلامت با هماهنگی معاونت توسعه احصاء گردید. در کنار بررسی نیازهای حوزه سلامت و به موازات آن شرایط، امکانات آموزشی موجود دانشگاه ها و نظرات دبیرخانه های مرتبط نیز احصاء گردید و در کنار افزایش ظرفیت پزشکی تخصصی که در متن بند (پ) ماده (69) قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران تصریح شده است، جمع بندی کارشناسان دبیرخانه شورای گسترش منتج به تعیین رشته های پرستاری، فوریت های پزشکی پیش بیمارستانی، تکنولوژی اتاق عمل، هوش بری، و فناوری اطلاعات سلامت برای اجرای این ماده قانونی گردید. ج - وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی مجاز است در طول سال های اجرای برنامه با توجه به ملاحظات محیطی و نیازهای نظام سلامت با اولویت رشته های موضوع بند (پ) ماده (69) قانون برنامه پنج ساله هفتم پیشرفت جمهوری اسلامی ایران، نسبت به بازنگری رشته ها و ظرفیت، حداکثر به میزان بیست درصد (20 %) اقدام و جهت پذیرش دانشجو براساس ضوابط و مقررات مربوط و تأمین الزامات آموزشی با استفاده از ظرفیت های دولتی، عمومی غیردولتی، خصوصی و خیریه اقدام نماید. چ - به منظور تحقق تکلیف تعیین شده در این حکم قانونی و تضمین کیفیت آموزش علوم پزشکی، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی موظف است در سقف بودجه مصوب و قوانین مربوط، هر ساله متناسب با میزان افزایش ظرفیت تعیین شده نسبت به برآورد و اعلام منابع و امکانات آموزشی موردنیاز، سه ماه قبل از شروع سال تحصیلی اقدام نماید. ح - وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی موظف است در خصوص رشته هایی که نیاز نظام سلامت بوده و تقاضا و تمایل برای تحصیل در آنها وجود ندارد، نسبت به تدوین راهکارهای ایجاد مطلوبیت برای این رشته ها اعم از بازنگری برنامه های آموزشی، بسته های تشویقی، تضامین آینده شغلی، بورسیه های دولتی، تسهیل شرایط تحصیلی و سایر موارد مشابه اقدام نماید. کلیه دستگاه های مرتبط در زمینه تحقق این راهکارها، موظف به همکاری و ارائه خدمات تعیین شده توسط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در این زمینه می باشند.