ابلاغ دادنامه هیئت عمومی دیوان عدالت اداری در خصوص ابطال بند 13 بخشنامه شماره 53/020/299213 مورخ 1396/6/13 سازمان (دیوار و فنس کشی اراضی مزروعی) با اصلاحات و الحاقات بعدی

دیوان عدالت اداری — 1404/08/27

ابلاغ دادنامه هیئت عمومی دیوان عدالت اداری در خصوص ابطال بند 13 بخشنامه شماره 53/020/299213 مورخ 1396/06/13 سازمان (دیوار و فنس کشی اراضی مزروعی) مصوب 1404,08,27 با اصلاحات و الحاقات بعدی سلام علیکم؛ تصویر دادنامه شماره 140431390002199781 مورخ 1404/08/27 هیات عمومی دیوان عدالت اداری به پیوست ارسال می گردد با توجه به مفاد رای مذکور، بند 13 بخشنامه شماره 53/020/299213 مورخ 1396/06/13 این سازمان مبنی بر «ممنوعیت مطلق صدرو مجوز برای فنس کشی و احداث دیوار و نرده پیرامون اراضی مزروعی» از تاریخ صدور بخشنامه مذکور، باطل شده است. بر همین اساس و در اجرای رای صدرالاشاره، این سازمان اقدامات لازم به منظور ثبت درخواست متقاضیان و امکان طی تشریفات قانونی مربوطه جهت صدور مجوز دیوار و فنس کشی در اراضی مزروعی را در سامانه صدور مجوزها فراهم نموده است. لذا مقتضی است ضمن ابلاغ مراتب به مدیریت های جهاد کشاورزی شهرستان ها و کارشناسان ذیربط، نظارت لازم بر اجرای صحیح دادنامه معمول گردد. داور نامدار رئیس سازمان امور اراضی کشور پیرو بخشنامه شماره 020/36447 مورخ 1395/12/23 وزیر محترم جهاد کشاورزی پیرو بخشنامه شماره 020/36447 مورخ 1395/12/23 وزیر محترم جهاد کشاورزی در خصوص تصویب نامه های موضوع مواد 1 و 6 قانون جلوگیری از خرد شدن اراضی کشاورزی و ایجاد قطعات مناسب فنی و اقتصادی، موارد ذیل برای ایجاد وحدت رویه در پاسخگویی به استعلامات ثبتی و اجرای صحیح مصوبات مذکور ابلاغ و از تاریخ 1395/12/23 لازم الاجرا می باشد. 1- بر اساس تعریف ارائه شده برای اراضی کشاورزی در بند (ب) ماده 1 آیین نامه شماره 159294/ت52166هـ مورخ 1395/12/15 ، شمول قانون جلوگیری از خرد شده اراضی کشاورزی و ایجاد قطعات مناسب فنی و اقتصادی، ناظر بر اراضی کشاورزی واقع در خارج از محدوده شهرها می باشد. بنابراین کلیه اراضی کشاورزی واقع در حریم و خارج از حریم شهرها وروستاهای فاقد طرح هادی مصوب، مناطق آزاد تجاری، صنعتی و ویژه اقتصادی نیز مشمول ضوابط و مقررات حد نصابهای فنی و اقتصادی خواهند بود. 2- سازمانهای جهاد کشاورزی و مدیریت های تابعه موظفند در هنگام پاسخگویی به استعلامات ثبتی، مواد 6 و 8 قانون تعیین تکلیف وضعیت ثبتی اراضی و ساختمانهای فاقد سند رسمی و ضوابط و حد نصابهای موضوع تصویب نامه های شماره 159467/ت52166هـ مورخ 1395/12/15 و شماره 159294/ت52166هـ مورخ 1395/12/15 هیئت وزیران را نیز رعایت نمایند. 3- مدیریتهای جهاد کشاورزی موظفند پاسخ استعلامات ثبتی را با در نظر گرفتن اجرای قوانین اصلاحات اراضی و کشت موقت در فرجه زمانی مقرر در تبصره 2 ماده 3 آیین نامه موضوع ماده 6 قانون جلوگیری از خرد شده اراضی کشاورزی و ایجاد قطعات مناسب فنی و اقتصادی که بر اساس گواهی صادره از سوی دبیرخانه مدیریت مذکور به مراجع مستعلم ارائه می گردد را رعایت نمایند. 4- تفکیک و افراز اراضی تحت فعالیت های موضوع تبصره 4 الحاق به ماده 1 قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغ ها،‌موضوع بند (ث) ماده 1 دستورالعمل ضوابط تشخیص اراضی زراعی و باغها و تبصره ذیل آن (ابلاغی شماره 020/39780 مورخ 1386/11/09) با رعایت ضوابط زیست محیطی و موافقت سازمان جهاد کشاورزی استان ها و رعایت حد نصابهای مقرر در آیین نامه نصاب اراضی قابل واگذاری به فعالیتهای مختلف موضوع تصویب نامه شماره 79259/ت42849هـ مورخ 1390/04/15 و اصلاحات بعدی آن، تابع مساحت مندرج در پروانه بهره برداری آنها می باشد. 5- ضمن تاکید بر رعایت مفاد بخشنامه شماره 53/020/276656 مورخ 1395/07/05 ، نظر به اینکه محل جمع آوری و نگهداری محصولات کشاورزی، موتورخانه و اشیانه ماشین آلات و ادوات کشاورزی (هانکار)، ایستگاههای پمپاژ و استخرهای ذخیره آب کشاورزی، تاسیسات تامین و انتقال آب کشاورزی و راههای بین مزارع از جمله زیرساختهای بخش کشاورزی بوده و در حکم اراضی زراعی و باغها محسوب می شوند، لذا تفکیک و افراز آنها مجاز نمی باشد. 6- تفکیک و افراز واحدهای مستقر در مجتمع ها و شهرکهای کشاورزی (دامی، شیلاتی و گلخانه ای) به میزان مساحت مندرج در پروانه بهره برداری آنها بلامانع می باشد. 7- تفکیک و افراز آن میزان از اراضی زراعی و باغ ها که کمیسیون تبصره 1 ماده 1 استان با تغییر کاربری آن موافقت و مجوز آن نیز به عنوان مجری طرح صادر شده باشد، پس از بهره برداری به میزان مساحت مندرج در مجوز کمیسیون تبصره 1 ماده 1 قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغها بلامانع می باشد. 8- هرگاه تفکیک، افراز و سایر عملیات ثبتی در اراضی زراعی یا باغهای واقع در یک پلاک ثبتی منتج به حدود مشخص در طبیعت گردد و برای محدوده مشخص شده با نقشه برداری و اجرای عملیات ثبتی بخواهد صدور سند انجام شود رعایت حد نصابهای موضوع ماده 1 قانون جلوگیری از خرد شده اراضی کشاورزی و ایجاد قطعات مناسب فنی و اقتصادی (تصویب نامه شماره 159467/ت52166 هـ مورخ 1395/12/15 هیئت وزیران)، در پاسخگویی به مراجع ثبتی الزامی است و در اثر اجرای این بند، نباید باقیمانده اراضی زراعی یا باغ در آن پلاک کمتر از حد نصابهای ذکر شده فوق باشد. 9- نقل و انتقال اراضی کشاورزی در خارج از محدوده شهرها به جز محدوده مصوب شهرهای جدید و شهرک های مصوب احداث شده، بر اساس قانون منع فروش و واگذاری اراضی فاقد کاربری مسکونی برای امر مسکن (مصوب 1381 مجلس شورای اسلامی) به شرکتهای تعاونی مسکن و سایر اشخاص حقیقی و حقوقی ممنوع می باشد. 10- به موجب بند (ث) ماده 1 و ماده 2 آیین نامه موضوع ماده 6 قانون جلوگیری از خرد شدن کشاورزی و ایجاد قطعات مناسب فنی و اقتصادی و تبصره 2 ذیل بند 2 تصویب نامه شماره 159467/ت52166هـ مورخ 1395/12/15 هیئت وزیران، تفکیک، افراز، تقسیم و هرگونه اقدام حقوقی نظیر صدور سند و همچنین اقدامات عملی از قبیل دیوارکشی، فنس کشی و قطعه بندی که به کوچک شدن اراضی کشاورزی به کمتر از حد نصاب های فنی و اقتصادی منجر می شود، مجاز نمی باشد لیکن نقل و انتقال مشاعی اراضی زراعی و باغها به شرح ذیل مجاز می باشد: تبصره 1: نقل و انتقال سهام مشاعی اراضی کشاورزی مالک بصورت یکجا و به نسبت کل سهم مشاع اولیه در یک پلاک، بلامانع می باشد. تبصره 2: نقل و انتقال بخشی از سهام مشاعی مالک اراضی کشاورزی بالاتر از حد نصاب، به مالک یا اشخاص دیگر (مشروط به اینکه میزان اراضی مالک اولیه (انتقال دهنده) کمتر از حد نصاب فنی و اقتصادی نشود) در جهت تجمیع و افزایش سهام مشاعی و صدور یک سند تجمیعی مشاعی برای رسیدن به حد نصاب فنی و اقتصادی امکان پذیر می باشد. تبصره 3: در مورد سهم الارث مالکین متوفی، نقل و انتقال اراضی کشاورزی بصورت مشاعی به وراث قانونی بدون درج مساحت در اسناد صادره بلامانع بوده و در مواردی که درخواست تفکیک یا افراز اراضی کشاورزی باشد، رعایت حد نصابهای فنی و اقتصادی الزامی است. 11- حد نصاب فنی، اقتصادی اراضی کشاورزی که در قالب نظام های بهره برداری از قبیل شرکت های تعاونی تولید، کشت و صنعت، سهامی زراعی و واگذاری های هیئت های هفت نفره و ماده 31 آیین نامه اجرایی لایحه قانونی واگذاری و طرح های اقتصادی ماده 75 قانون وصول برخی از درآمدهای دولت، تشکیل شده و در دست بهره برداری می باشند، به همان میزان مساحت اولیه در هنگام تشکیل ، ثبت یا واگذاری می باشد. 12- مراجع واگذاری اراضی مکلفند، در واگذاری اراضی ملی و دولتی برای طرح های کشاورزی که بطور مشاعی در قالب شرکت های تعاونی تولید، کشت و صنعت،‌ سهامی زراعی و واگذاری هیئت های هفت نفره و ماده 31 آیین نامه اجرایی لایحه قانونی واگذاری و طرح های اقتصادی ماده 75 قانون وصول برخی از درآمدهای دولت به اشخاص حقیقی و حقوقی واگذار می گردد، حد نصابهای فنی و اقتصادی تصویب نامه موضوع ماده 1 قانون جلوگیری از خرد شدن اراضی کشاورزی و ایجاد قطعات مناسب فنی و اقتصادی را رعایت نمایند. 13- فنس کشی و احداث دیوار و احداث دیوار و نرده اطراف اراضی مزروعی ممنوع بوده و سازمانهای جهاد کشاورزی و مدیریتهای تابعه مجاز به صدور مجوز در این رابطه نمی باشند. 14- در مورد باغهای دارای اسناد مالکیت ششدانگ، در صورتی که مساحت آنها معادل یا بالاتر از حد نصاب فنی و اقتصادی باشد، دیوارکشی به ارتفاع حداکثر تا 120 سانتیمتر و با موافقت رئیس سازمان جهاد کشاورزی و صرفاً پیرامون محدوده ششدانگ باغ مجاز می باشد. دیوارکشی در داخل محدوده ششدانگ باغ به هر نحو که موجب تفکیک و خرد شدن باغ شود، ممنوع است. 15- در مورد باغهای دارای اسناد مالکیت مشاعی چنانچه باغات در محل بصورت یکپارچه باشند صدور مجوز دیوارکشی مجاز نمی باشد. در اینگونه موارد فنس کشی با رعایت حد نصابهای فنی و اقتصادی و موافقت رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان مجاز است. مرمت و بازسازی دیوارهای قدیمی موجود از مفاد این بند مستثنی می باشد. بدیهی است در کلیه موارد فوق اخذ مجوز موضوع تبصره 3 ماده 10 آیین نامه استفاده از اراضی، احداث بنا و تأسیسات در خارج از حریم شهرها و محدوده روستاها (تصویب نامه شماره 31636/ت47097هـ مورخ 1391/02/20) از متقاضیان الزامی است. 16- در صورت صدور آرای قطعی از سوی محاکم قضایی، مبنی بر نقل و انتقال و تفکیک و افراز اراضی کشاورزی، لازم است رعایت حد نصابهای مذکور بدواً به قاضی اجرای احکام اعلام و در صورت تاکید بر اجرای دادنامه قطعی، مراتب با اشاره به تکالیف قانونی مذکور به اداره ثبت اسناد و املاک منعکس گردد. 17- مطابق ماده 6 تصویبنامه شماره 159294/ت52166هـ مورخ 1395/12/15 هیات محترم وزیران، مدیریتهای جهاد کشاورزی شهرستانها موظفند در رابطه با اسناد مالکیتی که بدون رعایت حد نصابهای فنی و اقتصادی و بر خلاف ماده 2 قانون جلوگیری از خرد شدن اراضی کشاورزی و ایجاد قطعات مناسب فنی و اقتصادی، صادر می شود؛ به محض اطلاع نسبت به تقدیم دادخواست ابطال سند مالکیت صادره به مراجع قضایی اقدام و متخلفین را در چارچوب قوانین و مقررات مربوط تحت پیگرد قانونی قراردهند. دراین رابطه به پیوست تصویر دادخواست پیشنهادی برای ابطال اسناد مالکیت اراضی کشاورزی که کمتر از حد نصاب فنی و اقتصادی صادر شده است ارسال میشود. لازم به ذکر است که دادخواست مذکور میبایست با توجه به وضعیت و گردش کار پرونده تنظیم و تکمیل شود. 18- در جهت تبیین نحوه اجرای تبصره 1 ذیل بند 2 تصویب نامه شماره 159467/ت52166هـ مورخ 1395/12/15 هیئت وزیران به پیوست فرایند محاسبه حد نصاب اراضی بالاتر از حد نصابهای فنی و اقتصادی مندرج در جداول پیوست تصویب نامه فوق الذکر با ذکر یک مثال برای بهره برداری ارسال می گردد. 19- ملاک کلیه اقدامات سازمانهای جهاد کشاورزی، مدیریتهای جهاد کشاورزی شهرستانها در اجرای تصویب نامه های فوق الذکر مطابق مفاد این بخشنامه بوده و مسئولیت حسن اجرای قانون در استان به عهده جنابعالی می باشد. لذا شایسته است با برنامه ریزی و اتخاذ تدابیر مناسب، نظارت لازم بر عملکرد عوامل اجرایی معمول و دستور فرمایید از استعلامات غیرضروری خودداری شود. علیرضا اورنگی رئیس سازمان امور اراضی کشور