تعریف مجموعه شهری و تبیین شاخص های آن (مصوب 31 /1 /1388) با اصلاحات و الحاقات بعدی

هیئت وزیران — 1388/01/31

تعریف مجموعه شهری و تبیین شاخص های آن (مصوب 31 /1 /1388) مصوب 1388,01,31 با اصلاحات و الحاقات بعدی شورایعالی شهرسازی و معماری ایران در جلسه مورخ 31 /2 /1388 در اجرای تبصره 1 مـاده 1 مصـوبه مورخ 26 /7 /1374 هیأت محترم وزیران که مقرر می داشت «تعریف مجموعه شهری و شاخص هـای آن توسط شورایعالی شهرسازی و معماری تدوین و تصویب شود» ضمن تصویب مجموعه ارائـه شـده (پیوست) و تبصره یک به شرح ذیل مقرر نمود: - وزارت مسکن و شهرسازی و وزارت کشور، نظام و ساختار مدیریت مجموعه هـای شـهری را تدوین و به تصویب هیأت وزیران برسانند - دبیرخانه شورایعالی مطالعات انجام شده در رابطه با مدیریت مجموعه شـهری توسـط وزارت کشور و وزارت مسکن و شهرسازی را بررسی و در جلسه شورایعالی مطرح نماید. تبصره 1 - در موارد استثنایی با تصویب شورایعالی شهرسـازی و معمـاری امکـان تعریـف طـرح مجموعه شهری برای شهرهایی که فاقد شرایط این مصوبه هستند وجود دارد. پیوست مصوبه 31 /1 /1388 شورایعالی 1. مجموعه شهری: مجموعه شهری محدوده ای است جغرافیایی که از یک شهر مرکزی و حداقل 2 شهر پیرامونی و نواحی روستایی مابین آنها تشکیل یافته که تمـامی شـهرهای پیرامـونی آن بـا شـهر مرکـزی دارای یکپارچگی اقتصادی، اجتماعی و خدماتی بوده و لازمست تحت مدیریت یکپارچه باشد1. 1 - لازم است در تقسیمات کشوری مدیریت مجموعه شهری منظور شود. 2. طبقه بندی مجموعه های شهری مجموعه های شهری کشور در 3 گروه زیر طبقه بندی می شوند: 1 - 2 - در صورتی که جمعیت شهر مرکزی هر مجموعه شـهری، بـر اسـاس آخـرین سرشـماری رسمی کشور، بین 200 هزار تا 500 هزار نفر باشد، مجموعه شهری مذکور مجموعـه شـهری میـانی نامیده می شود. 2 - 2 - در صورتی که جمعیت شهر مرکزی هر مجموعه شـهری، بـر اسـاس آخـرین سرشـماری رسمی کشور، بین 500 هزار تا یک میلیون نفر باشد، مجموعه شهری مذکور مجموعه شهری بزرگ نامیده می شود. 3 - 2 - در صورتی که جمعیت شهر مرکزی هر مجموعه شـهری، بـر اسـاس آخـرین سرشـماری رسمی کشور، یک میلیون نفر و یا بیشتر باشد، مجموعه شـهری مـذکور منطقـه کلانشـهری نامیـده می شود. تبصره 1 - در موارد استثنایی با تصویب شورایعالی شهرسـازی و معمـاری امکـان تعریـف طـرح مجموعه شهری برای شهرهایی که فاقد شرایط این مصوبه هستند وجود دارد. تبصره 2 - شهرهای مرکز مجموعه های بندهای 2 - 2 و 2 - 3 از تاریخ تصویب این مصوبه به عنوان کلان شهر محسوب می شوند. 3. طرح های مجموعه های شهری 1 - 3 - برای مجموعه های شهری میانی طرح های ویژه ای با مقیاس 25000 :1، بـا در نظـر گـرفتن ماهیت این مجموعه های شهری که به صورت یک مجموعه شـهری منسـجم عمـل مـی کننـد، تهیـه می شود. 2 - 3 برای مجموعه های شهری بزرگ و مناطق کلان شـهری طـرح هـای مجموعـه شـهری تهیـه می شود. 4. محدوده های مجموعه های شهری 1 - 4 - محدوده هر مجموعه شهری باید به صورت یک واحد سرزمینی به هم پیوسته بوده و این محدوده نباید از مرز استانی که شهر مرکزی مجموعه شهری در آن قرار دارد فراتر رود. 2 - 4 - کوچکترین واحد سرزمینی تشکیل دهنده مجموعه های شهری بخش ها2 هستند. 1 - مراد بخش های تقسیمات کشوری است. 3 - 4 - محدوده اولیه هر مجموعه شهری از به هم پیوستن بخش هایی که شهر مرکزی و شهرهای پیرامونی در آن واقع شده اند، حاصل می شود. 4 - 4 - محدوده نهایی هر مجموعه شهری در طرح مصوب آن که به تصویب شورایعالی شهرسازی و معماری ایران می رسد3، تعیین می شود. 2 - براساس ماده 9قانون «تعاریف محدوده و حریم شهر، روستا و شـهرک و نحـوه تعیـین آنهـا» (مصـوب 3 /11 /1384) محدوده مجموعه های شهری در طرح های مصوب آنها تعیین می شود. 5. شهر مرکزی 1 - 5 - شهر مرکزی مجموعه شهری بزرگترین شهر واقع در محدوده مجموعه شـهری اسـت کـه طبق آخرین سرشماری کشور حداقل 200 هزار نفر جمعیـت دارد و در محـدوده شـعاع عملکـردی خود حداقل با 2 شهر دیگر یکپارچگی اقتصادی، اجتماعی و خدماتی بالایی دارد 2 - 5 - محدوده شعاع عملکردی یک شهر مرکزی حداقل 35 کیلومتر یا حداقل 30 دقیقه از نظر فاصله زمانی است. 3 - 5 - در صورتی که در شعاع عملکردی یـک شـهر مرکـزی، شـهر پیرامـونی کـه خـود دارای شرایط و ویژگی های یک شهر مرکزی است، وجود داشته باشد، در این صورت محـدوده اولیـه ایـن مجموعه شهری شامل شهرهای مرکزی فوق الاشاره و شهرهای پیرامونی آنها خواهد بود. در چنـین شرایطی طبقه بندی این مجموعه شهری بر اساس مجموعه جمعیت شهرهای مرکزی واقع در محـدوده اولیه آن انجام و عنوان مجموعه شهری آن نام شهرهای مرکزی فوق الاشاره را، بـه ترتیـب جمعیـت آخرین سرشماری، دربر خواهد داشت. 4 - 5 - در صورتی که جمعیت یک شهر مرکزی کمتر از 200 هزار نفر بـوده ولـی در محـدوده شعاع عملکردی آن حداقل 6 شهر پیرامونی وجود داشته باشـند کـه بـا شـهر مرکـزی مـذکور دارای یکپارچگی اقتصادی، اجتماعی و خدماتی بالایی هستند و مجموع جمعیـت شـهری آنهـا از حـداقل جمعیت شهری مجموعه های شهری مصوب کشور بیشتر باشد، در آن صورت شهر مرکزی مـذکور و شهرهای پیرامونی فوق الاشاره یک مجموعه شهری را تشکیل می دهند. 6. شهرهای پیرامونی 1 - 6 - شهرهای پیرامونی شهرهایی هستند که در محدوده شعاع عملکردی یک شهر مرکزی واقع شده و با شهر مرکزی یکپارچگی اقتصادی، اجتماعی و خدماتی بالایی دارند. 2 - 6 - شهرهای پیرامونی واقع در محدوده مجموعه های شهری بایستی در استانی که شهر مرکزی در آن قرار دارد واقع شده باشند. 3 - 6 - در صورتی که یک شهر پیرامونی در محدوده شعاع عملکردی 2 شـهر مرکـزی واقـع دریک استان قرار گرفته باشد، شهر پیرامونی آن شهر مرکزی محسوب می شود کـه بـا آن یکپـارچگی اقتصادی، اجتماعی و خدماتی بیشتری دارد. 7. یکپارچگی اقتصادی، اجتماعی و خدماتی 1 - 7 ,- یکپارچگی اقتصادی، اجتماعی و خـدماتی معیـاری بـرای انـدازه گیـری و سـنجش میـزان وابستگی اقتصادی، اجتماعی و خدماتی بین شهر مرکزی با شهرهای پیرامـونی آن اسـت و مقـدار آن برای مجموعه های شهری میانی و بزرگ از طریق محاسبه ضریب مکانی صـنعت و ضـریب مکـانی خدمات شهر مرکزی سنجیده می شود میزان یکپارچگی اقتصادی، اجتماعی و خـدماتی بـرای منـاطق کلانشهری از محاسبه ضریب مکانی صنعت، ضریب مکانی خدمات و همچنـین ضـریب عملکـردی مناطق کلانشهری سنجیده می شود (نحوه محاسبه ضـریب صـنعت و ضـریب مکـانی خـدمات شـهرمرکزی و همچنین ضریب عملکردی مناطق کلانشهری در پیوست این مصوبه ارائه شده است). 2 - 7 - اگر ضریب مکانی صنعت و ضریب مکانی خدمات شـهر مرکـزی هـر مجموعـه شـهری برابر با و یا بیش از 1 باشـد، در آن صـورت شـهر مرکـزی مـذکور و شـهرهای پیرامـونی آن دارای یکپارچگی اقتصادی، اجتماعی و خدماتی بالایی هستند. تبصره - در صورتی که ضریب مکانی صنعت در یک شهر مرکزی مجموعه شهری اندکی کمتـراز 1 بوده ولی ضریب مکانی صنعت برای یکی از شهرهای پیرامونی آن برابر با و یا بیش از 1 باشـد، در آن صورت ضریب مکانی صنعت شـهر مرکـزی مـذکور، بـدون احتسـاب شـهر پیرامـونی فـوق، می تواند به حداقل 9 /. تقلیل یابد. 3 – 7 - برای مناطق کلانشهری علاوه بر اینکه ضریب مکانی خدمات شـهر مرکـزی آنهـا بایـد برابر با و یا بیش از 1 باشد، ضریب عملکردی منطقه کلانشهری آنها نیز باید حـداقل 75 باشـد، درآن صورت شهر مرکزی مـذکور و شـهرهای پیرامـونی آن دارای یکپـارچگی اقتصـادی، اجتمـاعی و خدماتی بالایی هستند. 8 - شاخص های 8 گانه تعیین مجموعه شهری علاوه بر نکات نامبرده به شرح پیوست می باشد. 9 - در صورتی که محدوده مجموعه شهری کـه بـه تصـویب شـورایعالی شهرسـازی و معمـاری می رسد از مرز تقسیمات کشوری (حداقل بخش) فراتر رود مراحل تغییر و اصلاح تقسیمات کشوری توسط وزارت کشور انجام خواهد شد. وزارت مسکن و شهرسازی مکلف است ظرف مدت دو ماه نسـبت بـه شناسـایی مجموعـه هـای شهری کشور بر اساس این مصوبه اقدام و مراحل مربوطه به تهیه طرح را ادامه دهد. پیوست 1: نحوه محاسبه ضریب مکانی صنعت و ضریب مکانی خدمات شهر مرکزی و ضریب عملکردی مجموعه های شهری و مناطق کلانشهری الف : نحوه محاسبه ضریب مکانی صنعت و ضریب مکانی خدمات شهر مرکزی4 ضریب مکانی صنعت: ضریب مکانی صنعت از تقسیم دو نسبت تعداد اشتغال در بخـش صـنعت شهر مرکزی به کل اشتغال در شهر مرکزی و تعداد اشتغال در بخش صنعت مجموعه شهری به کل اشتغال در مجموعه شهری بدست می آید: تعداد اشتغال در بخش صنعت شهر مرکزی ضریب مکانی صنعت = کل اشتغال در شهر مرکزی اشتغال در بخش صنعت مجموعه شهری کل اشـتغال در مجموعـه شـهری • ضریب مکانی خدمات: ضریب مکانی خدمات از تقسیم دو نسبت تعداد اشتغال در بخـش خدمات شهر مرکزی به کل اشتغال در شهر مرکـزی و تعـداد اشـتغال در بخـش خـدمات مجموعـه شهری به کل اشتغال در مجموعه شهری بدست می آید. تعداد اشتغال در بخش خدمات شهر مرکزی ضریب مکانی خدمات= کل اشتغال در شهر مرکزی اشتغال در بخش خدمات مجموعه شهری کل اشـتغال در مجموعـه شـهری 1 - این مورد برای هر سه طبقه میانی، بزرگ و کلانشهر مجموعه های شهری صدق می نماید. ب : نحوه محاسبه ضریب عملکردی مناطق کلانشهری5 ضریب عملکردی مناطق کلانشهری معیاری برای اندازه گیری و سنجش دارا بـودن ویژگـی هـای مناطق کلانشهری اسـت و مقـدار آن از محاسـبه میـانگین امتیـاز شـاخص هـای 8 گانـه عملکـردی پیشنهادی (شاخص های 1 تا 8 و به شرحی که در زیر می آید) در محدوده اولیه هر مجموعـه شـهری منطقه کلانشهری، بدست می آید. ضریب عملکردی مناطق کلانشهری= جمع امتیاز شاخص های هشت گانه عملکردی مناطق کلانشهری 8 شاخص های 8 گانه عملکردی مناطق کلانشهری به شرح زیر می باشند: 1 - این شاخص فقط در مناطق کلانشهری کاربرد دارد. شاخص 1. ایستگاه تلویزیونی با برنامه های محلی: در صورتی که در محدوده اولیه هر منطقه کلانشهری ایستگاه تلویزیونی که برنامه هـای محلـی نیز تولید کند وجود داشته باشد، امتیـاز آن منطقـه کلانشـهری از ایـن شـاخص 100 و در غیـر ایـنصورت امتیاز آن (صفر) است. شاخص 2. روزنامه یا هفته نامه محلی: در صورتی که در محدوده اولیه هر منطقه کلانشهری روزنامه یا هفته نامه محلـی بطـور مـنظم منتشر شود، امتیاز آن منطقه کلانشهری از این شاخص 100 و در غیر این صـورت امتیـاز آن (صـفر) است. شاخص 3. شهرنشینی: در صورتی که نرخ شهرنشینی در محدوده اولیه هر منطقه کلانشهری برابر با یـا بیشـتر از نـرخ شهرنشینی کشور بر اساس آخرین سرشماری باشد، امتیاز آن منطقه کلانشهری از این شاخص 100 و در غیر این صورت امتیاز آن (صفر) است. شاخص 4. خدمات اتوبوسرانی محلی: در صورتی که در شهر مرکزی هر منطقه کلانشهری خدمات اتوبوسرانی درون شهری با برنامـه کاری منظم وجود داشته باشد، امتیاز آن منطقه کلانشهری از این شاخص 100 و در غیر این صـورتامتیاز آن (صفر) است. شاخص 5. دانشگاه: در صورتی که در محدوده اولیه هر منطقه کلانشهری حـداقل یـک دانشـگاهی کـه دوره هـای کارشناسی برگزار می کند وجود داشته باشد، امتیاز آن منطقه کلانشـهری از ایـن شـاخص 100 و در غیر این صورت امتیاز آن (صفر) است. شاخص 6. خدمات منظم خطوط هوایی: در صورتی که در محدوده اولیه هر منطقه کلانشهری خدمات منظم خطـوط هـوایی بـه سـایرنقاط کشور وجود داشته باشد، امتیاز آن منطقه کلانشهری از این شاخص 100 و در غیر این صـورت امتیاز آن (صفر) است. شاخص 7. موزه: در صورتی که در محدوده اولیه هر منطقه کلانشهری حداقل یـک مـوزه وجـود داشـته باشـد، امتیاز آن منطقه کلانشهری از این شاخص 100 و در غیر این صورت امتیاز آن (صفر) است. شاخص 8. خدمات تخصصی بیمارستانی: حداکثر امتیاز این شاخص خدمات تخصصی بیمارستانی 100 است و از جمـع امتیازهـای 6 زیـرشاخص زیر بدست می آید: شاخص 1 - 8 - مراقبت های ویژه قلبی: در صورتی که در محدوده اولیه هر منطقه کلانشهری بیمارستانی و یا مؤسسه درمانی که در آن عمل تهاجمی قلب (عمل جراحی باز یا آنژیوگرافی) انجام می شود وجود داشته باشد، امتیاز آن منطقه کلانشهری از این شاخص 67 /16 و در غیر این صورت امتیاز آن (صفر) است. شاخص 2 - 8 - پرتو درمانی سرطانی: در صورتی که در محدوده اولیه هر منطقه کلانشهری بیمارستان یا مؤسسـه درمـانی کـه در آن پرتو درمانی برای بیماران سرطانی انجام می شود وجود داشته باشد، امتیاز آن منطقه کلانشهری از این شاخص 67 /16 و در غیر این صورت امتیاز آن (صفر) است. شاخص 3 - 8 - دیالیز: در صورتی که در محدوده اولیه هر منطقه کلانشهری بیمارستان یا مؤسسـه درمـانی کـه در آندیالیز خون (دیالیز صفاقی یا دیالیز خونی (همو دیالیز)) انجام می شود وجود داشـته باشـد، امتیـاز آن منطقه کلانشهری از این شاخص 67 /16 و در غیر این صورت امتیاز آن (صفر) است. شاخص 4 - 8 - متخصص بیماری های شغلی: در صورتی که در محدوده اولیه هر منطقه کلانشهری بیمارستان یا مؤسسـه درمـانی کـه در آن حداقل یک نفر متخصص بیماری های شغلی شاغل به کار باشد، امتیاز آن منطقـه کلانشـهری از ایـن شاخص 67 /16 و در غیر این صورت امتیاز آن (صفر) است. شاخص 5 - 8 - مراقبت های ویژه پرستاری: در صورتی که در محدوده اولیه هر منطقه کلانشهری بیمارستان یـا مؤسسـه درمـانی کـه دارای بخش مراقبتهای ویژه پرستاری سطح 2 (مراقبت از نوزادان مریضی که به مراقبت هـای ویـژه نیـاز ندارند) و سطح 3 (مراقبت از نوزادان مریضی که به مراقبت های ویژه نیاز دارند) است وجود داشـته باشد، امتیاز آن منطقه کلانشهری از این شاخص 67 /16 و در غیر این صورت امتیاز آن (صفر) است. شاخص 6 - 8 - روان شناسی بالینی: در صورتی که در محدوده اولیه هر منطقه کلانشهری بیمارستان یا مؤسسـه درمـانی کـه در آن حداقل یک نفر متخصص روان شناسی بالینی شاغل به کار باشد، امتیاز آن منطقه کلانشـهری از ایـن شاخص 67 /16 و در غیر این صورت امتیاز آن (صفر) است. × وضعیت های تنقیحی