نرخ دیه سال ۱۴۰۵؛ دیه کامل، ماه حرام و جدول دیه جراحتها
نرخ دیه هر سال در آخرین روزهای اسفند اعلام میشود و مبنای همهٔ پروندههای جنایات بدنی، تصادفات و بیمه در سال بعد قرار میگیرد. برای سال ۱۴۰۵، بخشنامهٔ رئیس قوهٔ قضاییه مصوب ۱۴۰۴/۱۲/۲۷ تکلیف را روشن کرده است. در این مطلب عدد امسال، قاعدهٔ ماه حرام و دیهٔ رایجترین جراحتها را با استناد به قانون مجازات اسلامی مرور میکنیم.
دیه کامل ۱۴۰۵ چقدر است؟
به موجب بخشنامهٔ رئیس قوهٔ قضاییه مصوب ۱۴۰۴/۱۲/۲۷: «قیمت دیهٔ کامله در ماههای غیرحرام از ابتدای سال ۱۴۰۵، مبلغ بیست و یک میلیارد ریال تعیین میگردد.»
- دیهٔ کامل در ماههای عادی: ۲۱٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال = ۲ میلیارد و ۱۰۰ میلیون تومان
- دیهٔ کامل در ماههای حرام (با یکسوم افزایش): ۲۸٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ ریال = ۲ میلیارد و ۸۰۰ میلیون تومان
مبنای قانونی این اعلام سالانه، مادهٔ ۵۴۹ قانون مجازات اسلامی است: موارد دیهٔ کامل همان است که در شرع تعیین شده و «میزان آن در ابتدای هر سال توسط رئیس قوهٔ قضاییه... تعیین و اعلام میشود». نرخهای سالهای قبل و سایر نرخهای رسمی را در صفحهٔ نرخها و مقایسه با سال گذشته را در مطلب نرخ دیه سال ۱۴۰۴ ببینید.
دیه چیست و با ارش چه فرقی دارد؟
مادهٔ ۴۴۸ قانون مجازات اسلامی دیهٔ مقدر را «مال معینی که در شرع مقدس به سبب جنایت غیرعمدی بر نفس، عضو یا منفعت، یا جنایت عمدی در مواردی که قصاص ندارد» تعریف کرده است. در مقابل، هر جا میزان دیه در شرع تعیین نشده باشد، ارش حاکم است: دادگاه با لحاظ نوع و کیفیت جنایت و نظر کارشناس، میزان آن را تعیین میکند.
قاعده ماه حرام (تغلیظ دیه)
طبق مادهٔ ۵۵۵ قانون مجازات اسلامی، هرگاه هم رفتار مرتکب و هم فوت مجنیٌعلیه در ماههای حرام — محرم، رجب، ذیالقعده و ذیالحجه — یا در محدودهٔ حرم مکه واقع شود، علاوه بر دیهٔ نفس، یکسوم دیه نیز افزوده میشود؛ خواه جنایت عمدی باشد خواه غیرعمدی. سه نکتهٔ دقیق در همین ماده و تبصرهٔ آن:
- تغلیظ ناظر به دیهٔ نفس است؛ سایر مکانها و زمانهای مقدس مشمول تغلیظ نیستند.
- اگر رفتار در ماه عادی و فوت در ماه حرام باشد (یا برعکس)، تغلیظ اعمال نمیشود؛ هر دو باید در ماه حرام واقع شده باشند.
- معیار شروع و پایان ماه حرام، مغرب شرعی است.
دیه زن و اقلیتهای دینی
مادهٔ ۵۵۰ مقرر میدارد دیهٔ قتل زن، نصف دیهٔ مرد است؛ اما تبصرهٔ مادهٔ ۵۵۱ توازن عملی مهمی برقرار کرده است: در کلیهٔ جنایاتی که مجنیٌعلیه مرد نیست، معادل تفاوت دیه تا سقف دیهٔ مرد از صندوق تأمین خسارتهای بدنی پرداخت میشود. همچنین بر اساس نظر حکومتی مقام رهبری، دیهٔ اقلیتهای دینی شناختهشده در قانون اساسی به اندازهٔ دیهٔ مسلمان است (مادهٔ ۵۵۴).
مهلت قانونی پرداخت دیه
مادهٔ ۴۸۸ قانون مجازات اسلامی مهلت پرداخت را از زمان وقوع جنایت چنین تعیین کرده است (مگر توافق دیگری شود):
- جنایت عمدیِ موجب دیه: ظرف یک سال قمری
- شبهعمد: ظرف دو سال قمری
- خطای محض: ظرف سه سال قمری
طبق تبصرهٔ همین ماده، اگر پرداختکننده در داخل مهلت بخشی از دیه را بپردازد، محکومٌله مکلف به قبول آن است.
جدول دیه جراحتهای سر و صورت در سال ۱۴۰۵
مادهٔ ۷۰۹ قانون مجازات اسلامی جراحات سر و صورت را درجهبندی و برای هر یک کسری از دیهٔ کامل تعیین کرده است. با نرخ ۱۴۰۵ (ماه غیرحرام):
- حارصه (خراش پوست بدون جاری شدن خون): یکصدم دیه = ۲۱ میلیون تومان
- دامیه (جراحت اندک همراه خون): دوصدم = ۴۲ میلیون تومان
- متلاحمه (بریدگی عمیق گوشت): سهصدم = ۶۳ میلیون تومان
- سمحاق (رسیدن به پوست نازک روی استخوان): چهارصدم = ۸۴ میلیون تومان
- موضحه (آشکار شدن استخوان): پنجصدم = ۱۰۵ میلیون تومان
- هاشمه (شکستگی استخوان): دهصدم = ۲۱۰ میلیون تومان
- منقله (جابهجایی استخوان در درمان): پانزدهصدم = ۳۱۵ میلیون تومان
- مأمومه (رسیدن جراحت به کیسهٔ مغز): یکسوم دیه = ۷۰۰ میلیون تومان
طبق مادهٔ ۷۱۰، اگر جراحتهای حارصه تا موضحه در غیر سر و صورت واقع شود، به همان نسبت از دیهٔ آن عضو محاسبه میشود. برای محاسبهٔ دیهٔ اعضا و جراحتهای دیگر از ماشینحساب دیه و ارش استفاده کنید و توضیح گامبهگام مطالبه را در راهنمای دیه و ارش بخوانید.
نرخ کدام سال ملاک است؟ قاعده «قیمت زمان پرداخت»
پرسش رایج: «تصادف سال گذشته بوده؛ دیه به نرخ پارسال حساب میشود یا امسال؟» پاسخ در مادهٔ ۴۹۰ قانون مجازات اسلامی است: در پرداخت دیه — از جمله پرداخت اقساطی — معیار، قیمت زمان پرداخت است، مگر آنکه بر مبلغ قطعی توافق شده باشد. بنابراین اگر پرداخت دیه به سال ۱۴۰۵ برسد، نرخ ۲۱ میلیارد ریالی امسال ملاک است، نه نرخ سال وقوع حادثه.
دیه حق شخصی است و به ارث میرسد
طبق مادهٔ ۴۵۲، دیه حسب مورد حق شخصی مجنیٌعلیه یا ولی دم است و احکام مسئولیت مدنی را دارد؛ تبصرهٔ همان ماده تصریح میکند ورثهٔ مقتول — بهجز بستگان مادری — به نسبت سهمالارث از دیه نیز ارث میبرند.
پرسشهای پرتکرار
دیه کامل ۱۴۰۵ به تومان چقدر است؟
در ماههای عادی ۲٬۱۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان و در ماههای حرام ۲٬۸۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان.
ماههای حرام سال کداماند؟
محرم، رجب، ذیالقعده و ذیالحجه؛ ملاک شروع و پایان آنها مغرب شرعی است.
آیا دیه جراحت و نقص عضو هم در ماه حرام یکسوم اضافه میشود؟
متن مادهٔ ۵۵۵ حکم تغلیظ را دربارهٔ «دیهٔ نفس» مقرر کرده است؛ بنابراین افزودن یکسوم ناظر به فوت مجنیٌعلیه است.
مهلت پرداخت دیه تصادف چقدر است؟
بسته به نوع جنایت: عمد یک سال، شبهعمد دو سال و خطای محض سه سال قمری از زمان وقوع (مادهٔ ۴۸۸). تصادفات رانندگی معمولاً حسب مورد شبهعمد یا خطای محض ارزیابی میشوند و تشخیص نهایی با دادگاه است.
— — — این مطلب جنبهٔ آموزشی و اطلاعرسانی دارد و جایگزین مشاورهٔ تخصصی وکیل نیست. برای اقدام در پروندهٔ خود حتماً با وکیل دادگستری مشورت کنید.