چنانچه شخص ثالثی اقدام به صدور چک و تحویل آن به فروشنده

اداره کل حقوقی قوه قضاییه — 1403/05/10

استعلام

چنانچه شخص ثالثی اقدام به صدور چک و تحویل آن به فروشنده برای وصول آن به عنوان ثمن معامله نماید و چک به صدور گواهی عدم پرداخت منجر شود، با توجه به این که علی الاصول در این گونه مواد قصد متعاملین تبدیل تعهد نبوده و صرفا ً چک را به عنوان وسیله پرداخت ثمن معامله به فروشنده تحویل داده اند، آیا فروشنده می تواند به صورت توأمان دعوای مطالبه وجه چک را به طرفیت صادر کننده و مطالبه ثمن معامله را به طرفیت خریدار مطرح ک ند؟ آیا صدور حکم علیه صادر کننده چک و خریدار و تصریح به این که وصول محکوم به از هر یک از محکوم علیهما به برائت ذمه دیگری منجر می شود، امکانپذیر است؟

نظریهٔ مشورتی

اولاً، در فرض سوال که خریدار بابت ثمن معامله چک شخص ثالثی را در اختیار فروشنده قرار داده است و در سرر سید به علت فقدان موجودی گواهی عدم پرداخت صادر شده است، فروشنده حق مراجعه به خریدار جهت دریافت ثمن معامله را دارد؛ زیرا چک صرفا ً وسیله پرداخت و به منزله وجه نقدی است که به محض مطالبه، قابل وصول باشد و عرفا ً قبول چک شخص ثالث مبتنی بر فرض وصول شدن وجه آن می ب اشد و جنبه تبدیل تعهد ی ا انتقال طلب ندارد؛ مگر اینکه برای دادگاه توافق طرفین بر تبدیل تعهد طبق ماده 292 قانون مدنی با رسیدگی قضایی احراز شود. ثانیاً، در فرض سوال مطالبه وجه چک به طرفیت صادر کننده و دیگر مسوولان سند نیز قابل استماع است؛ زیرا دعوای مزبور به اعتبار صدور چک و امضای آن و برابر مقررات خاص و اصول حاکم بر اسناد تجاری؛ از جمله وصف تجریدی این اسناد است و نه به اعتبار قرارداد منشأ صدور چک. شایسته ذکر است با عنایت به اصل استقلال دعاوی، مطالبه هر دو خواسته فوق به موجب یک دادخواست ممکن نیست و خواهان )خریدار – دارنده چک( باید هر یک از دعاوی مزبور را به طور مستقل اقامه کند. بدیهی است در صورت صدور حکم در یکی از پرونده ها و اجرای حکم و استیفای محک وم به، اجرای دیگری منتفی است. دکتر احمد محمدی باردئی مدیر کل حقوقی قوه قضاییه