با عنایت به بخش دوم ماده 515 قانو ن آیین دادرسی دادگاه

اداره کل حقوقی قوه قضاییه — 1403/07/11

استعلام

با عنایت به بخش دوم ماده 515 قانو ن آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379 که مقرر داشته است: » خوانده نیز می تواند خسارتی را که عمدا ً از طرف خواهان با علم به غیر محق بودن در دادرسی به او وارد شده از خواهان مطالبه نماید. :« الف - آیا شرط علم و عمد با صدور حکم قطعی علیه خ واهان مفروض است؟ به عبارت دیگر، چنانچه دعوای خواهان محکوم به بطلان یا بی حقی شود، آیا خوانده می تواند پس از صدور حکم مذکور به موجب دادخواست و با استناد به اینکه با صدور حکم بر بطلان یا بی حقی دعوای خواهان، علم و عمد موضوع ماده مفروض است، خسارت دادرسی پروند ه گذشته را مطالبه کند؟ ب - آیا نص یادشده با قیود مندرج در آن، مواردی که شکایت شاکی به صدور قرار منع تعقیب یا برائت مشتکی عنه منجر و رأی قطعی شده باشد را نیز شامل می شود؟ به عبارت دیگر، در فرضی که پس از رد شکایت شاکی، مشتکی عنه با مراجعه به دادگاه حقوقی خسار ات مربوط به مرجع کیفری را مطالبه می کند، آیا قید » علم « و » عمد « مندرج در ماده باید لحاظ شود و یا آنکه به صورت مطلق و بدون قیود مذکور در ماده، مشتکی عنه پس از رد شکایت شاکی، می تواند به موجب دادخواست، خسارت دادرسی خود را از شاکی مطالبه کند و دادگاه حقوقی نیز بدون لحاظ قیود یادشده، مکلف به صدور حکم به نفع خواهان است؟

نظریهٔ مشورتی

الف - احراز شرایط مقرر در بند میانی ماده 515 قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379 که عمد و علم خواهان به غیر محق بودن خود در دادرسی است، شرط استحقاق خوانده برای مطالبه خسارت ناشی از دادرسی است؛ بنابراین ادعای یادشده هم به مانند هر ادعای دیگری نیازمند اثبات است و وظیفه اثبات وفق عمومات دادرسی؛ از جمله قاعده البینه علی المدعی و ماده 1257 قانون مدنی و مواد 194 ، 196 و 197 قانون آیین دادرسی دادگاه ها ی عمومی و انقلاب د ر امور مدنی مصوب 1379 بر عهده مدعی آن )خوانده دعوای اصلی( است؛ بنابراین در فرض سوال، علم و عمد خواهان مفروض تلقی نمی شود. توضیح آنکه، رسیدگی به این ادعای خوانده نیازی به تقدیم دادخواست و پرداخت هزینه دادرسی ندارد و دادگاه می تواند در ذیل همان رأی بر بطلان دعوای خواهان، وی را به پرداخت خسارات مذکور در حق خوانده محکوم کند. ب - حکم مقرر در ماده 515 قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379 از این حیث که دادگاه می تواند به درخواست خوانده با احراز شرایط مقرر ضمن رأی بر بطلان یا بی حقی خوا هان، خواه ان را به پرداخت خسارت مذکور در حق خوانده محکوم کند، منصرف از اقدام مرجع کیفری در فرض صدور رأی منع تعقیب یا برائت مشتکی عنه است. با این وجود، رسیدگی به دعوای مطالبه خسارت ناشی از شکایت منتهی به صدور قرار منع تعقیب یا حکم برائت متهم به طرفیت شاکی در دادگاه صالح حقوقی، تابع عمومات دعاوی مسوولیت مدنی است. دکتر احمد محمدی باردئی مدیر کل حقوقی قوه قضاییه