زوج در سال 1356 فوت کرده است و مطابق قانون وقت، به

اداره کل حقوقی قوه قضاییه — 1404/06/09

استعلام

زوج در سال 1356 فوت کرده است و مطابق قانون وقت، به همسران او از اموال منقول و بهای ابنیه و اشجار به ارث رسیده است؛ اسناد مالکیت به نام وراث صادر شده و معاملات متعددی نسبت به آن انجام شده است و حتی یکی از زوجه ها سهم الارث خود و دیگر دارایی اش را به دو پسرش صلح کرده است و دادگاه هم حکم بر تنفیذ صلح نامه صادر کرده است. یکی از زوجه ها در سال 1360 و دیگری در سال 1380 فوت کرده است؛ پس از آن ماده 946 قانون مدنی در سال 1387 اصلاح و مقرر شده است زوجه از قیمت اموال غیر منقول هم ارث می برد؛ در تبصره الحاقی 1389 به این ماده مقرر شده است مفاد ماده در خصوص وراث متوفایی که قبل از تصویب آن فوت کرده اند؛ اما ترکه تقسیم نشده است نیز لازم الاجرا است؛ در فرض سوال، نوادگان زوجه دوم که از زوج فرزند هم نداشته است و پسران زوجه اول مدعی هستند که زوجه ها باید از قیمت اموال غیر منقول هم ارث ببرند. با توجه به حکم ماده 956 قانون مدنی که مقرر می دارد: » اهلیت برای دارا بودن حقوق با زنده متولد شدن انسان شروع و با مرگ او تمام می شود « ، در فرض سوال که در هنگام تصویب ماده 946 اصلاحی قانون مدنی، زوجه ها در قید حیات نبوده اند و اهلیت تمتع برای بهره مندی از حقی که قانون جدید برای زنان در نظر گرفته است را نداشته اند، آیا همچنان فرزندان و نوه های آنها از قیمت اموال غیر منقول ارث می برند؟ آیا زوجه ها باید در زمان تصویب قانون جدید در قید حیات بوده و اهلیت تمتع داشته باشند و یا آنکه حقوق مصرح در ماده ً اصلاحی مستقیما به قائم مقام آنها به ارث می رسد؟ توضیح آنکه تبصره ماده 946 اصلاحی قانون مدنی مقرر کرده است حکم این ماده در خصوص متوفایی )مورث( که پیش از تصویب قانون فوت کرده و ترکه او تقسیم نشده است، لازم الاجرا است؛ اما تصریحی ندارد که در فرض فوت ورثه )زوجه( پیش از تصویب قانون، همچنان زوجه از این حق قانونی برخوردار است یا آنکه فاقد چنین حقی است؟

نظریهٔ مشورتی

با توجه به تبصره )الحاقی 1389 ( ماده 946 قانون مدنی )اصلاحی 1387 (، ملاک اعمال حکم این ماده مبنی بر برخورداری زوجه از قیمت اموال غیر منقول؛ اعم از عرصه و اعیان در خصوص وراث مت وفایی که پیش از تصویب این ماده فوت کرده است، عدم تقسیم ترکه است؛ بر این اساس، در فرض سوال که پیش از اصلاح ماده 946 قانون مدنی در سال 1387 و بر اساس قانون حاکم در آن زمان، ترکه تقسیم شده است، موجبی برای تسری حکم ماده 946 اصلاحی به زوجه های فرد متوفا نیست و حیات یا عدم حیات آنان؛ آنگونه که در فرض سوال آمده است، در زمان تصویب ماده 946 اصلاحی، موثر در مقام نیست. فریده شکری معاون اداره کل حقوقی قوه قضاییه