1 - چنانچه زوج اثاثیه منزل را به عنوان جهیزیه زوجه معرفی
اداره کل حقوقی قوه قضاییه — 1404/03/18
استعلام
1 - چنانچه زوج اثاثیه منزل را به عنوان جهیزیه زوجه معرفی کند؛ اما زوجه آنها را به عنوان جهیزیه خود نپذیرد و مستنداتی در خصوص شرح اقلام خریداری شده بابت جهیزیه ارائه ندهد، آیا زوجه مکلف است اثاثیه اعلامی زوج را بپذیرد؟ راهکار چیست؟ 2 - با توجه به اینکه برخی اقلام جهیزیه عموما ً در اثر استفاده و نوع و میزان استفاده، دچار تغییر وضعیت و قیمت می شوند، برخی محاکم معتقدند در مقام اس ترداد این اموال صرفا ً چنانچه به صورت نو و غیر مستعمل باشند، قابل استرداد و در غیر این صورت باید مثل همان کالا به صورت نو تهیه و به زوجه تحویل داده شود. آیا چنین استدلالی صحیح است؟ در چنین مواردی راهکار چیست؟ 3 - چنانچه مثل همان کالا از حیث مدل در بازار موجو د نباشد، آیا زوج می تواند همان کالا را از مارک و مدل دیگری تهیه کند؟ 4 - در مواردی که زوج، کالایی مستعمل را به عنوان مال مثلی معرفی می کند، آیا باید مراتب به کارشناس ارجاع و بررسی شود که این اقلام با توجه به مدت زندگی مشترک، میزان استفاده و ارزش آنها با اق لام جهیزیه برابری دارد؟ چنانچه کارشناس مراتب برابری در ارزش را تأیید کند، آیا زوجه مکلف است وسایل مذکور را تحویل بگیرد و یا آنکه می تواند پرداخت وجه این اقلام از جهیزیه را خواستار شود؟ 5 - در صورت فوت زوجه، آیا ورثه وی باید دعوای استرداد سهم الارث جهیزیه ب ه میزان حصه خود را مطرح کنند و یا آنکه باید دعوای استرداد اموال به میزان حصه و تقسیم و فروش را مطرح کنند؟
نظریهٔ مشورتی
1 - با توجه به اصل برائت ذمه و با لحاظ آن که در هر دعوایی بار اثبات بر عهده مدعی است، در فرض سوال که زوجه مدعی است اقلام تعرفه شده از سوی ز وج همان اقلامی نیست که وی به عنوان جهیزیه آورده است، بار اثبات بر عهده زوجه است. 2 ، 3 و 4 - اولاً، در فرض سوال در صورت وجود عین جهیزیه در ید زوج، صرف مستعمل بودن اقلام جهیزیه موجبی برای الزام زوج به تهیه مثل آن به صورت نو و غیرکارکرده نیست. ثانیاً، چنانچه ی کی از اقلام جهیزیه )در فرض سوال یک دستگاه یخچال( مربوط به کارخانه و مدل مشخصی باشد و مستعمل شده باشد، قیمی محسوب می شود و در غیر این صورت، مثلی و تابع احکام راجع به این قبیل اموال است. ثالثاً، در فرض تلف جهیزیه، تعهد به رد مثل یا قیمت، فرع بر آن است که تلف کالا منتسب به زوج باشد. به عبارت دیگر، چنانچه از بین رفتن برخی اقلام جهیزیه نتیجه استفاده از آن کالا باشد، زوج تکلیفی به رد مثل و یا قیمت آن ندارد. 5 - صرف نظر از ابهام موجود در سوال، چنانچه تمامی وراث استرداد جهیزیه مورث خود را درخواست کرده باشند، منعی بر ای پذیرش درخواست ایشان وجود ندارد و طرح دعوای تقسیم منتفی است. دکتر احمد محمدی باردئی مدیر کل حقوقی قوه قضاییه