1 - با توجه به مواد 114 و 115 و تبصره 2

اداره کل حقوقی قوه قضاییه — 1401/12/01

استعلام

1 - با توجه به مواد 114 و 115 و تبصره 2 ماده اخیر از قانون مجازات اسلامی )بخش مواد عمومی(، هرگاه متهم در جرایم موجب حد )غیر از قذف و محاربه( قبل از اثبات جرم، توبه کند و ندامت و اصلاح او محرز شود، حد ساقط می شود؛ به نظر می رسد در جرایم تعزیری درجه یک تا پنج و همچنین جرایم تعزیری که منصوص شرعی ب اشند، چنانچه مرتکب قبل از اثبات جرم توبه نماید و ندامت و اصلاح او برای قاضی محرز شود، به طریق اولی باید تعزیر ساقط شود؛ ولی از عبارات مواد قانونی مذکور و تبصره 2 چنین امری برداشت نمی شود، نظرتان چیست؟ 2 - اساسا ً قبل از اثبات جرم، اصل برائت حاکم است. بحث سقو ط مجازات چه معنا دارد؟ مقصود مقنن چه بوده است؟ 3 - آیا احراز توبه و ندامت به معنای احراز جرم نیست؟ پس قبل از اثبات چه معنا دارد؟

نظریهٔ مشورتی

1 - اولاً، با عنایت به صراحت ماده 115 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 ، » توبه مرتکب « حسب مورد در جرایم تعزیری درجه 6 ، 7 و 8 م وجب سقوط مجازات و در جرایم تعزیری درجه 5 به بالا می تواند از جهات تخفیف مجازات باشد و با لحاظ صراحت تبصره 2 ماده پیش گفته، اطلاق مقررات این ماده شامل تعزیرات منصوص شرعی نمی شود. ثانیاً، مطابق احکام اسلام، توبه در جرایم مستوجب حد مسقط حد است و به طریق اولی مسقط تعزیر؛ با ای ن وجود قانونگذار بر پایه برخی مصالح اجتماعی و با اتخاذ رویکردی واقع بینانه در قبال جرایم تعزیری، در تعزیرات درجه یک تا پنج، توبه را مسقط تعزیر ندانسته است؛ اما در تعزیرات منصوص شرعی، با توجه به عبارت » اطلاق مقررات این ماده « در تبصره 2 ماده 115 قانون مجازات اسلامی مقصود قانونگذار از این عبارت، خروج حکم تعزیرات منصوص شرعی و توبه مرتکب در این تعزیرات، از شمول اطلاق موجود در این ماده است؛ به بیان دیگر قانونگذار در تبصره یادشده، اطلاق ماده مبنی بر این که » در جرایم تعزیری درجه ی ک تا پنج، توبه موج ب تخفیف مجازات است « و نیز اطلاق حکم تبصره یک این ماده مبنی بر این که » ت کرار جرم مانع بهره مندی از آثار توبه است « را از شمول احکام تعزیرات منصوص شرعی خارج کرده و توبه در تعزیرات منصوص را تابع احکام و مقررات خاص این تعزیرات دانسته است. نتیجه این که به جز ت عزیرات منصوص ش رعی، اگر دادگاه توبه مرتکب را احراز کند، در جرایم تعزیری درجه شش تا هشت، مجازات ساقط و در سایر جرایم تعزیری، موجب تخفیف مجازات می شود. 2 و 3 - منظور از عبارت » متهم قبل از اثبات جرم توبه کند.... « ، مذکور در ماده 114 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 این است که متهم باید قبل از قطعیت حکم )قبل از صدور حکم قطعی( توبه کند و دادگاه رسیدگی کننده در هر مرحله از مراحل دادرسی؛ اعم از بدوی یا تجدید نظر، قبل از قطعیت حکم، توبه متهم و ندامت و اصلاح وی را احراز کند؛ زیرا مادام که حکم محکومیت کسی قطعی نشده است، نم ی ¬ توان جرم او را ثابت دانست و به همین جهت صدور کیفرخواست و نیز صدور رأی بدوی که قابل تجدید نظر باشد، » اثبات جرم « تلقی نمی شود. دکتر احمد محمدی باردئی مدیر کل حقوقی قوه قضاییه