نظریات مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه در شهریور ۱۴۰۰
اداره کل حقوقی قوه قضاییه — 1400/06/08
استعلام
با توجه به تعاریف ارائه شده از جنگل،مرتع، بیشه طبیعی، اراضی جنگلی و … در ماده یک از قانون حفاظت و بهرهبرداری از جنگلها و مراتع مصوب ۱۳۴۶ با اصلاحات بعدی، با توجه به ماده ۴۳ از قانون مرقوم که صرفاً چرانیدن دام در مناطق قرق را ممنوع اعلام کرده،اما مجازات قانونی تعیین نکرده است با توجه به این که عنصر قانونی ممنوعیت چرانیدن دام در جنگلها و مراتع موضوع ماده ۴۴ از قانون مرقوم صرفاً مختص «بز» میباشد و مجازات مندرج در ماده ۴۴ مکرر از قانون مرقوم اصلاحی ۱۳۴۸/۱/۲۰ در مورد چرانیدن دام در منابع ملی صرفاً ضبط دام افرادی است که بدون داشتن پروانه مبادرت به چرای دام میکنند که این مجازات هم طبق نظریه شورای محترم نگهبان به شماره ۸۶۵۷ تاریخ ۱۳۶۶/۶/۱۴ غیر شرعی تشخیص داده شده است؛ با توجه به این که طبق ماده۵۰ قانون حفاظت و بهرهبرداری از جنگلها و مراتع اصلاحی ۱۳۹۶/۸/۱۴ چرای دام در جنگلهای سوخته و منابع ملی مخروبه و تودههای جنگلی مذکور در تبصره ۲ ماده ۲ از قانون ملی شدن جنگلها جرمانگاری شده است، اما اکثر قریب به اتفاق جنگلها واقع در استان گلستان خارج از تعریف جنگل سوخته و منابع طبیعی مخروبه و به تودههای جنگلی محاط در زمین زراعی است؛ با توجه به این که در تبصره یک ماده ۴۷ از قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت هر چند تعلیف دام در جنگلها را مستلزم اخذ پروانه چرا دانسته است، ولی مجازات قانونی برای عمل تعلیف غیر مجاز دام در جنگل تعیین نشده است با توجه به اینکه در تبصره ۲ از ماده ۴۷ قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت صرفاً چرای دام در مراتع بدون داشتن پروانه جرم انگاری شده است ولی در مورد تعلیف دام از نوع گاو وگوسفند در جنگل حکمی بیان نشده است ۱- آیا تعلیف غیر مجاز دام از نوع گوسفند و گاو در جنگل( نه در جنگلهای سوخته و مخروبه و جنگلهای محصور در زمینهای زراعی و نه در مراتع) وصف کیفری دارد؟ ۲- آیا تعلیف غیر مجاز دام از نوعگوسفند و گاو در جنگل مشمول عنوان مجرمانه تخریب منابع طبیعی و ملی موضوع ماده ۶۹۰ قانون تعزیرات میشود؟
نظریهٔ مشورتی
هرچند به موجب تبصره یک ماده ۴۷ (اصلاحی ۱۳۸۷) قانون تنظیم بخشی از مقررات مالی دولت «تعلیف دام در جنگلها و مراتع و آبخیزها مستلزم اخذ پروانه چرا میباشد …»، ولی ضمانت اجرای کیفری در خصوص این رفتار به استثنای موارد پیشبینی شده در مواد ۵۰ و ۴۴ قانون حفاظت و بهرهبرداری از جنگلها و مراتع که به ترتیب ناظر به «چرای غیر مجاز دام در جنگلهای سوخته و منابع ملی که بیرویه بهرهبرداری و مخروبه شده» و نیز ناظر به «چرانیدن غیر مجاز بز در جنگلها و مراتع» میباشد، پیشبینی نشده است و طبق تبصره ۲ ماده ۴۷ قانون صدرالذکر نیز چرای دام بدون پروانه یا مازاد بر ظرفیت تعیین شده در پروانه در مراتع (اعم از مشجر و غیر مشجر) جرم محسوب میشود و اشاره به چرای غیر مجاز دام در جنگلها نشده است و با توجه به تعریف اصطلاحات جنگل و مراتع طبق بندهای ۶ و ۷ ماده یک قانون حفاظت و بهرهبرداری از جنگلها و مراتع، نمیتوان مقررات تبصره ۲ ماده ۴۷ را به چرای غیر مجاز دام در جنگلها تسری داد و مرتکبان آن را تعقیب کیفری کرد. در نتیجه میتوان گفت به جز موارد پیشبینی شده در مواد ۴۴ و ۵۰ قانون حفاظت و بهرهبرداری از جنگلها و مراتع ، چرای غیر مجاز دام در جنگلها به طور صریح یا ضمنی جرمانگاری نشده است؛ البته چنانچه عمل مرتکب در فرض سؤال موجب تخریب جنگلها شود، مطابق ماده ۶۹۰ قانون مجازات اسلامی(تعزیرات) مصوب ۱۳۷۵ ، موضوع قابل تعقیب کیفری است. شماره نظریه : ۷/۱۴۰۰/۵۸۹ شماره پرونده : ۱۴۰۰-۱۶۸-۵۸۹ ک