الف - یکی از شرایط صدور دستور ضبط وثیقه یا اخذ وجه

اداره کل حقوقی قوه قضاییه — 1401/08/10

استعلام

الف - یکی از شرایط صدور دستور ضبط وثیقه یا اخذ وجه الکفاله وفق ماده 230 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 ، ضرورت حضور متهم یا محکوم علیه در مراجع قضایی است. چنانچه به لحاظ عدم حضور محکوم علیه دستور ضبط وثیقه صادر و متعاقبا رأی صادره به لحاظ خلاف شرع بیّن بودن نقض و حکم برائت متهم صادر شود، خواهشمند است به پرسش های زیر پاسخ دهید: 1 - آیا نقض رأی صادره و حکم برائت متهم کاشف از فقدان ضرورت حضور متهم یا محکوم علیه است؟ 2 - آیا به جهت نبود ضرورت حضور محکوم علیه یا متهم، می توان از دستور ضبط صادره عدول کرد؟ ب - آن گونه که در ماده 217 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 هدف از صدور قرا ر تأمین کیفری، دسترسی به متهم جهت محاکمه و اجرای حکم است، چنانچه محکوم علیه پس از احضار حضور نیابد و محکومیت وی قائم به حضور نامبرده نباشد؛ مانند آن که حکم به پرداخت دیه یا جزای نقدی صادر شده باشد و پس از صدور دستور ضبط وثیقه، بستگان و کسان وی اقدام به وار یز جزای نقدی یا پرداخت دیه کنند، آیا می توان پر داخت دیه یا جزای نقدی یا اجرای حکم را به منزله حضور محکوم علیه و مشمول ماده 236 قانون یادشده دانست؟ پ - چنانچه افراد متعددی با توثیق وثیقه از متهم یا محکوم علیه ضمانت کنند و به علت عدم معرفی مضمون عنه دستور ضبط وثیقه صادر شود و یکی از وثیقه گذاران مضمون عنه را به مرجع قضایی معرفی کند، آیا دیگر وثیقه گذارانی که اقدامی نکرده اند نیز می توانند از مزایای مندرج در ماده 236 قانون یادشده بهره مند شوند؟

نظریهٔ مشورتی

الف – 1 و 2 ، مستبط از ماده 229 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 تشخیص ضرورت حضور متهم با مقام قضایی احضارکننده و بر اساس قراین و ادله ای است که احضار متهم را ایجاب می کند. حسب ماده 233 همان قانون اخذ وجه الکفاله یا ضبط وثیقه ضمانت اجرای تخلف حضور متهم نزد مرجع قضایی است و صدور بعدی حکم برائت یا محکومیت )رأی وحدت رو یه شماره 657 مورخ 14/12/1380 ( در تخلف مذکور و ضمانت اجرای آن تأثیری ندارد و چه بسا اگر متهم پس از آگاهی از احضار، نزد مرجع قضایی حضور می یافت، قرار منع تعقیب یا حکم برائت او صادر می شد. ب - فلسفه وضع ماده 236 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 ، ترغیب کفیل یا وثیقه گذار به معرفی متهم یا محکوم علیه پیش از اتمام عملیات اجرایی )مربوط به اخذ وجه الکفاله یا ضبط وثیقه( با برخورداری از امتیازی است که در این ماده پیش بینی شده است و با فرض صدور قرار موقوفی اجرای حکم، قرار منع یا موقوفی تعقیب یا حکم برائت قطعی و یا رف ع تصرف یا پرداخت دیه یا جزای نقدی توسط اشخاصی غیر از محکوم علیه و ب ه هر صورت اجرای کامل دادنامه مطابق ماده 251 این قانون، پرونده مختومه شده و نیازی به معرفی متهم یا محکوم نیست و مراد و مقصود اصلی مقنن که مختومه شدن پرونده بوده است نیز حاصل شده است و لذا مح رومیت کف یل یا وثیقه گذار که با مختومه شدن پرونده، معرفی متهم یا محکوم از سوی وی فاقد اثر است، از ارفاق قانونی مذکور در ماده 236 قانون یادشده منطقی و منصفانه به نظر نمی رسد. پ - با توجه به مفاد ماده 236 و قسمت اخیر بند » ب « ماده 235 قانون آیین دادرسی کیفری مص وب 1392 حضور متهم )یا محکوم علیه( در مرجع قضایی تا پیش از اتمام عملیات اجرایی اعم از اینکه شخصا ً حاضر شده و یا در اثر معرفی احد از و ثیقه گذاران صورت پذیرفته باشد، موجب اعمال تخفیف مقرر قانونی مذکور در این ماده به تمامی وثیقه گذاران خواهد بود. لطفا ً از ارس ال استعلام با شماره های مختلف خودداری شود. دکتر احمد محمدی باردئی مدیر کل حقوقی قوه قضاییه