مطابق تبصره ماده 48 قانون آیین دادرسی کیفری، در جرایم علیه امنیت
اداره کل حقوقی قوه قضاییه — 1401/09/29
استعلام
مطابق تبصره ماده 48 قانون آیین دادرسی کیفری، در جرایم علیه امنیت داخلی و خارجی و همچنین جرایم سازمان یافته که مجازات آنها مشمول ماده 302 این قانون است، در مرحله تحقیقات مقدماتی طرفین دعوا، وکیل یا وکلای خود را از بین وکلای دادگستری که مورد تأیید رئیس قوه قضاییه باشند انتخاب می نمایند. سوال اینجاست آیا کلمه » و « که مابین این عبارت به کار برده شده » تبصره ماده 48 - در جرایم علیه امنیت داخلی ی ا خارجی و همچنین جرایم سازمان یافته که مجازات آنها مشمول ماده 302 این قانون است « واو عطف محسوب می شود؟ اگر واو عطف محسوب شود: تبصره ذیل ماده 48 قانون آیین دادرسی کیفری مشمول اطفال زیر 18 سال نمی گردد. با توجه به نص صریح ماده 89 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 ، در خصوص مجازات حبس اطفال بین 15 تا 18 سال در جرایم درجه یک تا 3 ، حداکثر 5 سال نگهداری در کانون اصلاح و تربیت پیش بینی شده است. ملاحظه می فرمایید هیچ یک از جرایم تعزیری اطفال دارای مجازات مذکور در ماده 302 قانون آیین دادرسی کیفری نبوده، جرایم اطفال از شمول تبصره ذیل ماده 48 قانون آیین دادرسی کیفری خروجی موضوعی دارد. همچنین در خصوص افراد بالای 18 سال نیز با رعایت ماده 302 جرایم ارتکابی متهمین اخیر عمدتا ً عبارتند از 1 - اخلال در نظم عمومی )ماده 618 قانون مجازات اسلامی حبس از 3 ماه تا یک سال( 2 - توهین به ر هبری ماده ) 514 قانون مجازات اسلامی حبس 6 ماه تا 2 سال( 3 - اجتماع و تبانی )ماده 610 قانون مجازات اسلامی حبس 2 تا 5 سال( 4 - تخریب )ماده 676 قانون مجازات اسلامی حبس از 6 ماه تا 3 سال( 5 - تبلیغ علیه نظام )ماده 500 قانون مجازات اسلامی حبس از 3 ماه تا یک سال( می باشند که با توجه به استدلال بالا مشمول تبصره ذیل ماده 48 نمی باشد. صرفا ً جرایم محاربه و عضویت در دسته جات و گروه های معاند علیه نظام می تواند مشمول تبصره مذکور گردد.
نظریهٔ مشورتی
اولاً، با عنایت به اصل سی و پنجم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران حاکی از حق انتخاب وکیل، و ماده 5 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 که حق دسترسی به وکیل را به عنوان یکی از اصول حاکم بر دادرسی بیان کرده است و باید در تفسیر مواد بعدی این قانون مورد توجه قرار گیرد و نیز نحوه نگارش تبصره اصلاحی ماده 48 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 از حیث چینش کلمات و عبارات و ذکر کلمه » همچنین « بین دو عبارت » جرایم علیه امنیت داخلی و خارجی « و » جرایم سازمان یافته « حکایت از آن دارد که عبارت » که مجازات آنها مشمول ماده 302 این ق انون است « به قسمت صدر این تبصره یعنی به جرایم علیه امنیت نیز تسری دارد. ثانیاً، حکم مذکور در تبصره اصلاحی ماده 48 یادشده، حکمی استثنایی و خلاف اصل است و در تفسیر قوانین و مقررات استثنایی باید به قدر متیقن اکتفا نموده و از تفسیر موسع اجتناب شود. بر این اساس ، باید گ فت انحصار مداخله وکلای مورد تأیید رئیس قوه قضاییه فقط در خصوص آن دسته از جرایم علیه امنیت داخلی و خارجی است که مجازات آن مشمول ماده 302 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 باشد و در سایر جرایم علیه امنیت، کلیه وکلای دادگستری طبق عمومات حق مداخله دارن د و چون معیار حکم مقرر در تبصره ذیل ماده 48 یادشده، صرف نظر از ویژگی های شخصی مرتکب )همانند سن(، مجازات قانونی جرایم ارتکابی است؛ لذا بین افراد بین 15 تا 18 سال و افراد بزرگسال در این خصوص تفاوتی نیست. روح اله رئیسی معاون اداره کل حقوقی قوه قضاییه