بند 2 ماده 58 قانون خدمت وظیفه عمومی )اصلاحی 1390 ( فرد

اداره کل حقوقی قوه قضاییه — 1401/07/06

استعلام

بند 2 ماده 58 قانون خدمت وظیفه عمومی )اصلاحی 1390 ( فرد مشمول غیبت کننده از خدمت سربازی در زمان صلح را فراری محسوب و مقرر کرده است که به مراجع قضایی صالح معرفی شوند. ماده 59 قانون مجازات جرایم نیروهای مسلح مصوب 1382 ، کارکنان این نیروها را که در زمان صلح بدون عذر موجه غیبت کنند، فراری محسوب و مستحق تا یک سال حبس یا سه ماه تا یک سال اضافه خدمت می داند. بر این اساس ، فردی که سن خدمت سربازی وی رسیده و مشمول شده است؛ اما تا یک سال برای سربازی اقدام نکرده است، عینا ً مصداق بند 2 ماده 58 قانون خدمت وظیفه عمومی مصوب 1363 با اصلاحات بعدی است و به موجب ماده 59 قانون مجازات جرایم نیروهای مسلح مصوب 1382 چنانکه از عنوان آن پیدا ست و در این ماده نیز به صراحت قید شده است، فرد موضوع ماده یاد شده باید از کارکنان نیروهای مسلح باشد تا غیبت وی فرار محسوب و مستوجب مجازات باشد؛ اما فردی که اساسا ً هنوز لباس خدمت بر تن نکرده است و صرفا سن وی مشمول خدمت است و عملا جزء کارکنان نیروهای مسلح نیست، آیا غیبت وی مشمول مجازات موضوع ماده 59 قانون مجازات جرایم نیروهای مسلح مصوب 1382 است؟ به عبارت دیگر، بند 2 ماده 58 قانون خدمت وظیفه عمومی )اصلاحی 1390 ( غیبت فرد مشمول را فراری محسوب کرده است؛ اما برای این فراری مجازاتی تعیین نکرده و صرفا ً تنبیه انتظا م ی )اضافه خدمت( و معرفی به مراجع صالح قضایی را مقرر نموده که در مورد تنبیه انتظامی یگان مربوطه اقدام و در مورد معرفی به مراجع قضایی نیز با توجه به این که مجازاتی مقرر نشده است، مقام قضایی تکلیفی نخواهد داشت؛ زیرا ماده 2 قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 رفتاری را که در قانون برای آن مجازات تعیین شده است، جرم می داند و برای این رفتار مجازاتی پیش بینی نشده و اساسا ً جرم انگاری صورت نگرفته است تا مشمول ماده 70 قانون مجازات اسلامی نیز باشد. توضیح آن که مقنن در ماده 58 قانون سابق خدمت وظیفه عمومی این عمل را جرم و تعز یر را به اختیار قاضی گذاشته بود و حذف این بخش در قانون جدید به نظر می رسد خود دلیل بر نس خ مجازات است. با توجه به رویه جاری در سیستم قضایی کشور که غیبت فرد مشمول از خدمت سربازی )که اکثریت قریب به اتفاق نیز مشمول بند 2 ماده 58 قانون خدمت وظیفه عمومی مصوب 1363 با اصلاحات بعدی است( با مواد 58 قانون خدمت وظیفه عمومی و 59 قانون مجازات جرایم نیروهای مسلح مجازات می کنند، خواهشمند است اعلام فرمایید آیا غیبت فرد مشمول از خدمت سربازی )بدون عذر موجه( جرم است؟ چنانچه جرم است، مجازات کدام است و تکلیف مقام قضایی )دادسرا و دادگاه( در پرونده های ارجاعی با موضوع اتهامی غیبت از خدمت وظیفه عمومی چیست؟

نظریهٔ مشورتی

اولاً، با توجه به ماده یک قانون مجازات جرایم نیروهای مسلح مصوب 1382 ، دادگاه های نظامی به جرایم مربوط به وظایف خاص نظامی و انتظامی کلیه » افراد نظامی « رسیدگی می کنند وکارکنان وظیفه، طبق بند » و « همین ماده از تاریخ شروع خدمت تا پایان آن، فرد نظامی محسوب می شوند و مادام که شروع به خدمت نکرده اند، فرد نظامی تلقی نمی شوند و رسیدگی به جرایم ارتکابی آنان، از جمله عدم معرفی مشمولین خدمت وظیفه عمومی در مهلت یا موعد مقرر قانونی به عنوان غایب و ارتکاب بزه غیبت از خدمت سربازی بر عهده مراجع قضایی عمومی است و با توجه به این که بزه موضوع بند 2 ماده 58 قانون خدمت وظیفه عمومی مصوب 1363 با اصلاحات بعدی نیز پیش از شروع به خدمت تحقق می یابد و مرتکب در زمان ارتکاب، فرد نظامی محسوب نمی شود و در حقیق ت بزه غیبت از خدمت وظیفه عمومی است که مقنن، مرتکب آن را به عنوان فراری محسوب کرده است، در مراجع قضایی عمومی مورد رسیدگی قرار می گیرد و مجازات فرار از خدمت هم در مواد 59 و 60 قانون مجازات جرایم نیروهای مسلح مصوب 1382 تعیین شده است؛ لذا مجازات مرتکبین بزه موضو ع بند 2 ماده 58 )اصلاحی 1390 ( قانون خدمت وظیفه عمومی نیز مطابق همین مواد تعیین می شود. ثانیاً، با توجه به آنچه در بند اولا ً آورده شد، ترتیب رسیدگی به بزه غیبت از خدمت وظیفه عمومی موضوع بند 2 ماده 58 قانون خدمت وظیفه عمومی مصوب 1363 با اصلاحات بعدی، مطابق ب ا آیین نامه اجرایی این قانون است. روح اله رئیسی معاون اداره کل حقوقی قوه قضاییه