دادگاه بدوی حکم بر بی حقی خواهان یا عدم ثبوت دعوا صادر

اداره کل حقوقی قوه قضاییه — 1402/01/16

استعلام

دادگاه بدوی حکم بر بی حقی خواهان یا عدم ثبوت دعوا صادر کرده است؛ اما محاکم تجدیدنظر حکم ص ادر شده را قرار تلقی و پرونده را برای رسیدگی ماهوی به دادگاه بدوی اعاده نموده است. اولاً، با توجه به این که محاکم تجدی دنظر صلاحیت رسیدگی ماهوی به خواسته تجدیدنظر خواه را دارند، آیا تصمیم دادگاه تجدیدنظر در تلقی حکم به عنوان قرار دارای وجاهت قانونی است؟ در صورتی که این تصمیم خلاف مقررات است، آیا دادگاه بدوی می تواند پرونده را به دادگاه تجدیدنظر اعاده کند؟ ثانیاً، چنانچه محاکم تجدیدنظر در تلقی حکم به قرار و اعاده پرونده به دادگاه بدوی مجاز باشند، با توجه به این که دادگاه بدوی سابقا ً در ماهیت موضوع اظهارنظر کر ده است، آیا مجاز به رسیدگی مجدد است یا از موارد امتناع از رسیدگی است؟

نظریهٔ مشورتی

اولاً، مواردی که دادگاه تجدید نظر می تواند حکم دادگاه بدوی را قرار تلقی و پس از نقض، پرونده را نزد دادگاه بدوی صادرکننده رأی جهت رسیدگی ماهوی ارسال کند، در قانون احصاء نشده و به تش خیص دادگاه تجدید نظر بستگی دارد و علی الاصول در مواردی که رأی دادگاه بدوی در ماهـیت موضـوع نباشـد و دادگاه بدوی بدون ورود به ماهیت دعوا در قالب حکم مبادرت به صدور رأی کرده باشد، دادگاه تجدید نظر می تواند حکم دادگاه بدوی را قرار تلقی کند؛ تشخیص این امر بر عهده دادگاه تجدید نظر است. ثانیاً، در مواردی که دادگاه تجدید نظر رأی دادگاه بدوی را قرار تلقی و پس از نقض، پرونده را جهت رسیدگی ماهوی به دادگاه بدوی ارسال می کند، با توجه به ماده 253 قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379 و بن د » ب « ماده 450 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 ، دادگاه بدوی مکلف به تبعیت از نظر دادگاه تجدید نظر است و در فرض سوال اقتضای تبعیت از مرجع عالی، پذیرش عدم اظهارنظر در ماهیت دعوا و به تبع آن، خروج موضوع از شمول احکام مقرر برای رد دادرس و ضمانت اجرای مقرر بر ای آن، یعنی صدور قرار امتناع از رسیدگی بوده و دادرس دادگاه بدوی مکلف به رسیدگی است. دکتر احمد محمدی باردئی مدیر کل حقوقی قوه قضاییه