در صورتی که شخص بدهکار با حیله و مانور متقلبانه موفق به

اداره کل حقوقی قوه قضاییه — 1402/08/15

استعلام

در صورتی که شخص بدهکار با حیله و مانور متقلبانه موفق به اخذ سند بدهکاریش از طلبکار شده )مثلا گرفتن چک خودش از شاکی( و یا سندی از طلبکار دریافت نماید که مضمون آن نداشتن بدهی و تهاتر دین طلبکار ب اشد، آیا اقدامات یادشده به جهت عدم بردن مال دیگری می تواند مصداق بزه کلاهبرداری تلقی گردد؟ در صورت مثبت بودن پاسخ، نحوه محاسبه رد مال و جزای نقدی چگونه خواهد بود؟

نظریهٔ مشورتی

1 - برابر ماده یک قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء، اختلاس و کلاهبرداری مصوب 1367 ، ت حصیل اسناد یا مفاصاحساب و امثال آن ها به یکی از وسایل تقلبی مذکور در ایـن ماده یا وسایل تقلبی دیگر کلاهبرداری محسوب شده است؛ لذا در فرض سوال، دریافت سند بدهکاری از طلبکار )مثلا ً دریافت چک توسط مدیون از طلبکار که قبلا ً مدیون بابت بدهی به طلبکار داده است( و یا اخذ مفاصاحساب که مضمون آن تهاتر دین یا نداشتن بدهی به طلبکار است، چنانچه به یکی از وسایل تقلبـی مذکور در ماده پیش گفته یا وسایل تقلبی دیگر ص ورت گرفته باشد، مشمول این ماده است. 2 - اولاً، در فرض سوال حسب مورد با صدور حکم بر استرداد چک و اجرای آن و یا اع لام بی اعتباری سند برائت اخذ شده از سوی مرجع کیفری و به نوعی تثبیت وضعیت طرفین نسبت به قبل از وقوع بزه کلاهبرداری، موضوع رد مال محقق شده تلقی می شود. ثانیاً، در خصوص محکومیت مرتکب بزه کلاهبرداری به پرداخت جزای نقدی معادل مالی که اخذ کرده است؛ چون در فرض سو ال، مرتکب با اخذ سند یا مفاصاحساب از طلبکار در حقیقت به میزان بدهی که به طلبکار دارد مال وی را تصاحب کرده است، میزان جزای نقدی معادل این مبلغ تعیین می شود. دکتر احمد محمدی باردئی مدیر کل حقوقی قوه قضاییه