در دعوای تصرف عدوانی، برخی استمرار طولانی و چندین ساله تصرفات خوانده
اداره کل حقوقی قوه قضاییه — 1403/02/30
استعلام
در دعوای تصرف عدوانی، برخی استمرار طولانی و چندین ساله تصرفات خوانده را موجبی برای عدم احراز سبق تصرف خواهان می دانند و برخی مراجع قضایی نیز در چنین وضعیتی رکن عدوان را عرفا ً منتفی می دانند و د ر هر دو مورد ارکان دعوای تصرف عدوانی را محرز ندانسته و حکم بر بطلان دعوای خواهان صادر می کنند؛ در مقابل برخی مراجع قضایی معتقدند استمرار تصرفات خوانده رکن سبق تصرف خواهان و رکن عدوانی بودن را مخدوش نمی کند؛ به ویژه در املاکی که مشمول قانون اصلاحات ارضی باشد. این عده بدین نحو استدلال می کنند که طب ق قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379 ، خواهان تکلیف ندارد که در مهلت مشخصی دادخواست بدهد و این در حالی است که در قانون آیین دادرسی مدنی مصوب 1318 ، مهلت یک ساله برای طرح دعوا تعیین ش ده بود و در همان مقطع زمانی نیز این حکم، حکمی شکلی بوده است و نه ماهوی. افزون بر این، چنانچه تصرفات خوانده از ابتدا غیر قانونی و غیر مجاز باشد، استمرار این تصرفات بر مسوولیت شرعی و قانونی متصرف غیر قانونی می افزاید و نه آنکه رکن عدوان را منتفی سازد. همچنین استمرار تصرفات خوانده، سبق تصرف ات خواهان را از بین نمی برد و موجبی نیست که تصرفات سابق خواهان نادیده گرفته شود؛ عرف و رویه قضایی نیز سابقه تصرفات قبلی خواهان را نادیده نمی گیرد. با عنایت به مراتب پیش گفته، خواهشمند است در خصوص صحت یا سقم هر یک از دیدگاه های فوق اعلام نظر فرمایید.
نظریهٔ مشورتی
اولاً، در دعوای تصرف عدوانی موضوع قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379 برای تحقق تصرف عدوانی، سبق تصرف خواهان، لحوق تصرف خوانده و عدوانی بودن تصرف خوانده ضروری است؛ بدون آنکه نیازی به احراز مالکیت خواهان باشد. ثانیاً، از آنجا که در ماده 161 قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379 ، بر خلاف حکم مقرر در ماده 326 قانون آیین دادرسی مدنی مصوب 1318 با اصلاحات و الحاقات بعدی، در دعاوی تصرف مدتی برای سبق یا لحوق تصرف ذکر نشده است و همچنین با عنایت به اینکه وفق ماده 529 قانون صدرالذکر، قانون آیین دادرسی مدنی مصوب 1318 با اصلاحات و الحاقات بعدی و قانون اصلاح ق انون جلوگیری از تصرف عدوانی مصوب 1352 در اموال غیرمنقول که مقید به مهلت بوده است نسخ شده است، مدت تصرف تأثیری در موضوع ندارد و صرف استمرار طولانی مدت تصرفات خوانده، موجبی برای منتفی دانستن رکن عدوان و یا رکن تصرف سابق خواهان نیست. دکتر احمد محمدی باردئی مدیر کل حقوقی قوه قضاییه