1 - برخی اشخاص همراه با تجدید نظرخواهی از رأی بدوی و

اداره کل حقوقی قوه قضاییه — 1404/01/20

استعلام

1 - برخی اشخاص همراه با تجدید نظرخواهی از رأی بدوی و یا پس از اخطار رفع نقص دفتر مبنی بر واریز هزینه دادرسی، به موجب دادخواست جداگانه ای دعوای اعسار از پرداخت هزینه دادرسی مرحله تجدید نظر را مطرح می کنند؛ پس از رسیدگی دادگاه و رد دعوای اعسار و ابلاغ آن، خواهان دعوای اعسار با تجدید نظرخواهی از این حکم و با هدف اطاله دادرسی، به صورت همزمان دعوای اعسار از پرداخت هزینه دادرس ی همین مرحله را نیز مطرح می کند؛ در حالی که معمولا ً دعوای اعسار غیر مالی است و هزینه ای که در ذیل دادخواست در دفتر خدمات الکترونیک قضایی پرداخت شده است، تکافوی هزینه را می نماید. دادگاه بدوی پرونده را نزد مرجع تجدید نظر ارسال می کند؛ اما دادگاه اخیر اصرار در رسیدگی به این خواسته نیز دارد؛ در عمل رسیدگی مجدد، دور و تسلسل باطل و عدم اجرای حکم را موجب می شود؛ در چنین فرضی تکلیف چیست؟ خواهشمند است در دو فرض دعاوی مالی و غیر مالی از حیث هزینه دادرسی اعلام نظر فرمایید. 2 - در فرض یاد شده، پس از ابلاغ رأی و پایان ی افتن مهلت اعتراض و قطعیت رأی با اخطار رفع نقص دفتر در پرداخت هزینه دادرسی، خواهان بار دیگر دعوای اعسار از پرداخت هزینه دادرسی مطرح می کند که به شرح پیش گفته با اقدام دادگاه بدوی و مخالفت دادگاه تجدید نظر، دور و تسلسل را موجب می شود؛ تکلیف چی ست؟ 3 - در فروض پیش گفته و پذیرش استدلال دادگاه تجدید نظر، آیا می توان گفت نتیجه رسیدگی به دادخواس ت های اعسار دوم قطعی و غیر قابل تجدید نظرخواهی است؟ 4 - فروض پیش گفته در خصوص واخواهی نیز مطرح است؛ در این مورد نیز تکلیف چیست؟

نظریهٔ مشورتی

1 ، 2 ، 3 و 4 - اولاً، مقررات ماده 15 قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی مصوب 1394 صرفا ً ناظر بر دادخواست اعسار از پرداخت محکوم به است و منصرف از دادخواست اعسار از پرداخت هزینه دادرسی است. ثانیاً، در صورتی که خواهان دعوای اعسار از پرداخت هزینه دادرسی، مدعی اعسار از پرداخت هزینه همین دعوا هم با شد، به منظور اجتناب از تسلسل، از پرداخت هزینه دعوای اخیر معاف است. ثالثاً، خواهان، واخواه و یا تجدید نظرخواه مکلف است در زمان تقدیم دادخواست هزینه دادرسی را پرداخت کند و اگر مدعی اعسار از پرداخت آن شود، دادگاه به این دعوا رسیدگی می کند و در صورت رد آن، بای د هزین ه دادرسی را پرداخت کند و طرح مجدد دعوای اعسار از پرداخت همان هزینه دادرسی فاقد وجاهت است؛ زیرا هرچند وضعیت مالی اشخاص از نظر اعسار و ایسار در زمان های مختلف متفاوت است؛ اما در دعوای اعسار از پرداخت هزینه دادرسی، زمان تقدیم دادخواست ملاک اعسار یا ایسا ر است که در فرض سوال به وضعیت مالی خواهان، واخواه و یا تجدید نظرخواه در این زمان رسیدگی شده است. رابعاً، پس از صدور حکم قطعی مبنی بر رد دعوای اعسار از پرداخت هزینه دادرسی، با عنایت به ملاک ذیل ماده 55 قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدن ی مصوب 1379 بدون نیاز به اخطار رفع نقص، خواهان، واخواه و یا تجدید نظرخواه باید ظرف ده روز از تاریخ ابلاغ حکم قطعی هزینه دادرسی را پرداخت کند و در فرض سوال، در صورت عدم پرداخت هزینه دادرسی تجدید نظر ظرف مهلت مقرر، دادگاه در اجرای تبصره 2 ماده 339 قانون یادشده قرار رد دادخواست تجدید نظرخواهی را صادر می کند. دکتر احمد محمدی باردئی مدیر کل حقوقی قوه قضاییه