طرفین توافق کرده اند در صورت اختلاف در تفسیر یا اجرای قرارداد،

اداره کل حقوقی قوه قضاییه — 1404/12/02

استعلام

طرفین توافق کرده اند در صورت اختلاف در تفسیر یا اجرای قرارداد، اختلاف آنها از طریق داوری حل و فصل شود؛ به سبب عدم همکاری خوانده برای تعیین داور یا هیأت داوری و به درخواست خواهان، دادگاه داور خوانده را تعیین کرده است؛ داوران با دعوت از طرفین رسیدگی نموده و به اتفاق )داور خواهان و داور تعیینی خوانده از طرف دادگاه( اتخاذ تصمیم کرده اند؛ این تصمیم در مهلت قانونی مصون از ایراد و ادعای ابطال رأی از سوی طرفین باقی مانده است؛ اما پس از آن خوانده مدعی شده است وفق ماده 463 قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379 داور تعیین نشده است و توقف اجرای رأی داوری را به جهت باطل بودن آن و شمول بند یک ماده 489 قانون یادشده درخواست کرده است؛ خواهشمند است در خصوص فرض سوال و درخواست خوانده به شرح پیش گفته، اعلام نظر فرمایید.

نظریهٔ مشورتی

فرض سوال دارای ابهام است؛ چنانچه طرفین بر داور مرضی الطرفین توافق کرده باشند، مشمول حکم مقرر در ماده 463 قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379 است و در صورت عدم تراضی، تعیین داور به وسیله دادگاه امکانپذیر نخواهد بود؛ اما در صور تی که توافق طرفین بر داور مرضی الطرفین نباشد و به طور مطلق بر رجوع به داوری توافق کرده باشند؛ بدون آنکه تعداد داور را تعیین کرده باشند و طرفی ن نتوانند در تعیین داور توافق کنند، موضوع مشمول ماده 464 قانون یادشده است و افزون بر داور اختصاصی برای خوانده بای د داور سوم نیز تعیین شود؛ همچنین استعلام از این حیث که در آن ذکر شده است دو داور )خواهان و خوانده( رأی داده اند، دارای ابهام است. دکتر محمدعلی شاه حیدری پور مدیر کل حقوقی قوه قضاییه 1404/12/06 1404-127-350 شماره پرونده: 1404-127-350 ح استعلام: چنانچه در قراردادی شرط داوری درج شود و با بروز اختلاف، داور با لحاظ صحت قرارداد و ابقای آن به محکومیت خوانده به انجام تعهد قراردادی رأی صادر کند و پس از سپری شدن مدت اعتراض، محکوم علیه ادعایی مبنی بر بطلان قرارداد که شرط داوری ضمن آن درج شده است م طرح و صدور حکم به اعلام بطلان معامله به جهت صوری بودن و همچنین ابطال رأی داوری به جهت بطلان قرارداد اصلی را مطرح کند، در این خصوص خواهشمند است به پرسش های زیر پاسخ دهید: 1 - با توجه به صدور رأی از سوی مرجع داوری با لحاظ صحت و بقای عقد و قطعیت آن، آیا دعوای بطلان قراردادی که شرط داوری ضمن آن درج شده و دعوای ابطال رأی داوری به جهت بطلان قرارداد اصلی و تبعیت شرط از عقد، دعوایی مسموع است؟ 2 - در فرض مسموع بودن دعوای یادشده، و صدور رأی مبنی بر تأیید بطلان قرارداد معارض با رأی قطعی مرجع داوری، خواهشمند است در مورد چگونگی اجرای هر یک از دو رأی و چگونگی رفع تعارض آن اعلام نظر فرمایید؟ پاسخ: 1 و 2 - اولاً، در فرض سوال که پس از صدور رأی داور مبنی بر محکومیت خوانده داوری به انجام تعهدات قراردادی و پس از سپری شدن مدت اعتراض به رأی داور، محکوم علیه رأی داوری دعوای بطلان قرارداد را مطرح کرده است، به نظر می رسد این دعوا قابلیت پذیرش ندارد؛ زیرا ادعای بطلا ن معامله در زمره دفاع خوانده در دعوای الزام به انجام تعهدات قرارداد بوده است و پس از رسیدگی و صدور رأی داور به شرح یادشده پذیرش دعوا بر بطلان )قرارداد(، معارض رأی قطعی داوری است و موضوع خارج از شمول ماده 461 قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در ا مور مدنی مصوب 1379 است. ثانیاً، با توجه به اینکه ماده 490 قانون آئین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب 1379 برای اعتراض و طرح دعوای بطلان رأی داوری، مهلت تعیین و ماده 492 این قانون، اعتراض و درخواست ابطال خارج از این مهلت را نپذیرفته است، چنانچه اعتراض و درخواست ابطال رأی داوری، خارج از مهلت تقدیم شود، دادگاه نمی تواند به موضوع رسیدگی و رأی داور را باطل کند و باید قرار رد درخواست صادر کند؛ اما با توجه به صدر ماده 489 همان قانون، رأی داور در صورتی که مشتمل بر یکی از موارد مذکور در این ماده باشد، باطل است و قابلیت اجرایی ندارد؛ بنابراین هرگاه از سوی یکی از طرفین اجرای رأی داور درخواست شود، دادگاه مکلف است رأی داور را از جهات مذکور در این ماده بررسی کند و چنانچه طرف دیگر مدعی بطلان رأی داور باشد، از آنجا که بررسی رأی داور پیش از صدور دستور اجر ا، تکلیف دادگاه است، تذکر یکی از طرفین نیز مورد توجه دادگاه قرار خواهد گرفت. دکتر محمدعلی شاه حیدری پور مدیر کل حقوقی قوه قضاییه