همانگونه که مستحضرید با تصویب و ابلاغ قانون شوراهای حل اختلاف مصوب
اداره کل حقوقی قوه قضاییه — 1404/06/29
استعلام
همانگونه که مستحضرید با تصویب و ابلاغ قانون شوراهای حل اختلاف مصوب 1402 و تأسیس دادگاه های صلح، وفق بند 10 ماده 12 این قانون، جرایم عمدی تعزیری مستوجب مجازات درجه هفت و هشت، در صلاحیت دادگاه های صلح قرار گرفته است؛ مبنای تصویب قانون یادشده حل اختلاف و ایجاد صلح و سازش بین اشخاص حقیقی و حقوقی حقوق خصوصی است و به این موضوع در ماده یک قانون تصریح شده است و دعاوی و شکایت اشخاص حقوقی عمومی و دولتی از شمول قانون خارج شده و در نتیجه، دادگاه صلح صلاحیت رسیدگی به دعاوی و شکایات دولتی را ندارد؛ با عنایت به مراتب پیش گفته و از آنجا که مجازات قانونی بزه تغییر کاربر ی غیر مجاز اراضی کشاورزی، درجه هفت و هشت می باشد و وفق آرای وحدت رو یه شماره 744 مورخ 19 / 8 / 1394 و 822 مورخ 1401/3/31 هیأت عمومی دیوان عالی کشور، جرم مذکور جرم آنی محسوب می شود، آیا دادگاه های صلح صلاحیت رسیدگی به چنین شکایاتی را دارد؟
نظریهٔ مشورتی
اولاً، برخلاف آنچه در فرض سوال آمده است، سازمان جهاد کشاورزی در جرم تغییر کاربری غی ر مجاز شاکی محسوب نمی شود؛ زیرا با توجه به ماده 9 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 و قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغها مصوب 1374 با اصلاحات و الحاقات بعدی؛ بویژه تبصره 2 )اصلاحی 1385 ( ماده یک این قانون و نیز قسمت اخیر ماده 10 آن )الحاقی 1385 (، به نظر می رسد سازمان جهاد کشاورزی اعلام کننده جرم است و نه شاکی. ثانیاً، با توجه استثنایی بودن صلاحیت دادگاه صلح و ضرورت اکتفا به قدر متیقن در موارد تردید و از آنجا که در ماده 3 قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغ ها مصوب 1374 با اصلاحات و الحاقات بعدی برای بزه تغ ییر کاربری غیر مجاز، علاوه بر مجازات جزای نقدی و حبس )در صورت تکرار(، محکومیت به قلع و قمع بنا نیز پیش بینی شده است و حکم به قلع و قمع بنا نیز جزء لاینفک حکم کیفری است و با عنایت به سیاق عبارات بندهای 9 و 10 ماده 12 قانون شوراهای حل اختلاف مصوب 1402 و با ل حاظ آنکه در بند 9 این ماده جنبه عمومی و خصوصی کلیه جرایم غیر عمدی ناشی از کار یا تصادفات رانندگی در صلاحیت دادگاه صلح قرار گرفته است؛ اما در بند 10 این ماده در مقام بیان صلاحیت دادگاه صلح برای رسیدگی به جرایم عمدی تعزیری مستوجب مجازات درجه 7 و 8 ، به جنبه خ صوصی این جرائم تصریح نشده است؛ بنابراین، به نظر می رس د رسیدگی به بزه تغییر کاربری غیر مجاز اراضی زراعی از صلاحیت دادگاه صلح خارج است. فریده شکری معاون اداره کل حقوقی قوه قضاییه